• Warto wiedzieć
    Charakterystyczną cechą rzek jest ich strefowość pozioma, związana z położeniem danego odcinka w stosunku do źródeł i odpływu. W odcinkach górnych, warunki życia kształtuje przede wszystkim silny prąd związany ze znacznymi spadkami terenu. Woda jest zwykle dobrze natleniona, co wynika z szybkiego przepływu, niewielkiej głębokości i dużej powierzchni kontaktu wody z powietrzem. Nie ma tu praktycznie uwarstwienia termicznego, typowego dla jezior. Mimo dużej przejrzystości, dopływ światła jest często ograniczany przez drzewa porastające brzegi strumieni. Potoki górskie są zwykle ubogie w składniki mineralne, ale nieustannie zasilane w materię z otaczających ekosystemów lądowych (opadające liście, cząstki ściółki i gleby porywane przez wodę). Duży dopływ materii organicznej z zewnątrz sprawia, że strumienie są określane mianem systemów heterotroficznych, w których organizmy detrytożerne przeważają nad producentami. Plankton w górskich strumieniach jest bardzo ubogi. Głównym producentem jest tu tzw. peryfiton, czyli zespoły organizmów silnie przytwierdzonych do podłoża (m.in. okrzemki, zielenice, mchy wodne). Mogą to być powierzchnie kamieni albo pni drzew zanurzonych w wodzie, lub też inne, zwykle osiadłe organizmy. Podobną strategię stosuje wiele gatunków zwierząt, np. larwy chruścików, muchówek, widelnice, ślimaki, wirki. Pozostałe organizmy mogą zakopywać się w mule (np. większość jętek, larwy ważek, małże), dryfować wraz z prądem (plankton), bądź aktywnie pływać (głównie ryby).
    Taida Tarabuła
    >>
  • Warto wiedzieć
    Przez lata uważana za szaloną gringo, samotnie szukającą czegoś na pustynnym płaskowyżu Nazca, Maria Reiche jest osobą, której świat zawdzięcza poznanie tamtejszych tajemniczych rysunków.
    Maria urodziła się w 1903 w Dreźnie. Ukończyła matematykę i w 1932 wyemigrowała do Peru. Pod koniec lat 30. pracowała jako tłumacz dla amerykańskiego naukowca Paula Kosoka, który prowadził wówczas obserwacje niedawno odkrytych na płaskowyżu linii i figur. W 1946, już sama i bez żadnej pomocy materialnej zaczęła badać tajemnicze rysunki Nasca — finansowo wspierała ją tylko mieszkająca w Niemczech siostra, lekarka. W ciągu pierwszych 15 lat Marii udało się oczyścić i opisać rysunki na powierzchni ok. 150 km2. Mieszkała w wynajętym skromnym pokoiku na skraju płaskowyżu, spędzała dnie w suchym skwarze, a noce w przenikliwym zimnie pustyni, pieszo przemierzając ogromne przestrzenie, niejednokrotnie śpiąc pod gołym niebem. Jej praca i publikacje stopniowo nabierały rozgłosu i płaskowyżem zaczęło interesować się coraz więcej naukowców i ośrodków badawczych, wreszcie rząd Peru. Umożliwiano jej obserwację figur z powietrza — młodzi piloci przylatywali szkolić się w okolicach Nasca, aby Maria mogła wykonać niezbędne jej do pracy fotografie czy pomiary z powietrza. W latach 70. płaskowyż Nasca zaczął przyciągać setki turystów i Maria Reiche, pragnąc uchronić bezcenne geoglify przed rozdeptaniem, z własnych pieniędzy (pochodzących z publikacji książki Mystery on the Desert) opłacała strażników, aby patrolowali teren. Wreszcie w 1974, dzięki jej wysiłkom, płaskowyż został objęty ścisłą ochroną jako zabytek ludzkości i zakazano nań wstępu. Maria Reiche spędziła na pustyni ponad 40 lat swego życia. W tym czasie zlokalizowała, oczyściła i opisała kilkaset figur i linii mieszczących się na powierzchni 525 km2.
    U schyłku życia Maria otrzymała upragnione obywatelstwo peruwiańskie. Zmarła w 1998 w wieku 95 lat. Obecnie nieopodal miasta Nazca znajduje się poświęcone Marii Reiche muzeum wraz z grobem tej wielkiej badaczki.
    Anita Kucharska i Maciej „Kruger” Kiersztyn
    >>
  • To ciekawe
    Czy wiesz, że nazwa „karat” oznaczała pierwotnie wysuszone ziarno chleba świętojańskiego?
    Więcej ciekawostek znajdziesz w Encyklopedii przyrodniczej
    >>
Hasło dnia: cywilizacja

Cytat dnia

„Bez wolności gospodarczej nie ma wolności politycznej”

Rekordziści

Najdłuższa jaskinia w Sudetach

Imieniny

Maj 05

Chociemira, Hilarego, Ireny, Lubosława, Piusa, Waldemara

Dzień w historii

Maj 05

zdarzyło się
1990
połączenie części działaczy PSL „Odrodzenie” i PSL zw. wilanowskim w jedną partię Polskie Stronnictwo Ludowe (PSL).
2006
zawarcie większościowej koalicji rządowej przez Prawo i Sprawiedliwość (PiS), Samoobronę i Ligę Polskich Rodzin (LPR).
urodzili się
1818
Marks Karol, niem. filozof, twórca koncepcji ekon., działacz polit.; jeden z najważniejszych teoretyków i ideologów socjalizmu.
1819
Moniuszko Stanisław, kompozytor, dyrygent, organista i pedagog muzyczny.
odeszli
1821
Napoleon I, Napoleon Bonaparte (Buonaparte), cesarz Francuzów 1804–14 i 1815, król Włoch 1805–14.
1949
Maeterlinck Maurice, belgijski dramatopisarz, poeta i eseista, tworzący w języku francuskim.
Przeglądaj encyklopedię