niepewność wyniku pomiaru
 
Encyklopedia PWN
niepewność wyniku pomiaru, niepewność pomiaru, błąd pomiaru:
1) Właściwość pomiaru odpowiadająca pojęciu niedokładności pomiaru, ale w porównaniu z nią kładąca większy nacisk na losowy charakter wyniku pomiaru, a w związku z tym na ograniczone zaufanie do tego wyniku.
2) Miara niedokładności pomiaru charakteryzująca spodziewany rozrzut wyniku pomiaru ym traktowanego jako losowa zmienna o wartości oczekiwanej równej wartości prawdziwej yt wielkości mierzonej. Niepewność standardowa u(ym) jest równa odchyleniu standardowemu lub estymacie (wynikowi estymacji; estymacji teoria) odchylenia standardowego zmiennej losowej modelującej wynik pomiaru ym. Niepewność rozszerzona U(ym) jest miarą szerokości przedziału ufności wartości prawdziwej wielkości mierzonej i odpowiada pojęciu błędu granicznego. Jeżeli rozkład prawdopodobieństwa ym jest symetryczny, to niepewność rozszerzona jest równa połowie szerokości przedziału ufności i stanowi wielokrotność niepewności standardowej, U(ym) = kpu(ym), gdzie p — poziom ufności, a kp — tzw. współczynnik rozszerzenia. Wartość kp zależy od poziomu ufności p i kształtu rozkładu ym. Ustalenia międzynar. zalecają poziom ufności 0,95, a w szczególnych przypadkach 0,99, a zalecane wartości współczynnika rozszerzenia to: k0,95 = 2 i k0,99 = 3. Jeśli ważymy przedmiot o masie m, to wynik ważenia 0,753 kg z niepewnością standardową 0,004 kg zapisuje się zwykle w postaci m = 0,753(4) kg, gdzie wartość w nawiasie jest niepewnością standardową wyniku, przy czym ostatnia cyfra znacząca wyniku pomiaru i niepewności standardowej są zawsze na tej samej „pozycji” (w podanym przykładzie są to części tysięczne). Można także stosować niepewność rozszerzoną jako miarę niedokładności, wynik pomiaru zapisuje się wówczas w postaci y = ym ± ± U(ym), ale trzeba podać współczynnik rozszerzenia i poziom ufności, wg których obliczono niepewność rozszerzoną.
Wyrażanie niedokładności pomiaru za pomocą niepewności jest zalecane przez międzynar. organizacje metrologiczne (metrologia), jako obowiązujące przyjęły go międzynar. i krajowe służby miar i laboratoria akredytowane, stosują go systemy jakości.
Janusz Jaworski
Bibliografia
Wyrażanie niepewności pomiaru. Przewodnik, Warszawa 1999;
Guide to the Expression of Uncertainty in Measurement, Geneva 1995.
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia