• Na czasie
    W tym roku przypada 1050 rocznica chrztu Polski. Przyjecie chrztu przez Mieszka I w 966 r. rozpoczęło chrystianizację Polski zakończoną w pełni pod koniec XIII w.
  • Warto wiedzieć
    rodzaj budowli — kościół
    fundator/ inicjator budowy — Jarosław ze Skotnik i Bogorii
    daty — poł. XIV–XVIII w.
    lokalizacja — Gniezno, województwo wielkopolskie
    Gotycka bazylika, wzniesiona w miejsce najstarszej świątyni polskiej.
    Prawdopodobnie już w latach 70. X w. w ówczesnej głównej stolicy Mieszka I wzniesiono świątynię, w której już w 977 r. złożono do grobu żonę władcy, pochodzącą z Czech księżną Dobrawę (Dąbrówkę). Na trwałe z Gnieznem i jego pierwszym kościołem związało się imię biskupa Wojciecha, zabitego w Prusach w kwietniu 997 r. Dwa lata później wykupione przez Bolesława Chrobrego ciało męczennika spoczęło w stołecznej świątyni. Do grobu kanonizowanego natychmiast biskupa przybył w 1000 r. cesarz Otton III. Skutkiem Zjazdu Gnieźnieńskiego było ustanowienie w Gnieźnie stolicy nowej metropolii kościelnej. Aż do XX w. katedra pozostała główną świątynią Polski. W latach 1025–1300 koronowało się tu pięciu pierwszych królów polskich (Bolesław I Chrobry, Mieszko II, Bolesław II Śmiały, Przemysł IIWacław II Przemyślida). Wspaniale przyozdobioną katedrę gnieźnieńską złupił w 1038 r. książę czeski Brzetysław. Główna siedziba władców przeniosła się potem do Krakowa, a miasto pozostało tylko kościelną stolicą Polski.
    W drugiej połowie XII stulecia kościół zyskał swój największy skarb — słynne Drzwi Gnieźnieńskie, ufundowane przez księcia Mieszka III Starego (?). Osiemnaście scen przedstawia męczeńską śmierć i początki kultu św. Wojciecha. Za autorów odlanych w brązie Drzwi uchodzą artyści z kręgu mozańskiego (ob. Belgia).
    Nową potężną bazylikę katedralną wzniesiono w połowie XIV w. z fundacji arcybiskupa Jarosława Bogorii Skotnickiego. Kościół otoczył z czasem cały wieniec kaplic grobowych, początkowo gotyckich, potem barokowych. Katedra jest prawdziwą galerią rzeźby nagrobkowej. Zachowały się m.in. nagrobki arcybiskupów (prymasów) Zbigniewa Oleśnickiego (późnogotycka, dłuta Wita Stwosza), Mikołaja Dzierzgowskiego (renesansowa), Wojciecha BaranowskiegoAndrzeja Olszowskiego (barokowe). W epoce wazowskiej powstał zespół barokowych portal wejściowych do kaplic, autorstwa Wilhelma Richtera z Gdańska, oraz konfesja św. Wojciecha ze srebrnym sarkofagiem (po częściowym zniszczeniu w latach 80. XX w., gruntownie rozbudowana w latach 90.). Około 1730 r. powstała regencyjna kaplica prymasa Teodora Potockiego.
    Spaloną częściowo w 1760 r. katedrę odbudowano według projektu Efraima Szregera — barokowe hełmy obu wież. W czasie II wojny okupanci niemieccy zdewastowali wnętrze, dalsze straty przyniosły walki w styczniu 1945 r. Odbudowę, połączoną z regotycyzacją, przeprowadził Aleksander Holas (do 1953).
  • To ciekawe
    Samce australijskich ptaków – altanników zdobywają przychylność samic w bardzo skomplikowanym rytuale godowym. Altannik lśniący buduje scenę pokrytą jasnożółtą słomą, ozdabia ją niebieskimi papuzimi piórkami, błękitnymi i żółtymi kwiatkami oraz wszelkimi lśniącymi przedmiotami, jakie uda mu się znaleźć. Granice estrady ozdabia muszlami ślimaków, a w pobliżu urządza skład przedmiotów, które posłużą mu jako rekwizyty w czasie wykonywania tańca godowego: w dziobie będzie trzymać jakieś wyjątkowo ładne piórko czy kwiatek. Estrada musi być oczywiście dostatecznie oświetlona – altannik zadbał o to wcześniej, oskubując z liści sąsiednie drzewa.
Hasło dnia: enzymy

Cytat dnia

„Wiem, że Bóg obdarzył mnie talentem i dziękuję Mu za to. Wypełniałem swojej obowiązki i służyłem mojemu pokoleniu pracą. Niech inni robią tak samo”

Rekordziści

Największe jezioro w Polsce
Śniardwy — 113,8 km2.

Imieniny

Lut 12

Aleksego, Benedykta, Eleonory, Eulalii, Eulaliusza, Gaudentego, Juliana, Melecjusza

Dzień w historii

Lut 12

zdarzyło się
1919
powołanie przez Radę Najwyższą państw Ententy podkomisji do spraw Polskich, przewodniczącym Jules Cambon.
1994
wejście w życie umowy o stowarzyszeniu Polski z Unią Europejską.
urodzili się
1809
Lincoln Abraham, amer. polityk, prawnik.
1851
Böhm-Bawerk Eugen Knight, ekonomista austriacki, liberał.
odeszli
1798
Stanisław August Poniatowski, król pol. 1764–95.
1841
Rembieliński Rajmund Hiacynt, działacz polityczny i gospodarczy, prawnik.
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia