• Na czasie
    Pierwszy Maja, Święto Pracy,
    międzynarodowe święto pracowników; w zamyśle pomysłodawców miało być dniem solidarności robotników; obchodzone corocznie w formie masowych demonstracji, wieców i pochodów, począwszy od 1890. Uchwałę o obchodach Pierwszego Maja podjęto na kongresie założycielskim II Międzynarodówki w Paryżu (1889); datę Pierwszy Maja wybrano dla uczczenia rocznicy początku (1 V 1886) strajku robotników amerykańskich w Chicago, proklamowanego z inicjatywy Amerykańskiej Federacji Pracy (żądanie wprowadzenia 8-godzinnego dnia pracy); demonstracje Pierwszego Maja odegrały dużą rolę w procesie radykalizacji ruchu robotniczego na świecie; początkowo nielegalne, później zostały de facto uznane za legalne w wielu krajach; w krajach komunistycznych Pierwszy Maja miało charakter święta państwowego (w Polsce oficjalnie od 1950). Na ziemiach polskich obchodzone od 1890; w PRL uznane za jedno z najważniejszych świąt, traktowane przez władze komunistyczne jako swoisty sprawdzian sprawności organizacyjnej terenowych organizacji partyjnych, których jednym z głównych zadań było zapewnienie odpowiedniej frekwencji na pochodach.
  • Warto wiedzieć
    Skupisko polonii w Londynie zaczęło się formować w latach 30. XIX w. (Wielka Brytania — Polacy i Polonia). W 1940, gdy Londyn stał się siedzibą władz RP na uchodźstwie, mieszkało w nim ok. 1 tys. Polaków, którzy opuścili kraj 1939 (głównie urzędnicy państwowi). Po zakończeniu II wojny światowej w Londynie osiedliło się ok. 40 tys. Polaków, w zdecydowanej większości powojennych emigrantów politycznych, którzy 1939–45 służyli w PSZ na Zachodzie, AK, bądź przeszli przez obozy i więzienia w ZSRR. W okresie powojennym w Londynie urzędował prezydent i rząd RP na uchodźstwie, działało wiele organizacji politycznych, rozwinęło się życie religijne, kulturalne i naukowe. Do najważniejszych instytucji i stowarzyszeń należały: Instytut Historyczny im. Gen. W. Sikorskiego (późniejszy Instytut Polski i Muzeum Gen. Sikorskiego), Biblioteka Polska, Polski Uniwersytet na Obczyźnie (PUNO), Polskie Towarzystwo Naukowe na Obczyźnie, Polskie Towarzystwo Historyczne, Studium Polski Podziemnej, Związek Pisarzy Polskich, Związek Artystów Scen Polskich. Oprócz nich działały galerie, teatr dramatyczny, sceny kabaretowe (M. Hemara) oraz kluby (Ognisko Polskie), rozwinęła się sieć polskich sklepów, kawiarni, restauracji, drobnych przedsiębiorstw produkcyjnych i usługowych. Wojenna geneza emigracji sprawiła, że powstało wiele organizacji kombatanckich (Stowarzyszenie Polskich Kombatantów, Stowarzyszenie Lotników Polskich, Koło AK) oraz samopomocowych (Komitet Obywatelski); w 2. poł. lat 70. większość stowarzyszeń społecznych i kulturalnych (m.in. Biblioteka Polska, PUNO, teatr, Stowarzyszenie Polskich Kombatantów) przeniosła się do Polskiego Ośrodka Społeczno-Kulturalnego (POSK) w dzielnicy Hammersmith. W okresie powojennym Londyn stanowił centrum życia literackiego emigracji, ulokowały się tam księgarnie oraz wydawnictwa (m.in. Gryf, Polska Fundacja Kulturalna, Oficyna Poetów i Malarzy, B. Świderski, Veritas, Polonia, Odnowa), w których publikowali pisarze i historycy polscy mieszkający nie tylko w Wielkiej Brytanii. Ukazywało się kilkadziesiąt dzienników i czasopism (m.in. „Dziennik Polski i Dziennik Żołnierza”, „Wiadomości”, „Orzeł Biały”, „Lwów i Wilno”, „Życie”). W 1976 na cmentarzu Gunnersbury został odsłonięty pomnik upamiętniający oficerów polskich pomordowanych w Katyniu, 2000 — pomnik gen. W. Sikorskiego. Na przełomie lat 60. i 70. w Londynie osiedliła się grupa tzw. emigrantów marcowych, którzy założyli własne instytucje kulturalne (czasopismo „Aneks”, wydawnictwa Aneks i Kontra); na początku lat 80. zaczęli się osiedlać przedstawiciele tzw. emigracji solidarnościowej, którzy utworzyli m.in. Wydawnictwo Puls. W 1990 „polski Londyn” (w którym mieszkało wówczas ok. 20 tys. Polaków) przestał pełnić funkcję centrum życia politycznego poza krajem, co nie oznaczało likwidacji instytucji, których korzenie sięgają czasów powojennych (Instytut Polski, POSK, Biblioteka Polska, Polska Fundacja Kulturalna, teatr, prasa).
  • To ciekawe
    Prawdopodobnie resory po raz pierwszy wprowadzono w końcu XV w. do znanego na Węgrzech kocza. Zawieszenie skrzyni pojazdu na skórzanych pasach, pozwalające na wygodną jazdę, zastosowano we włoskich karetach. w XVI w. W innych krajach przeważały tradycyjne, trzęsące kolebki. Karety były dobrem dostępnym przede wszystkim dla władców. Inne ulepszenia to koła szprychowe, w których szprychy odchylały się na zewnątrz w stosunku do osi koła, kute obręcze i ruchomy skręt (po raz pierwszy użyty przez W. Ripona w 1564 w karecie Elżbiety I). Na początku XVII w. pojawiły się szklane szyby, co podnosi komfort jazdy. Bardziej bezpieczna, uważana za niewywrotną była tzw. berlinka, skonstruowana dla elektora pruskiego Fryderyka Wilhelma ok. 1661. Na przełomie XVIII i XIX w. używano w karetach metalowych resorów różnego kształtu.
Hasło dnia: Chicago

Rekordziści

Największa współcześnie żyjąca jaszczurka
waran z Komodo — może osiągnąć wagę nawet 250 kg i długość ok. 3 metrów.

Cytat dnia

„Państwo zawsze nazywa się ojczyzną wtedy, kiedy sposobi się do mordowania ludzi”
Romulus Wielki

Imieniny

Kwi 28

Ludwika, Pawła, Piotra, Teodory, Walerii, Witalisa

Dzień w historii

Kwi 28

zdarzyło się
1994
objęcie urzędu premiera Włoch przez Silvio Berlusconiego (do grudnia).
1876
ustawa o języku państwowym w Rzeszy; usunięcie języków mniejszości narodowych z administracji (germanizacja na ziemiach polskich w XIX w.).
urodzili się
1442
Edward IV, pierwszy z dyn. Yorków, król Anglii 1461–70 i 1471–83.
1927
Dietl Jerzy, ekonomista.
odeszli
1945
Mussolini Benito, twórca i wódz (duce) wł. faszyzmu, dyktator Włoch.
1992
Bacon Francis, malarz ang., jeden z najwybitniejszych przedstawicieli nurtu ekspresyjno-figuratywnego w malarstwie współczesnym.
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia