pałac
 
Encyklopedia PWN
pałac
[łac.],
reprezentacyjna budowla mieszkalna pozbawiona cech obronnych;
od XIX w. pałacem nazywa się też okazałe gmachy rządowe i użyteczności publicznej; budowle typu pałacowego są znane od starożytności (Mezopotamia, Egipt, Kreta, Persja); w Grecji pałace pojawiły się w okresie hellenistycznym, w Rzymie wznoszono okazałe pałace cesarskie, m.in. na Palatynie (stąd nazwa łacińska palatium), ich elementy, m.in. aula, przejęte przez pałace okresu karolińskiego; w Polsce prostokątne kamienne budowle przedromańskie, tzw. palatia, powiązane z rotundami, były najpewniej pałacami książęcymi; gotyckie pałace o różnych formach, m.in. wieży mieszkalnej, występowały w obrębie zamków, we Włoszech wykształcił się od XIII w. pałac miejski; intensywny rozwój architektury pałacowej nastąpił w okresie renesansu, głównie we Włoszech (Wenecja, Florencja, Rzym); typ florenckiego renesansowego pałacu miejskiego (3-kondygnacyjna budowla z wewnętrznym czworobocznym dziedzińcem krużgankowym, o elewacjach bądź boniowanych, podzielonych gzymsami, bądź opilastrowanych), przyjął się w całej Europie; stopniowo fasady pałacu wzbogacano, różnicowała się też wysokość kondygnacji (tzw. piano nobile, piętro reprezentacyjne); poza miastem wznoszono letnie pałace podmiejskie (willa), niekiedy też większe pałace otaczano fortyfikacjami (tzw. palazzo in fortezza); rozkwit architektury pałacowej nastąpił w okresie baroku; we Francji wykształcił się typ pałacu entre cour et jardin [‘między dziedzińcem a ogrodem’], z korpusem głównym i skrzydłami, między którymi znajdował się dziedziniec honorowy (cour d’honneur), wnętrze miało układ amfiladowy, za pałacem rozciągał się ogród; pałace miejskie miały często korpus główny przylegający do ulicy; w Polsce charakterystyczne były pałace z alkierzami w narożach.
Ilustracje
Warszawa, Łazienki Królewskie fot. A. Szymański, L. Wawrynkiewicz/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Wersal, pałac (Francja)fot. A. Pieńkos/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Florencja, Palazzo Rucellai, ok. 1446-51fot. A. Pieńkos/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Split, Pałac Dioklecjana (Chorwacja)fot. M. i B. Butkiewicz/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Grabki Duże, Pałac Rupniewskich fot. P. Jamski/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Haga, pałac Noordeinde (Holandia)fot. O. Puchalski/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Persepolis, ruiny pałacu Dariusza I Wielkiego fot. S. Skórska, M. Komorowski/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Wilanów, założenie pałacowo-ogrodowe fot. L. Zielaskowski/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Warszawa, zespół pałacowo-parkowy w Wilanowie fot. L. Zielaskowski/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Würzburg, rezydencja biskupia fot. A. Pieńkos/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Wersal, Wielki i Mały Trianon (Francja) fot. A. Pieńkos/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Wenecja, Pałac Dożów (Włochy)fot. A. Znamierowski/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Vaux-le-Vicomte, pałac (Francja)fot. A. Guranowski/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Split, ruiny pałacu Dioklecjana (Chorwacja)fot. J. Piwowarczyk/Glob 4/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Castle Howard, rezydencja w pobliżu Yorku, 1. poł. XVIII w., wg proj. sir J. Vanbrugha (Wielka Brytania)fot. J. Kilian/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Rudki, pałac rodziny Fredrów w Beńkowej Wisznifot. S. Tarasow/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Puszkin, pałac, Sankt-Petersburg (Rosja)fot. K. Peńsko-Skoczylas/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Poczdam, Pałac Sanssouci (Niemcy)fot. A. Czerny/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Petersburg, Pałac Zimowy (Rosja)fot. K. Peńsko-Skoczylas i B. Skoczylas/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Palladio Andrea, Pałac Chiericati, Vicenza (Włochy)fot. J. Kilian/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Brighton, Pawilon Królewski, 1815–23, wg proj. J. Nasha (Wielka Brytania)fot. A. Pieńkos/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Münster, pałac biskupi (Niemcy)fot. A. Czerny/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Bachczysaraj, Pałac Chanów, XV–XVIII w., Krym (Ukraina)fot. M. Więckowski/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Londyn, Hampton Court fot. T. Barucki/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Londyn, Buckingham Palace (Wielka Brytania)fot. A. Pieńkos/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia