Austria. Sztuka
 
Encyklopedia PWN
Austria. Sztuka.
Najwcześniejsze zabytki na terenie Austrii pochodzą z paleolitu (Wenus z Willendorf). Wpływy kultury rzymskiej zaznaczają się od 2. poł. I w. p.n.e. Chrystianizacja kraju od VII w. spowodowała budowę licznych kościołów i klasztorów. W rzeźbie i malarstwie miniatorskim zaznaczyły się silne wpływy irl. (Codex Millenarius z Kremsmünster, kielich Tassila ok. 770). W XI–XII w. powstawała architektura rom. (bazyliki w Salzburgu, Gurk, kościoły klasztorne w Zwettl, Lilienfeld, Heiligenkreutz, Seckau), w tym także charakterystyczne okrągłe lub poligonalne kaplice cmentarne — karnery. Ważnym ośr. miniatorstwa był w XII w. Salzburg; malowidła ścienne pojawiły się w Lambach, Purgg, Klosterneuburgu, Gurk. Czołowym zabytkiem złotnictwa jest ołtarz zdobiony emaliami Mikołaja z Verdun w Klosterneuburgu (1181). Gotycką architekturę od 4. ćwierci XIII w. reprezentują: trzynawowe bazyliki i kościoły halowe, od XIV w. — wzbogacone układy z transeptami i wieńcami kaplic (katedra Św. Szczepana w Wiedniu). Około 1400 pojawił się tzw. styl miękki w malarstwie i rzeźbie; w 2. poł. XV w., nastąpił rozwój ekspresyjnych form późnogot. (tzw. styl łamany), wpływ realizmu niderl. na malarstwo i grafikę; wybitni rzeźbiarze: J. Kaschauer, H. Multscher, M. Pacher, malarze: K. Leib, F. Rueland st.. W XVI w. renesans (wpływy wł.) występuje jednocześnie z późnym gotykiem — liczne przebudowy zamków i pałaców (Rosenburg, Ambras); w malarstwie znaczenie uzyskała tzw. szkoła naddunajska (F. Rueland mł., A. i E. Altdorfer, W. Huber); gł. dzieło rzeźbiarskie — grobowiec ces. Maksymiliana I w Innsbrucku (m.in. P. Vischer, S.L. Magt). W 1580–1620, za rządów ces. Rudolfa II, nastąpił rozkwit międzynar. manieryzmu w ośr. dworskich. Początki sztuki barok. zaznaczyły się w 1. poł. XVII w. pod wpływem wł. (katedra w Salzburgu). Rozkwit baroku nastąpił w końcu XVII w. i w XVIII w.; wyróżnili się architekci: J. Fischer von Erlach (Schönbrunn, kościół Karola Boromeusza w Wiedniu), J. Prandtauer (opactwo w Melku), J.L. von Hildebrandt (Belweder w Wiedniu); rzeźbiarze: L. Mattielli, G.R. Donner, B. Moll, F.X. Messerschmidt; malarze: J.M. Rottmayer, D. Gran, P. Troger, M. i B. Altomonte, F.A. Maulbertsch. W 1. poł. XIX w. w architekturze panował surowy klasycyzm, w 2. poł. XIX w. — historyzm (zabudowa Ringu w Wiedniu, 1856–88), w malarstwie — ewolucja od klasycyzmu (J.B. Lampi, P.F. Krafft), przez nazarenizm (J. Füchrich), romantyzm (M. von Schwind), do malarstwa hist. (H. Makart) i realizmu (G.F. Waldmüller, R. Alt). Początki sztuki nowocz. wiązały się z Secesją Wiedeńską (architekci: O. Wagner, J. Hoffman, J. Olbrich; rzeźbiarz A. Hanak, malarz G. Klimt). W XX w. działali: w architekturze — A. Loos (pionier zastosowania żelbetu w budownictwie), w rzeźbie — F. Wotruba, J. Arzamidis, J. Pilhofer, K. Prantl, w malarstwie — ekspresjoniści, E. Schiel, O. Kokoschka i (po II wojnie świat.) Hundertwasser (właśc. F. Stowasser). Sztukę współcz. reprezentują także: C. Stenvert, M. Lassnig, W. Hollegha, G. Kumpf, J. Mikl, A. Rainer, C.L. Attersee, A. Klinkan i H. Schmalix. Austriacka sztuka lud. zachowuje wiele tradycyjnych elementów, zwłaszcza w architekturze (kamień, drewno), tkaninach, rzeźbie i malarstwie; widoczne liczne powiązania ze sztuką lud. sąsiednich krajów (również słow.).
Ilustracje
Kokoschka Oskar, Most Karola, 1934 — Národní galerie, Praga fot. Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Wiedeń, katedra pw. Św. Szczepana (Austria)fot. A. Pieńkos/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Wiedeń, Schönbrunn (Wiedeń)fot. A. Znamierowski/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Wiedeń, Pawilon Secesji, 1898 (Austria)fot. J. Kilian/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Klimt Gustaw, Portret Adeli Bloch-Bauer, 1907 — Βsterreichische Galerie, Wiedeń fot. Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Kokoschka Oscar, Adela Astaire, 1926 — Kunsthaus, Zurych fot. Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Wiedeń, ogród przed Górnym Belwederem fot. A. Oleńska-Sikora/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Wiedeń, rzeźba sfinksa przed pałacem Górnego Belwederu fot. A. Oleńska/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Wiedeń, kościół Św. Karola Boromeusza, 1716–37, wg projektu Johanna Bernharda Fischera von Erlach, ukończony przez syna Josefa Emanuela.fot. M. Pawłowicz/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Klimt Gustav, Pocałunek, 1907–08 — Wiedeń, Βsterreichische Galerie Belvederefot. J. Kilian/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia