secesja
 
Encyklopedia
secesja
[fr. sécession < łac. seccesio ‘odejście’],
kierunek artystyczny rozwijający się ok. 1895–1905, wywodzący swą nazwę od charakterystycznego dlań oderwania się od akademickich tendencji sztuki XIX w., przejawiający się głównie w architekturze wnętrz i sztuce użytkowej oraz ornamentyce.
Rozwijał się 1895–1905, obejmował głównie architekturę wnętrz i sztukę użytkową oraz wytworzony przez nie styl ornamentacji; wywodzi się z angielskiego ruchu Arts and Crafts, założeń artystycznych prerafaelitów, estetyzmu fin de siècle’u oraz z literatury i malarstwa symbolizmu i wczesnego modernizmu. Secesja była skierowana przeciw akademizmowi, wszelkim formom iluzjonizmu (głównie impresjonizmowi), a zwłaszcza historyzmowi i  „bezstylowości” w sztuce; jej głównym celem było dążenie do stworzenia syntetycznego stylu obejmującego wszystkie dziedziny twórczości plastycznej, a założeniem — równość wszystkich dziedzin sztuki, zniesienie różnicy między tzw. sztuką czystą a sztuką stosowaną. Charakterystycznymi cechami secesji było zamiłowanie do falistych i płynnych linii, ornament o formach abstrakcyjnych i stylizowanych motywach roślinnych i zwierzęcych, pełne wyrafinowania swobodne układy kompozycyjne, najczęściej asymetryczne, dekoracyjność i płaszczyznowość, linearyzm oraz subtelna, jasna kolorystyka.
Secesja przejawiła się najpełniej w architekturze wnętrz, malarstwie dekoracyjnym, witrażu, metaloplastyce, złotnictwie, ceramice i szkle artystycznym, grafice użytkowej (książka, druki ulotne, plakat), introligatorstwie, tkactwie artystycznym, stroju i jego akcesoriach, meblarstwie. W malarstwie z secesją wiąże się głównie nurt symbolizmu — twórczość nabistów oraz G. Klimta, F. Hodlera, E. Muncha, a w Polsce — J. Mehoffera, W. Wojtkiewicza, F. Ruszczyca, S. Wyspiańskiego; secesja wystąpiła w sztuce wielu krajów europejskich, m.in.: Wielkiej Brytanii (Ch.F.A. Voysey, A.V. Beardsley, Ch.R. Mackintosh), Francji (H. Guimard, L. Majorelle, E. Gallé, E. Gaillard, R. Lalique), Belgii (V. Horta, H. van de Velde, P. Wolfers), Holandii (J. Toorop), Niemiec (Secesja Monachijska, Secesja Berlińska) i Austrii (Secesja Wiedeńska), przyjmując w różnych ośrodkach odrębne oblicze. Wybitnym i odosobnionym zjawiskiem była twórczość hiszpańskiego architekta A. Gaudiego, amerykańskiego złotnika i projektanta szkła L.C. Tiffany’ego oraz czeskiego malarza i grafika A. Muchy. Z secesją wiążą się także idee rosyjskiego ugrupowania Mir iskusstwa, związki te dotyczą szczególnie sztuk plastycznych w okresie Młodej Polski.
Bibliografia
T. DOBROWOLSKI Sztuka Młodej Polski, Warszawa 1963;
M. WALLIS Secesja, Warszawa 1974;
S. TSCHUDI MADSEN Art Nouveau, Warszawa 1977;
I. HUML Sztuka stosowana XX w., Warszawa 1978;
A. GRADOWSKA Sztuka Młodej Polski, Warszawa 1984;
P. WITTLICH Secesja. Sztuka i życie, Warszawa 1987.
Ilustracje
Wyspiański Stanisław, klatka schodowa, w gmachu Towarzystwa Lekarskiego w Krakowie, ok. 1900fot. M. Kowalewski/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Klimt Gustaw, Portret Adeli Bloch-Bauer, 1907 — Βsterreichische Galerie, Wiedeń fot. Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Mucha Alfons, Slavia, 1888 — Národní galerie, Pragafot. Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Klimt Gustav, Oczekiwanie, rysunek do fryzu w Palais Stocklet w Brukseli — Βsterreichisches Museum für Angewandte Kunst, Wiedeń fot. Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Horta Victor: witraż w cukierni Bardat w Brukseli fot. T. Torbus/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Mehoffer Józef, Dziwny ogród, 1902–03 — Muzeum Narodowe, Warszawafot. T. Żółtowska-Huszcza/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Wiedeń, Pawilon Secesji, 1898 (Austria)fot. J. Kilian/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Klimt Gustav, Pocałunek, 1907–08 — Wiedeń, Βsterreichische Galerie Belvederefot. J. Kilian/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Barcelona, Casa Milà (A. Gaudí)fot. S. Kuruliszwili/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Gallé Émile, wazon, początek XX w. — Muzeum Okręgowe, Jelenia Góra fot. W. Kryński/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Gaudí Antonio, Kaplica w parku Guëll, Barcelona, 1900–14fot. M. Smętkowski/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Gaudí Antonio, Sagrada Familia, kościół w Barcelonie (Hiszpania) fot. M. Witkowska/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Toulouse-Lautrec Henri de, W salonie, 1895 — Albi, Muzeum Toulouse-Lautrecafot. Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Munch Edvard, Krzyk, 1893 — Galeria Narodowa, Oslofot. Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia