datowanie izotopowe
 
Encyklopedia PWN
datowanie izotopowe, datowanie promieniotwórcze, radiodatowanie,
grupa metod badawczych stosowanych w geologii i archeologii do określania wieku substancji, przede wszystkim minerałów i skał, na podstawie produktów (efektów) przemian promieniotwórczych.
Do oceny wieku materiałów pochodzenia organicznego stosuje się metodę węglową (zaproponowaną 1946 przez W.F. Libby’ego) polegającą na pomiarze stosunku ilości zawartych w nich izotopów węgla 12C i 14C. Promieniotwórczy izotop 14C powstaje w atmosferze z zawartego w niej azotu w wyniku reakcji 14N (n, p)14C (reakcja jądrowa) i rozpada się (z okresem połowicznego rozpadu 5730 lat) w wyniku przemiany β; 14C wchodzi w różne reakcje chemiczne, m.in. prowadzące do utworzenia CO2; w procesie fotosyntezy CO2 jest przyswajany przez organizmy żywe, w których utrzymuje się ustalony stosunek pomiędzy ilością węgla promieniotwórczego i niepromieniotwórczego; po obumarciu substancji organicznej — wskutek zmniejszania się zawartości promieniotwórczego 14C — stosunek ten się zmienia. Oznaczając stosunek zawartości izotopów obu węgli w próbce można określić czas obumarcia badanego obiektu; metoda ta pozwala na datowanie obiektów nie starszych niż 70 tysięcy lat; stosowana głównie w archeologii. Wiek minerałów zawierających tor, uran lub ich domieszki (np. wiek uraninitu, torytu, monacytu) określa się metodą ołowiową (pierwszą zaproponował 1907 B. Boltwood, nową, udoskonaloną podał 1956 W. Weserüll), która opiera się na pomiarach zawartości izotopów promieniotwórczych 238U, 235U lub 232Th oraz powstających z nich, w wyniku kolejnych przemian (rodzina promieniotwórcza), trwałych izotopów ołowiu 206Pb, 207Pb lub 208Pb; wiek minerałów oblicza się na podstawie stosunku zawartości poszczególnych par izotopów, np. 238U i 206Pb. Do oceny wieku minerałów potasu, zwłaszcza biotytu i muskowitu, wykorzystuje się stosunek zawartości 40K i produktu jego rozpadu 40Ar — metoda potasowo-argonowa. Dobre wyniki daje także metoda rubidowo-strontowa, pozwalająca ustalić wiek związków chemicznych na podstawie wyników pomiaru zawartości promieniotwórczego 87 Rb i trwałego 87Sr.
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia