• Na czasie
    Po upadku (w rezultacie I wojny światowej) wszystkich mocarstw zaborczych i w wyniku urzeczywistnienia się dążeń kilku pokoleń Polaków możliwe stało się w 1918 r. przywrócenie niepodległej Rzeczypospolitej, na której czele stanął z tytułem Naczelnika Państwa Józef Piłsudski. O granicach nowej Polski zdecydowały postanowienia traktatu wersalskiego (1919 r.) i czyn zbrojny odrodzonej armii — wojna polsko-bolszewicka, wojna z Ukraińcami o Galicję Wschodnią, wyprawa Żeligowskiego na Wilno, powstania wielkopolskie i śląskie. Ostatecznie w 1923 r. państwo polskie obejmowało ponad połowę terytorium dawnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów, a także niewielki fragment Górnego Śląska. Pozostałe ziemie monarchii polsko-litewskiej znalazły się w obrębie niepodległej Litwy i Łotwy oraz sowieckich republik — ukraińskiej i białoruskiej. Skrawki Prus Królewskich i Wielkopolski pozostały przy Niemczech. Z Gdańska i okolic w Wersalu utworzono Wolne Miasto. II RP dzieliła się na 17 województw.
    Bartłomiej Kaczorowski
  • Warto wiedzieć więcej
    Człowiek jest przedmiotem refleksji wszystkich nurtów w dziejach filozofii; współcześnie przybrała ona postać wyodrębnionego działu zw. antropologią filozoficzną.
    Rozważania filozoficzne o człowieku związane są z:
    1) relacjami człowieka wobec przyrody, społeczeństwa, historii, kultury, świata rzeczy, absolutu oraz w stosunku do samego siebie,
    2) pytaniami o naturę i istotę człowieka,
    3) problemami jego powołania i przeznaczenia,
    4) interpretacjami człowieka jako podmiotu poznania, działania, twórczości.
     
    Próby syntetycznego uchwycenia tego, co swoiście ludzkie, uzyskiwały formę różnych określeń człowieka, np.
    zoon politikon [gr. 'istota społeczna'],
    animal rationale [łac. 'stworzenie rozumne'],
    animal metaphysicum ['stworzenie zdolne do doznań pozazmysłowych'],
    homo religiosus ['człowiek religijny'],
    homo faber ['człowiek zręczny'],
    homo ludens ['człowiek bawiący się, żartujący'],
    animal symbolicum ['stworzenie zdolne do posługiwania się symbolami'].
     
    W starożytności początki refleksji filozoficznej nad człowiekiem wiążą się z Sokratesem;
    dla Platona istotę człowieka stanowiła ogólna idea człowieczeństwa ujmowana gł. przez analizę świadomości ludzkiej;
    wg Arystotelesa istotę człowieka można określić jako substancję; stanowiącą podmiot działań fizycznych i psychicznych (materia i forma, hylemorfizm);
    św. Tomasz z Akwinu przekształcił arystotelesowskie rozumienie istoty człowieka za pomocą pojęć ciała i duszy oraz uzupełnił je pojęciem istnienia osobowego stanowiącego podstawę realności, jedności i odrębności człowieka.
    W myśli XVII–XVIII w. sformułowano propozycje skrajne: materialistyczną (redukcja człowieka do cielesności) oraz spirytualistyczną (redukcja człowieka do duchowości), a także interpretację negującą istnienie stałej, niezmiennej natury człowieka.
    W XVIII–XIX w. szczególnego znaczenia w rozumieniu człowieka nabrały aspekty poznawcze (człowiek jako twórca nauki), społeczne (człowiek jako twórca i wytwór wspólnoty; prawa człowieka), historyczne (człowiek jako twórca i wytwór dziejów), kulturowe (człowiek jako twórca wartości), do czego przyczyniła się zwł. klasyczna filozofia niemieckamarksizm; w filozofii życiapsychoanalizie podjęto próbę przywrócenia interpretacjom człowieka wymiaru przyrodniczego (człowiek jako istota kierowana popędami). Wśród współczesnych kierunków filozfii szczególne zainteresowanie człowiekiem przejawia się w egzystencjalizmiefilozofii dialogu.
     
    Z filozoficzną sąsiaduje religijna refleksja nad naturą i powołaniem człowieka, znajdująca wyraz zwł. w antropologii religijnej, a na gruncie chrześcijaństwa m.in. w antropologii biblijnej oraz w koncepcji osoby ludzkiej i personalizmie chrześcijańskim.
     
  • To ciekawe
    Do Naczelnego Dowódcy Wojsk Polskich Józefa Piłsudskiego.
    Stan przejściowy podziału zwierzchniej władzy państwowej, ustanowiony odezwą z dnia 11 listopada 1918 roku, nie może trwać bez szkody dla powstającego Państwa Polskiego.
    Władza ta powinna być jednolita.
    Wobec tego, kierując się dobrem Ojczyzny, postanawiamy Radę Regencyjną rozwiązać, a od tej chwili obowiązki nasze i odpowiedzialność względem narodu polskiego w Twoje ręce, Panie Naczelny Dowódco, składamy do przekazania Rządowi Narodowemu.
    Dan w Warszawie, dnia 14 listopada 1918 roku.
    DPPP, 1918, nr 17, poz. 39
Hasło dnia: ideologia

Rekordziści

Najmniejszy ocean Ziemi
Ocean Arktyczny — 14,8 mln km2.

Cytat dnia

„Mieczów ci u nas dostatek, ale i te przyjmuję jako wróżbę zwycięstwa”
(w odpowiedzi posłom krzyżackim przed bitwą pod Grunwaldem 15 VII 1410)

Imieniny

Gru 15

Celiny, Drogosława, Drogosławy, Krystiany, Maryna, Mścigniewa, Walerego

Dzień w historii

Gru 15

zdarzyło się
1917
akt zawieszenia broni między Rosją a Niemcami i Austro-Węgrami — wstrzymanie działań wojennych na froncie wschodnim (I wojna światowa).
1970
strajki w Gdyni i Gdańsku; podpalenie gmachu KW MO w Gdańsku i kolejne ofiary (grudniowy bunt robotniczy).
urodzili się
1832
Eiffel Gustave Alexandre, fr. inżynier i architekt; budowniczy mostów i in. konstrukcji żelaznych, żeliwnych i stalowych.
1932
O’Brien Edna, pisarka irlandzka.
odeszli
1852
Damse Józef, kompozytor, dyrygent i aktor.
1523
Boner Jan, kupiec i bankier krakowski.
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia