ekspresjonizm
 
Encyklopedia
ekspresjonizm
[fr. expressionnisme < łac.],
kierunek w sztukach plastycznych, literaturze, muzyce, teatrze i filmie, rozwijający się od ok. 1910 do początku lat 30., głównie w Niemczech i stamtąd oddziaływał na inne kraje.
Odrzucał impresjonistyczne i naturalistyczne zasady ujmowania rzeczywistości, tradycyjnemu realizmowi opisowemu i psychologicznemu przeciwstawiał postulat wyrażania prawd absolutnych i uniwersalnych przez spontaniczną ewokację stanów podświadomych, wewnętrznych wizji i przeżyć, a estetyzującym i kontemplacyjnym nurtom modernizmu — ideę moralnej i społecznej powinności sztuki. Filozoficznych i artystycznych uzasadnień poszukiwał w antypozytywistycznych prądach myśli europejskiej przełomu XIX i XX w. (F.W. Nietzsche, H. Bergson, S. Freud), w tradycji średniowiecznej, barokowej i romantycznej, w twórczości symbolistów, a także w mistyce i teozofii orientalnej. Z założeń spirytualistycznych, koncentrujących się głównie na dualistycznej wizji życia, jako terenu walki ducha z materią i dobra ze złem, ekspresjonizm wyprowadzał utopijno-moralistyczny program przebudowy świata przez przywrócenie człowiekowi poczucia autentycznej, ponadosobowej więzi z ogólnoludzką wspólnotą, naturą czy Bogiem. Program ten przyjmował w realizacji postać dążeń niezwykle różnorodnych — od metafizyczno-religijnych i mistycznych do anarchicznych, pacyfistyczno-humanitarnych i radykalno-społecznych. Te ostatnie, obejmowane wspólną nazwą aktywizmu, wyrażały się często w ostrych atakach na instytucje społeczeństwa mieszczańskiego i ustroju kapitalistycznego, w potępieniu militaryzmu, a zwłaszcza biurokratyzacji i mechanizacji życia w warunkach cywilizacji urbanistyczno-technicznej, która była dla ekspresjonistów zarówno przedmiotem fascynacji, jak odrazy, uzewnętrzniającej się np. w katastroficznym profetyzmie lub w poszukiwaniu azylu w świecie ludowego czy egzotycznego prymitywizmu.
Ilustracje
Kirchner Ernest Ludwig, Sąd Parysa, 1912 — Ludwigshafen, Wilhelm-Hack-Museum fot. Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Nolde Emil, Maria Egipcjanka, 1912 — Kunsthalle Hamburgfot. Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Munch Edvard, Krzyk, 1893 — Galeria Narodowa, Oslofot. Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Mendelsohn Erich, wieża Einsteina w Poczdamie, 1920 fot. A. Pieńkos/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Munch Edvard, Taniec życia, 1899 — Nasjonalgalleriet, Oslofot. A. Pieńkos/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Kokoschka Oskar, Most Karola, 1934 — Národní galerie, Praga fot. Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia