odwzorowania kartograficzne
 
Encyklopedia PWN
odwzorowania kartograficzne,
geod. określone matematycznie sposoby przedstawiania na płaszczyźnie powierzchni Ziemi lub innego ciała niebieskiego.
Odwzorowanie przeprowadza się w taki sposób, aby każdemu punktowi na powierzchni kuli (elipsoidy) odpowiadał jednoznacznie określony punkt (zbiór punktów) na płaszczyźnie; siatka geograficzna (południki i równoleżniki) zostaje zatem odwzorowana w siatkę kartograficzną stanowiącą podstawowy element mapy. Dane odwzorowanie kartograficzne jest określone funkcją matematyczną wiążącą współrzędne punktów na kuli (elipsoidzie) ze współrzędnymi prostokątnymi (x, y) tych punktów na płaszczyźnie (np. na mapie).
Zarówno kula, jak i elipsoida, są nierozwijalne, czyli nie mogą być odwzorowane na płaszczyźnie w taki sposób, aby wszystkie łuki zachowały swoją długość; dlatego też nie jest możliwe wierne zachowanie w odwzorowaniu kartograficznym równocześnie odległości, kątów i pól powierzchni. Odwzorowanie kartograficzne przeprowadzane metodami geometrycznymi (zwanymi też rzutami kartograficznymi) polegają na rzutowaniu kuli lub elipsoidy na płaszczyznę (odwzorowanie kartograficzne płaszczyznowe, zwane też azymutalnym) lub na pomocnicze powierzchnie rozwijalne: pobocznicę stożka (odwzorowanie kartograficzne stożkowe) czy walca (odwzorowanie kartograficzne walcowe). Powierzchnia, na którą jest rzutowana kula (elipsoida) może być do niej styczna, przecinać ją wzdłuż pewnych linii lub być od niej oddalona; rozróżnia się odwzorowanie kartograficzne normalne (płaszczyzna rzutowania jest styczna do kuli na biegunie, a oś stożka lub walca pokrywa się z osią biegunową kuli), poprzeczne (płaszczyzna jest styczna na równiku, a oś stożka lub walca jest prostopadła do osi biegunowej kuli), ukośne (płaszczyzna i osie stożka lub walca zajmują położenia pośrednie), sieczne (powierzchnie rzutowania przecinają kulę). Do odwzorowań kartograficznych umownych należą takie, które są zdefiniowane wzorami matematycznymi, nie mają jednak prostej interpretacji geometrycznej, np. odwzorowania pseudopłaszczyznowe, pseudostożkowe, pseudowalcowe. Stosowanie odwzorowania kartograficznego o określonych właściwościach zależy od przeznaczenia mapy. Na przykład w przypadku map nawigacyjnych i topograficznych, przeznaczonych do celów wojskowych, stosuje się odwzorowania kartograficzne równokątne — wiernie zachowujące kąty, a w przypadku map szkolnych odwzorowania kartograficzne równopowierzchniowe — wiernie odwzorowujące pola powierzchni. Mapy świata zwykle wykonuje się w tzw. odwzorowaniach kartograficznych dowolnych, niezachowujących w pełni ani powierzchni, ani kątów, ani odległości. Do najczęściej stosowanych należą: odwzorowanie Gaussa–Krügera, odwzorowanie Mollweidego, odwzorowanie Merkatora, odwzorowanie służby topograficznej Wojska Polskiego, odwzorowanie UTM
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia