• Na czasie
    Po upadku (w rezultacie I wojny światowej) wszystkich mocarstw zaborczych i w wyniku urzeczywistnienia się dążeń kilku pokoleń Polaków możliwe stało się w 1918 r. przywrócenie niepodległej Rzeczypospolitej, na której czele stanął z tytułem Naczelnika Państwa Józef Piłsudski. O granicach nowej Polski zdecydowały postanowienia traktatu wersalskiego (1919 r.) i czyn zbrojny odrodzonej armii — wojna polsko-bolszewicka, wojna z Ukraińcami o Galicję Wschodnią, wyprawa Żeligowskiego na Wilno, powstania wielkopolskie i śląskie. Ostatecznie w 1923 r. państwo polskie obejmowało ponad połowę terytorium dawnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów, a także niewielki fragment Górnego Śląska. Pozostałe ziemie monarchii polsko-litewskiej znalazły się w obrębie niepodległej Litwy i Łotwy oraz sowieckich republik — ukraińskiej i białoruskiej. Skrawki Prus Królewskich i Wielkopolski pozostały przy Niemczech. Z Gdańska i okolic w Wersalu utworzono Wolne Miasto. II RP dzieliła się na 17 województw.
    Bartłomiej Kaczorowski
  • Warto wiedzieć więcej
    Człowiek jest przedmiotem refleksji wszystkich nurtów w dziejach filozofii; współcześnie przybrała ona postać wyodrębnionego działu zw. antropologią filozoficzną.
    Rozważania filozoficzne o człowieku związane są z:
    1) relacjami człowieka wobec przyrody, społeczeństwa, historii, kultury, świata rzeczy, absolutu oraz w stosunku do samego siebie,
    2) pytaniami o naturę i istotę człowieka,
    3) problemami jego powołania i przeznaczenia,
    4) interpretacjami człowieka jako podmiotu poznania, działania, twórczości.
     
    Próby syntetycznego uchwycenia tego, co swoiście ludzkie, uzyskiwały formę różnych określeń człowieka, np.
    zoon politikon [gr. 'istota społeczna'],
    animal rationale [łac. 'stworzenie rozumne'],
    animal metaphysicum ['stworzenie zdolne do doznań pozazmysłowych'],
    homo religiosus ['człowiek religijny'],
    homo faber ['człowiek zręczny'],
    homo ludens ['człowiek bawiący się, żartujący'],
    animal symbolicum ['stworzenie zdolne do posługiwania się symbolami'].
     
    W starożytności początki refleksji filozoficznej nad człowiekiem wiążą się z Sokratesem;
    dla Platona istotę człowieka stanowiła ogólna idea człowieczeństwa ujmowana gł. przez analizę świadomości ludzkiej;
    wg Arystotelesa istotę człowieka można określić jako substancję; stanowiącą podmiot działań fizycznych i psychicznych (materia i forma, hylemorfizm);
    św. Tomasz z Akwinu przekształcił arystotelesowskie rozumienie istoty człowieka za pomocą pojęć ciała i duszy oraz uzupełnił je pojęciem istnienia osobowego stanowiącego podstawę realności, jedności i odrębności człowieka.
    W myśli XVII–XVIII w. sformułowano propozycje skrajne: materialistyczną (redukcja człowieka do cielesności) oraz spirytualistyczną (redukcja człowieka do duchowości), a także interpretację negującą istnienie stałej, niezmiennej natury człowieka.
    W XVIII–XIX w. szczególnego znaczenia w rozumieniu człowieka nabrały aspekty poznawcze (człowiek jako twórca nauki), społeczne (człowiek jako twórca i wytwór wspólnoty; prawa człowieka), historyczne (człowiek jako twórca i wytwór dziejów), kulturowe (człowiek jako twórca wartości), do czego przyczyniła się zwł. klasyczna filozofia niemieckamarksizm; w filozofii życiapsychoanalizie podjęto próbę przywrócenia interpretacjom człowieka wymiaru przyrodniczego (człowiek jako istota kierowana popędami). Wśród współczesnych kierunków filozfii szczególne zainteresowanie człowiekiem przejawia się w egzystencjalizmiefilozofii dialogu.
     
    Z filozoficzną sąsiaduje religijna refleksja nad naturą i powołaniem człowieka, znajdująca wyraz zwł. w antropologii religijnej, a na gruncie chrześcijaństwa m.in. w antropologii biblijnej oraz w koncepcji osoby ludzkiej i personalizmie chrześcijańskim.
     
  • To ciekawe
    Pierwsza Brygada, „Legiony to żebracza nuta, Legiony to ofiarny stos”, polska pieśń żołnierska z okresu I wojny światowej, z czasu formowania przez Józefa Piłsudskiego Legionów Polskich. Historia jej powstania jest nieco pogmatwana. Muzyka była swoistym spadkiem po rosyjskim zaborcy. W Kielcach stacjonował do roku 1914 syberyjski pułk piechoty. Towarzysząca mu orkiestra wojskowa grywała niewiadomego autorstwa marsz o proroczym tytule Przejście przez Morze Czerwone. Występom orkiestry pułkowej przysłuchiwał się z zawodowej ciekawości kapelmistrz Sikorski, prowadzący orkiestrę dętą kieleckiej straży pożarnej. Po przerzuceniu rosyjskiego pułku na front Sikorski albo przejął pozostawione nuty marsza, albo spisał je z pamięci. Kiedy do Kielc wkroczyli żołnierze polscy, jego orkiestra przyłączyła się do oddziałów Piłsudskiego, stając się później oficjalnie orkiestrą I Brygady Legionów Polskich. Przejście przez Morze Czerwone wykonywane było teraz przy różnych okazjach jako Marsz nr 10.
    W roku 1917 marsz otrzymał słowa. Ich autorami mieli być — niezależnie od siebie — dwaj legioniści: Tadeusz Biernacki i Andrzej Hałaciński. Pierwszy twierdził, że napisał je w nocy z 17 na 18 lipca 1917 w pociągu, którym Niemcy wieźli internowanych legionistów z Modlina do Szczypiorna. Internowanie nastąpiło z powodu odmowy złożenia przez legionistów przysięgi wojskowej na wierność Niemcom i Austro-Węgrom. Odmowa przysięgi spotkała się z dezaprobatą niektórych kół polskich, zwłaszcza w zaborze austriackim. Legioniści byli tym bardzo rozgoryczeni. Drugi z pretendentów do autorstwa słów Pierwszej Brygady, Hałaciński wyraził to w jednej ze zwrotek (która jednak nie weszła do pieśni) dosadnymi żołnierskimi słowami: „Nie chcemy już od was uznania, ni waszych mów, ni waszych łez. Skończyły się dni kołatania do waszych dusz — je... was pies!” Miał on napisać swoją wersję Pierwszej Brygady jesienią 1917 roku w Tyrolu, gdzie przebywał wcielony do armii austrickiej. Trudno teraz orzec, który z autorów i jaki miał udział w ukształtowaniu ostatecznej wersji tekstowej pieśni. Hałaciński zginął zamordowany w 1940 w Katyniu. Biernacki zmarł w 1974.
    Pierwsza Brygada była w okresie międzywojennym nieoficjalnym hymnem Wojska Polskiego. Po II wojnie światowej długo pomijana milczeniem, jak cała tradycja legionowa, śpiewana pokątnie i konspiracyjnie, dopiero po przejściu przez Morze Czerwone rozbrzmiała w latach 90. znowu legalnie jako jedna z najpopularniejszych pieśni wojskowych i patriotycznych.
    Krzysztof Bilica
Hasło dnia: szeol

Rekordziści

Największa wyspa na Oceanie Spokojnym
Nowa Gwinea — 785 tys. km2.

Cytat dnia

„Sztuka jest wycinkiem rzeczywistości widzianym przez temperament artysty”
Mes Haines, M.H. Taine, artiste

Imieniny

Lis 22

Cecylii, Cecyliana, Cecyliusza, Filomena, Marka, Wszemiła, Wszemiły

Dzień w historii

Lis 22

zdarzyło się
1991
ogłoszenie niepodległości przez jugosłowiańską Macedonię.
1918
pogrom ludności żydowskiej we Lwowie.
urodzili się
1819
Eliot George, właśc. Mary Ann Evans, pisarka angielska.
1967
Becker Boris, tenisista niemiecki.
odeszli
1878
Mierosławski Ludwik, działacz polit., pisarz, historyk wojskowości, dowódca powstańczy, generał.
1963
Kennedy John Fitzgerald, polityk amerykański.
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia