• Na czasie
    W tym roku przypada 1050 rocznica chrztu Polski. Przyjecie chrztu przez Mieszka I w 966 r. rozpoczęło chrystianizację Polski zakończoną w pełni pod koniec XIII w.
  • Warto wiedzieć
    rodzaj budowli — kościół
    fundator/ inicjator budowy — Jarosław ze Skotnik i Bogorii
    daty — poł. XIV–XVIII w.
    lokalizacja — Gniezno, województwo wielkopolskie
    Gotycka bazylika, wzniesiona w miejsce najstarszej świątyni polskiej.
    Prawdopodobnie już w latach 70. X w. w ówczesnej głównej stolicy Mieszka I wzniesiono świątynię, w której już w 977 r. złożono do grobu żonę władcy, pochodzącą z Czech księżną Dobrawę (Dąbrówkę). Na trwałe z Gnieznem i jego pierwszym kościołem związało się imię biskupa Wojciecha, zabitego w Prusach w kwietniu 997 r. Dwa lata później wykupione przez Bolesława Chrobrego ciało męczennika spoczęło w stołecznej świątyni. Do grobu kanonizowanego natychmiast biskupa przybył w 1000 r. cesarz Otton III. Skutkiem Zjazdu Gnieźnieńskiego było ustanowienie w Gnieźnie stolicy nowej metropolii kościelnej. Aż do XX w. katedra pozostała główną świątynią Polski. W latach 1025–1300 koronowało się tu pięciu pierwszych królów polskich (Bolesław I Chrobry, Mieszko II, Bolesław II Śmiały, Przemysł IIWacław II Przemyślida). Wspaniale przyozdobioną katedrę gnieźnieńską złupił w 1038 r. książę czeski Brzetysław. Główna siedziba władców przeniosła się potem do Krakowa, a miasto pozostało tylko kościelną stolicą Polski.
    W drugiej połowie XII stulecia kościół zyskał swój największy skarb — słynne Drzwi Gnieźnieńskie, ufundowane przez księcia Mieszka III Starego (?). Osiemnaście scen przedstawia męczeńską śmierć i początki kultu św. Wojciecha. Za autorów odlanych w brązie Drzwi uchodzą artyści z kręgu mozańskiego (ob. Belgia).
    Nową potężną bazylikę katedralną wzniesiono w połowie XIV w. z fundacji arcybiskupa Jarosława Bogorii Skotnickiego. Kościół otoczył z czasem cały wieniec kaplic grobowych, początkowo gotyckich, potem barokowych. Katedra jest prawdziwą galerią rzeźby nagrobkowej. Zachowały się m.in. nagrobki arcybiskupów (prymasów) Zbigniewa Oleśnickiego (późnogotycka, dłuta Wita Stwosza), Mikołaja Dzierzgowskiego (renesansowa), Wojciecha BaranowskiegoAndrzeja Olszowskiego (barokowe). W epoce wazowskiej powstał zespół barokowych portal wejściowych do kaplic, autorstwa Wilhelma Richtera z Gdańska, oraz konfesja św. Wojciecha ze srebrnym sarkofagiem (po częściowym zniszczeniu w latach 80. XX w., gruntownie rozbudowana w latach 90.). Około 1730 r. powstała regencyjna kaplica prymasa Teodora Potockiego.
    Spaloną częściowo w 1760 r. katedrę odbudowano według projektu Efraima Szregera — barokowe hełmy obu wież. W czasie II wojny okupanci niemieccy zdewastowali wnętrze, dalsze straty przyniosły walki w styczniu 1945 r. Odbudowę, połączoną z regotycyzacją, przeprowadził Aleksander Holas (do 1953).
  • To ciekawe
    Jak zbliżyć się do samicy i przekonać ją, że nie jest się muchą ani pająkiem z wrogiego gatunku? Ten problem ma do rozwiązania samiec pająka. Zalotnik podchodzi do sieci samicy i zaczyna szarpać nitki, wygrywając na niej melodię godową. Jeśli samica zechce go zaprosić, daje sygnał, również szarpiąc w odpowiedni sposób nitki sieci. Samiec zbliża się, cały czas nadając sygnał szarpaniem nitek, jakby mówił: „To ja kochanie”. Jest to konieczne, bo pająki mają bardzo słaby wzrok, a w pobliżu może czyhać drapieżnik.
Hasło dnia: zabawy zwierząt

Cytat dnia

„Niechże tedy pilności przyłożą rodzice, aby syny swoje temi naukami wyćwiczyli, ... aby je powściągali od rozkoszy; bo gdzie te panują, tam się cnota ostać nie może...”
O poprawie Rzeczypospolitej

Rekordziści

Największa wyspa na Oceanie Indyjskim
Madagaskar — 587 tys. km2.

Imieniny

Lut 10

Hiacynta, Jacka, Jacentego, Scholastyki, Tomisławy

Dzień w historii

Lut 10

zdarzyło się
1947
traktaty z pięcioma państwami sojuszniczymi Niemiec podczas II wojny światowej; przekazanie fińskiego miasta Porkkala Związkowi Radzieckiemu (do 1955), powrót Węgier do granic sprzed 1938, uznanie sowieckiej aneksji Besarabii i północnej Bukowiny przez Rumunię, zobowiązanie do wypłacenia reparacji przez Finlandię, Rumunię, Włochy, Węgry i Bułgarię.
1920
symboliczne „zaślubiny Polski z Bałtykiem” dokonane przez gen. Józefa Hallera w Pucku (Polska. Historia. Druga Rzeczpospolita).
urodzili się
1958
Płażyński Maciej, działacz polit., prawnik.
1925
odeszli
1837
Puszkin Aleksandr S., ros. poeta, prozaik i dramatopisarz.
1944
Singer Izrael Joszua, żyd. prozaik, dramatopisarz i dziennikarz, tworzący w języku jidysz.
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia