związki metaloorganiczne
 
Encyklopedia PWN
związki metaloorganiczne,
związki org. o cząsteczkach, w których występuje co najmniej jedno bezpośrednie wiązanie C–M, tj. wiązanie między atomami węgla (C) i metalu (M), z wyjątkiem węglików, cyjanków oraz karbonylków metali, zaliczanych do związków nieorganicznych.
Cząsteczki zwiazków metaloorganicznych określa się wzorami MRn lub RnMXm, gdzie R — alkil, aryl, grupa karbonylowa, X — fluorowiec, grupa alkoksylowa, hydroksylowa lub inne. Związki metaloorganiczne są cieczami lub ciałami stałymi, rozpuszczalnymi w rozpuszczalnikach org., np. w eterze, alkoholach, toluenie; otrzymywane w wyniku działania metali na fluorowcopochodne lub inne związki metaloorganiczne (wypieranie metalu mniej aktywnego przez bardziej aktywny). Zależnie od rodzaju metalu rozróżnia się związki litoorg. (np. metylolit CH3Li), sodoorg. (np. etylosód CH3CH2Na), magnezoorg. (np. bromek fenylomagnezu C6H5MgBr), cynkoorg. (np. dimetylocynk (CH3)2Zn), rtęcioorg. (np. chlorek fenylortęci C6H5HgCl), glinoorg. (np. trimetyloglin [(CH3)3Al]2, występujący w postaci dimeru), ołowioorg. (np. tetrametyloołów (CH3)4Pb), cynoorg. i in.
Właściwości fizyczne związków metaloorganicznych (lotność, rozpuszczalność) oraz ich reaktywność zależą gł. od charakteru wiązania węgiel–metal występującego w ich cząsteczkach; jest ono podstawą klasyfikacji związków metaloorganicznych na takie, w których cząsteczkach wiązanie węgiel–metal jest: 1) jonowe lub kowalencyjne silnie spolaryzowane, np. w związkach org. litowców i magnezu; 2) kowalencyjne, np. w związkach org. glinu, cyny, ołowiu, rtęci; 3) z deficytem elektronów — wiązania takie występują w org. związkach metali przejściowych, np. żelaza, niklu, platynowców. Do najaktywniejszych związków metaloorganicznych należą związki z jon. wiązaniami węgiel–metal, przede wszystkim związki sodo- i potasoorg., które samorzutnie zapalają się na powietrzu, gwałtownie reagują z wodą i ditlenkiem węgla; znacznie mniej aktywne są związki metali ciężkich, np. rtęci.
Do związków metaloorganicznych należą metaloceny. Pierwszy z.m., hydrat chloroetylenoplatynianu potasu K[PtCl3(H2C=CH2)], otrzymał V. Zeise (1827); szybki rozwój chemii z.m. zapoczątkowały prace Ph. Barbiera i V. Grignarda; odkrycie ferrocenu (1951) i ustalenie jego budowy (1952) przyczyniło się do pogłębienia wiedzy o wiązaniu chemicznym.
Związki metaloorganiczne są stosowane gł. jako katalizatory stereospecyficznej dimeryzacji, oligomeryzacji i polimeryzacji alkenów (związki glino- i magnezoorg.) oraz uwodornienia alkenów i akinów w fazie ciekłej (związki kobalto-, rodo- i rutenoorg.), wykorzystywane także w syntezie org. (przede wszystkim związki magnezoorg.; Grignarda reakcje), lito- i taloorg. jako środki grzybo- i bakteriobójcze, a związki ołowioorg. były wykorzystywane jako dodatki przeciwstukowe do benzyn (tetraetyloołów, tetrametyloołów).
zgłoś uwagę

Znaleziono w książkach Grupy PWN

Trwa wyszukiwanie...  
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia