prawo

Encyklopedia PWN

termin używany na określenie prawa aktualnie obowiązującego.
zbiór przepisów regulujących zagadnienia związane z wydawaniem i rozpowszechnianiem druków oraz rozpowszechnianiem wiadomości za pomocą innych środków informacji masowej.
dział prawa regulujący stosunki majątkowe i osobiste osób fizycznych i prawnych.
całokształt norm systemu obowiązującego prawa.
w Polsce stosuje się 2 definicje p.r.: pierwsza określa je jako całokształt norm prawnych regulujących stosunki społ. związane z kształtowaniem ustroju rolnego, w tym także produkcji rolnej i rynku rolnego (P. Czechowski, M. Korzycka-Iwanow, S. Prutis, A. Stelmachowski); druga, nieco zmodyfikowana, określa p.r. jako zespół instytucji i rozwiązań prawnych o charakterze szczególnym, podyktowanym specyfiką rolnictwa jako odrębnego działu gospodarki, które tworzą ramy prawne (strukturalne i techn.) dla działalności produkcyjnej w rolnictwie, jak też dla przetwarzania i obrotu produktami rolnymi (A. Lichorowicz).
nazwa używana na określenie działów prawa (zwłaszcza karnego i cywilnego, procesowego, o ustroju sądów) mających największe zastosowanie w działalności sądów.
prawo spadkowe, fr. droit de succession, niem. Erbrecht,
zespół norm regulujących skutki prawne śmierci człowieka;
zbiór norm stanowionych, kształtujących się na ziemiach polskich od XV w.
prawo wojenne, ius belli,
część międzynar. prawa publicznego regulująca prawa i obowiązki państw uczestniczących w konflikcie zbrojnym.
normy prawne zakazujące pod groźbą kar popełnienia czynów określonych przez ustawę jako wykroczenia,
przepisy regulujące działalność Kościołów w danym państwie, a zwłaszcza stosunki między państwem a Kościołami i związkami wyznaniowymi.
dział prawa cywilnego regulujący wymianę dóbr i usług, bezpodstawnego wzbogacenia oraz odpowiedzialności odszkodowawczej z tytułu wyrządzenia szkody, zawarte w kodeksie cywilnym.
w szerszym ujęciu oznacza ogół norm prawnych odnoszących się do stosunków pracy, tworzonych w ramach organizacji zachodnioeuropejskich, w tym zwłaszcza Rady Europy i Wspólnot Europejskich; w znaczeniu węższym, używanym tutaj, jest to prawo pracy Wspólnot Europejskich.
muzułmańskie prawo, szari’at, šarī‘a,
zbiór zasad i przepisów obowiązujących każdego muzułmanina;
Guldberga i Waagego prawo, prawo działania mas, prawo równowagi chemicznej,
prawo określające ilościowo stan dynamicznej równowagi chemicznej osiągnięty w stałej temperaturze przez reakcję odwracalną, przebiegającą w układzie homogenicznym (jednorodnym), w fazie gazowej lub ciekłej;
astr. reguła mówiąca, że prędkość wzajemnego oddalania się galaktyk we Wszechświecie jest proporcjonalna do ich odległości;
podstawowe prawo obwodów elektrycznych wiążące ze sobą napięcie elektryczne, natężenie prądu elektrycznego oraz opór elektryczny;
Prousta prawo, prawo stałości składu, prawo stosunków stałych,
prawo głoszące, że pierwiastki chem. łączą się ze sobą w określony związek chemiczny zawsze w tym samym stosunku wagowym;
prawo określające związek natężenia pola magnet. z natężeniem prądu elektr.;
biogenetyczne prawo, prawo rekapitulacji,
prawo, wg którego w rozwoju osobniczym organizmów powtarzane są gł. etapy ich historii rodowej („ontogeneza powtarza filogenezę”).

Ilustracje, multimedia

Słownik języka polskiego PWN

prawo
1. «ogół przepisów i norm prawnych regulujących stosunki między ludźmi danej społeczności»
2. «norma prawna»
3. «nauka o prawie, studia nad prawodawstwem»
4. «uprawnienia przysługujące komuś zgodnie z obowiązującymi przepisami»
5. «zasada rządząca procesami przyrodniczymi i społecznymi, stanowiąca cel badań naukowych»
6. «kierunek studiów związanych z nauką o prawie, z prawoznawstwem»

• prawny, prawniczy • prawnie • prawnik • prawniczka
prawo-
1. «pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy z prawą stroną czegoś»
2. «pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek z prawem»
bierne prawo wyborcze «prawo kandydowania w wyborach»
czynne prawo wyborcze «prawo do udziału w głosowaniu»
na prawo «w prawą stronę, po prawej stronie»
prawo administracyjne «normy regulujące działanie organów zarządu państwowego»
prawo autorskie «przepisy prawne określające uprawnienia przysługujące autorowi dzieła artystycznego, literackiego lub naukowego»
prawo biogenetyczne «pogląd, według którego osobniki danego gatunku przechodzą w rozwoju zarodkowym takie same stadia, przez jakie przebiegała droga ewolucyjna prowadząca do tego gatunku»
prawo bliższości «w średniowieczu: prawo pierwokupu, a nawet odkupu od ewentualnych obcych nabywców, przysługujące krewnym właściciela dóbr ziemskich»
prawo ciążenia Newtona «zasada dotycząca przyciągania się cząstek materii we wszechświecie»
prawo cywilne «przepisy prawne normujące stosunki osobiste między obywatelami i stosunki majątkowe między równorzędnymi podmiotami prawa»
prawo finansowe, skarbowe «normy prawne regulujące publiczną gospodarkę finansami»
prawo handlowe «przepisy normujące stosunki prawne kupca oraz stosunki prawne wynikające z czynności handlowych»
prawo jazdy «dokument uprawniający do prowadzenia pojazdów mechanicznych»
prawo kanoniczne, kościelne «prawo obowiązujące w Kościele rzymskokatolickim»
prawo karne «przepisy prawne zawierające zakazy i nakazy, których naruszenie zagrożone jest karą; też: ogół norm określających postępowanie organów państwowych wobec obywateli naruszających te przepisy»
prawo karne skarbowe «normy prawne ustalające kary za naruszenie przepisów chroniących interes skarbu państwa»
prawo kosmiczne «normy prawne dotyczące działalności badawczo-eksploatacyjnej w przestrzeni kosmicznej»
prawo lokalowe «ustawa wraz z przepisami wykonawczymi regulująca stosunki prawne związane z gospodarką lokalami»
prawo lotnicze «normy regulujące stosunki prawne związane z lotnictwem i przestrzenią powietrzną»
prawo łaski «uprawnienie do złagodzenia lub darowania kary prawomocnie orzeczonej przez sąd, przysługujące zazwyczaj głowie państwa»
prawo łowieckie «przepisy regulujące planowe polowania na łowiskach i gospodarowanie zwierzyną łowną»
prawo magdeburskie «dawne prawo miejskie Magdeburga, na którym się wzorowano przy zakładaniu niektórych miast polskich»
prawo materialne «prawo ustalające treść uprawnień i obowiązków»
prawo miecza «w średniowieczu: prawo sądzenia spraw zagrożonych karą śmierci i prawo jej wykonania, przyznawane miastom i panom feudalnym przez władcę»
prawo międzynarodowe publiczne «normy prawne regulujące stosunki między państwami oraz innymi podmiotami»
prawo obywatelstwa «przywilej przynależności do danego państwa lub miasta»
prawo pierwokupu «uprawnienie do pierwszeństwa w nabyciu określonej rzeczy»
prawo pracy «przepisy regulujące stosunki między pracownikami a pracodawcą»
prawo prasowe «przepisy regulujące wydawanie i rozpowszechnianie druków oraz rozpowszechnianie wiadomości za pomocą innych środków przekazu»
prawo probiercze «przepisy prawne dotyczące zawartości metali szlachetnych w stopach tych metali»
prawo procesowe «przepisy dotyczące postępowania sądowego»
prawo prywatne «przepisy normujące prawa osobiste i majątkowe osób fizycznych i prawnych»
prawo przedmiotowe «przepisy określające swobodę postępowania jednostki ze względu na potrzeby społecznego współżycia»
prawo rodzinne «normy prawne regulujące stosunki prawne dotyczące małżeństwa, stosunki między rodzicami i dziećmi»
prawo rzeczowe «przepisy prawne dotyczące własności, użytkowania itp. przez obywateli przedmiotów ruchomych i nieruchomych»
prawo rzymskie «przepisy prawne obowiązujące w starożytnym Rzymie»
prawo stuły «zasada składania ofiary księżom w zamian za udzielenie chrztu, ślubu lub odprawienie pogrzebu»
prawo wojenne «część międzynarodowego prawa publicznego i obowiązki państw uczestniczących w konflikcie zbrojnym»
prawo wyborcze «przepisy prawne dotyczące zasad i trybu przeprowadzania wyborów do władz państwowych lub samorządowych»
prawo zwyczajowe «normy prawne powstałe w wyniku uznania przez organy państwowe panującego zwyczaju za prawo obowiązujące»
równaj w prawo (w lewo) «komenda wzywająca do wyprostowania szeregu i zwrócenia głowy w prawo (w lewo)»
w prawo «w prawą stronę, po prawej stronie»
prawa
1. «prawa strona»
2. «w komendzie marszowej: prawa noga»
prawie «partykuła komunikująca, iż to, o czym mowa, nie zostało osiągnięte i że niewiele brakuje, aby się urzeczywistniło, np. Była prawie mężatką.»
dogmatyka prawa «dyscyplina zajmująca się analizą, systematyzacją i interpretacją norm obowiązującego prawa na potrzeby praktyki prawniczej»
egzekucja praw «postulaty średniej szlachty wysunięte na początku XVI w., głoszące m.in. konieczność przestrzegania praw przez króla i magnatów»
falandyzacja prawa «naginanie prawa zależnie od doraźnych potrzeb»
interpretacja prawa «ustalenie znaczenia i zakresu normy prawnej, która budzi wątpliwości w procesie stosowania prawa»
kolizja prawa «sytuacja, w której konsekwencje prawne danego zdarzenia określane są przez różne normy w sposób wykluczający ich łączne zastosowanie»
martwa litera (prawa) «ustawa, zarządzenie nierespektowane przez nikogo»
miasto na prawie niemieckim, magdeburskim «w średniowieczu: miasto mające organizację prawną wzorowaną na prawie miejskim Magdeburga»
osadnictwo na prawie niemieckim «nadawanie w XIII i XIV w. wsiom i miastom nowo zakładanym lub istniejącym ustawodawstwa wzorowanego na prawie niemieckim»
państwo prawa «państwo, w którym są przestrzegane prawa»
prawa kardynalne «w Polsce XVII–XVIII w.: przepisy prawa ustalające podstawowe zasady ustrojowe państwa»
prawa norymberskie «zbiór aktów prawnych i norm prawa zwyczajowego powstały po II wojnie światowej na podstawie wyroków orzekanych w Norymberdze w sprawach zbrodni wojskowych i zbrodni przeciwko ludzkości»
prawie nie «przysłówek komunikujący, iż to, o czym jest mowa, ma miejsce w tak małym stopniu, że niewiele brakuje, żeby nie nastąpiło»
przedmiot prawa, zobowiązania, własności itp. «rzecz, postępowanie, umowa itp., na które rozciągają się pewne normy prawne»
rzecznik praw obywatelskich «niezależny urzędnik państwowy, interweniujący w urzędach i instytucjach w sprawach skarg obywateli»
teoria państwa i prawa «dyscyplina prawnicza zajmująca się podstawowymi zagadnieniami państwa i prawa»
utrata praw «kara dodatkowa polegająca na pozbawieniu praw publicznych, rodzicielskich lub opiekuńczych, praw wykonywania zawodu itp.»
wszelkie prawa zastrzeżone «formuła zamieszczana na książkach, płytach itp., zabraniająca ich publikowania przez inne wydawnictwa»
z prawa «z prawej strony»
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia