• Na czasie
    Boże Narodzenie, łac. Natale Domini,
    chrześcijańskie święto obchodzone od starożytności dla wspomnienia i uczczenia narodzin (wcielenia) Jezusa Chrystusa. Według świadectw historycznych (m.in. kalendarz z 354) w Rzymie uroczystość Bożego Narodzenia istniała już 326; wprowadzono ją prawdopodobnie wcześniej, ustalając datę na 25 XII, aby przezwyciężyć (lub zaadaptować) pogański kult Niezwyciężonego Słońca, czczonego tego właśnie dnia od czasów cesarza Aureliana (270–275). Chrześcijanie, nie znający faktycznej daty narodzin Jezusa, wybrali symboliczny dzień zimowego przesilenia, po którym noc-ciemność ustępuje dniowi-światłu, nawiązując w ten sposób do obrazu Jezusa jako „światłości świata”. Święto wprowadzone do rzymskiego kalendarza liturgicznego szybko się rozpowszechniło: w IV w. było obchodzone m.in. w północnej i zachodniej Afryce, w Hiszpanii, północnej Italii, Kapadocji, Konstantynopolu i Antiochii. Na Wschodzie od III w. była to uroczystość Objawienia Boga-Pana (Teofania lub Epifania), łączona z chrztem w Jordanie, przypadająca 6 I; z czasem wydzielono 2 uroczystości: 25 XII — Boże Narodzenie, 6 I — na Wschodzie chrzest Jezusa w Jordanie, na Zachodzie Epifania (Trzech Króli). Pod koniec IV w. do Bożego Narodzenia dołączono święta: Szczepana, pierwszego męczennika (26 XII), Jana Apostoła i Ewangelisty (27 XII) i Świętych Młodzianków (28 XII), a w Kościele wschodnim dodatkowo apostołów Piotra i Pawła. Około 615 liturgiczne obchody Bożego Narodzenia poszerzono w oktawę (25 XII–1 I) dla podkreślenia ważności Bożego Narodzenia w strukturze świąt kościelnych; ostatni dzień oktawy został poświęcony Marii-Bożej Rodzicielce. Obecnie w Kościele rzymskokatolickim, Kościołach prawosławnych używających kalendarza gregoriańskiego i protestanckich Boże Narodzenie jest obchodzone 25 XII, w Kościele greckokatolickim oraz Kościołach prawosławnych używających kalendarza juliańskiego — 7 I. Według postanowień Soboru Watykańskiego II liturgiczne obchody Bożego Narodzenia obejmują czas od nieszporów 24 XI do święta Chrztu Pańskiego (niedziela po Epifanii; dawniej trwały do święta Ofiarowania Pańskiego 2 II), a są poprzedzone czterotygodniowym adwentem, który zamyka Wigilia (od IV w.). Początkowo w Rzymie z okazji Bożego Narodzenia celebrowano mszę wigilijną i mszę odprawianą rankiem 25 XII; zgodnie ze starożytnym zwyczajem wywodzącym się z VI w., a nawiązującym do wczesnej tradycji Kościoła jerozolimskiego, księża mają obowiązek odprawienia tego dnia 3 mszy: o północy (w Rzymie papież odprawiał ją w bazylice Santa Maria Maggiore, gdzie znajdowała się imitacja groty narodzenia Chrystusa, stąd nazwa missa ad praesepe — msza przy żłobie, w Polsce zw. pasterką), o świcie i w dzień; w średniowieczu opatrzono ten zwyczaj symboliczną interpretacją potrójnych narodzin Chrystusa: 1) odwiecznie z Ojca w Trójcy Świętej, 2) w ciele ludzkim z Marii Dziewicy, 3) mistycznych narodzin w duszach wiernych przez łaskę.
    Ze świętami Bożego Narodzenia, zw. w Polsce Godami lub Godnimi Świętami, są związane bogate tradycje ludowe, obejmujące prastare zwyczaje i wierzenia pogańskie wywodzące się z obchodów świąt agrarnych i zaduszkowych z okresu przesilenia zimowego, obrzędy chrześcijańskie upowszechnione przez Kościół oraz zwyczaje stanowiące efekt połączenia ludowości z tradycją chrześcijańską. Pogańskim zabobonom Kościół nadał własną chrześcijańską symbolikę (np. wiecznie zielone drzewko, symbolizujące odradzającą się wciąż na nowo życiodajną siłę słońca i zapewniające szczęście, połączono z biblijnym drzewem życia, ozdoby — z rajskimi owocami, łańcuchy — z wężem kusicielem, a gwiazdę na wierzchołku drzewa — z gwiazdą prowadzącą Mędrców ze Wschodu do Betlejem); choinka, wywodząca się prawdopodobnie z Alzacji (XV–XVI w.), w całej Europie upowszechniła się w XIX w. (w Polsce na przełomie XVIII i XIX w.). Do zwyczajów świątecznych należą też: przyozdabianie domów (snopy zboża symbolizujące dostatek, siano pod obrusem), szopka (wprowadzona prawdopodobnie przez św. Franciszka, upowszechniona przez braci mniejszych w XIII w.), jasełka (pozostałość po średniowiecznych dramatach i inscenizacjach ludowych, 1736 zakazane w kościołach przez polski episkopat), śpiewanie kolęd i pastorałek (w Polsce co najmniej od początku XVI w.), wysyłanie kartek świątecznych (zapoczątkowane 1846 przez Anglika J. Horsleya), obdarowywanie bliskich prezentami, kolędowanie (odwiedzanie domów przez przebierańców z szopką i kolędami) oraz kościelna kolęda — odwiedziny parafian przez proboszcza lub wikarego. Charakterystyczną cechą polskiej obyczajowości jest przesunięcie świętowania z pierwszego dnia (25 XII) na wieczór wigilijny z uroczystą postną wieczerzą wigilijną, która ma charakter obrzędu sakralnego z licznymi nakazami i zakazami. Rozpoczyna ją łamanie się opłatkiem, który symbolizuje miłość i jedność — zwyczaj ściśle polski, popularyzowany przez Kościół od XVIII w., przyjęty na wsi na początku XX w. Stanowi nawiązanie do starochrześcijańskich eulogiów — specjalnych chlebów ofiarnych składanych na ołtarzu, których część konsekrowano i spożywano jako Eucharystię, resztę zaś święcono po mszy i roznoszono do domów.
    Pierwotnie 24 XII był ważnym dniem w pogańskim cyklu obrzędowym poświęconym kultowi zmarłych (zimowe zaduszki), z czego etnologowie wyprowadzają szczególność tych dni w zwyczajach ludowych, w posiłku wigilijnym zaś widzą pozostałość po uczcie ofiarnej poświęconej zmarłym, na co zdaje się wskazywać praktykowanie w ten dzień licznych wróżb i zabiegów magicznych (zakaz pożyczania czegokolwiek obcym, wymóg parzystej liczby osób przy stole wigilijnym i dodatkowego nakrycia, karmienie zwierząt domowych resztkami z wieczerzy zmieszanymi z opłatkiem, obwiązywanie drzew słomą, wróżby matrymonialne i meteorologiczne). Z uroczystością św. Szczepana (26 XII) związany jest zwyczaj święcenia w kościołach owsa (rzadziej grochu, jęczmienia czy bobu), którym po mszy obsypywano księdza, upamiętniając w ten sposób ukamienowanie pierwszego męczennika; wg etnologów jest to wtórna interpretacja magicznego zabiegu posypywania zbożem ludzi i dobytku w celu zapewnienia im zdrowia, szczęścia i urodzaju.
    W ikonografii chrześcijańskiej Boże Narodzenie stanowi jeden z głównych tematów przedstawień religijnych; od 2. połowy XIV w. łączony ze scenami Zwiastowania, Adoracji Dzieciątka, Pokłonu Pasterzy i Hołdu Trzech Króli.
    >>
  • Warto wiedzieć
    Kanion Colca położony jest w południowym Peru, ok. 160 km na północny zachód od miasta Arequipa, pomiędzy pasmami górskimi Cordillera de Chilea na północy i Cordillera de Ampata na południu.
    Długość kanionu wynosi ponad 100 km, a jego ściany, licząc od poziomu rzeki, wznoszą się w najwyższym punkcie na 3200 m z jednej i 4200 m z drugiej strony rzeki Colca. Dwa razy głębszy od północnoamerykańskiego Wielkiego Kanionu Kolorado, jest powszechnie uznawany za najgłębszy kanion świata, choć, m.in. w wyniku nieprecyzyjnie określonej różnicy między kanionem a doliną, jest to ciągle przedmiotem sporów.
    W 1981 grupa Polaków, jako pierwsza w historii, kajakami i pontonem pokonała dotąd nie zdobyty, ponad stukilometrowy odcinek rzeki Colca, oceniany miejscami na V oraz VI, najwyższy, stopień trudności. Wyczyn ten, określany jako zdobycie rzecznego Mount Everest, został wpisany do księgi Rekordów Guinessa.
    Rozsławiony w latach 80. kanion przyciąga obecnie ok. 60 tys. turystów rocznie i stanowi ważne źródło dochodu mieszkańców okolicznych wiosek. Doliny oferują wspaniałe widoki, a z niektórych wsi można odbyć pieszą wędrówkę do dna kanionu. Jedną z atrakcji jest szansa ujrzenia szybujących nad zboczami kondorów.
    W dolinie rzeki Colca znajdują się jedne z najstarszych systemów tarasów uprawnych na świecie; datę ich powstania szacuje się na ok. V w. n.e.
    Anita Kucharska i Maciej „Kruger” Kiersztyn
    >>
  • To ciekawe
    Każdy domek stoi na nieogrodzonym, równo przyciętym trawniku. W co bardziej snobistycznych miejscach — ekskluzywnych częściach Los Angeles czy na Long Island, gdzie wyprowadzają się bogaci nowojorczycy, kiedy założą rodzinę — trawniki otoczone są niewidocznym, elektrycznym ogrodzeniem. A domy, mimo że również białe, są bardziej wystawne: w stylu kolonialnym albo eklektycznym, ze spadzistymi dachami i balkonami. Tu i ówdzie może pojawić się klomb, świadczący o europofilizmie właściciela. Jednak w przeciętnym domku niższej klasy średniej, co najwyżej można uświadczyć ganek. Mile zaskakują przybysza z Europy Wschodniej, szklane lub ażurowe drzwi wejściowe. W porównaniu z podwójnymi drzwiami antywłamaniowymi montowanymi w budynkach polskiego stylu obronnego, wejścia do domów na amerykańskich przedmieściach prezentują się co najmniej niefrasobliwie i nierozsądnie. W czasie świąt (jeśli ma się to szczęście, żeby wizytować Stany Zjednoczone w grudniu, kiedy Ameryka staje się Ameryką do kwadratu; meta-Ameryką, jak z hollywoodzkiego kina familijnego), każdy domek przystrojony jest girlandą światełek choinkowych. Przybrane są nimi także krzaczki i nieliczne rosnące przed domem drzewka. Czasem migające światełka obwieszczają przechodniom, że Christmas is Coming, zazwyczaj jednak gospodarze po prostu życzą sąsiadom Merry X-mas.
    Taki sielankowy obraz ciągnie się kilometrami. Czasem zielono-białą szachownicę przerywa autostrada, która dowozi mieszkańców suburbii do oddalonych miejsc pracy czy centrów handlowo-rozrywkowych. Te ostatnie znajdują się zazwyczaj znacznie bliżej miejsca zamieszkania, bo przeważnie usytuowane są przy autostradach lub obwodnicach, łączących kilka osiedli mieszkaniowych. (patrz. Shopping Mall)
    Ewa Szabłowska
    >>

Cytat dnia

„Tylko rozbitek, który uniknął śmierci na tonącym okręcie, może pojąć psychikę człowieka, który śmieje się wyłącznie dlatego, że może oddychać”
Kobieta z wydm

Rekordziści

Najgłębsza jaskinia w Alpach
Lamprechtsofen — 1632 m.

Imieniny

Gru 22

Drogomiły, Flawiana, Flawiusza, Franciszki, Gryzeldy, Judyty, Luborada, Zenona

Dzień w historii

Gru 22

zdarzyło się
1990
niepodległość Federacji Mikronezji i Wysp Marshalla (Powiernicze Wyspy Pacyfiku).
1999
objęcie urzędu premiera Ukrainy przez Wiktora Juszczenkę, dotychczasowego prezesa Narodowego Banku Ukrainy.
urodzili się
1856
Kellogg Frank Billings, amer. polityk, dyplomata, prawnik.
1869
Robinson Edwin Arlington, poeta amerykański.
odeszli
1867
Poncelet Jean Victor, fr. inżynier i matematyk.
2001
Kott Jan, krytyk lit. i teatr., eseista, historyk literatury i teatru.
Przeglądaj encyklopedię