iustum pretium
 
Encyklopedia PWN
iustum pretium
[łac.],
cena sprawiedliwa,
ekon. średniowieczna koncepcja naturalnej (wewnętrznej) ceny dobra.
Głoszona przez przedstawicieli myśli kanonistycznej, głównie przez św. Tomasza z Akwinu, w celu określenia zasad sprawiedliwej (ekwiwalentnej) wymiany.
W hierarchii społecznej, wzorowanej na porządku naturalnym, każdy człowiek należał do przyrodzonego mu stanu społecznego i miał swą godność, będącą pochodną statusu społecznego, a jako element ustanowionej wg prawa struktury społecznej miał do odegrania określoną rolę, użyteczną i niezbędną dla stabilnego funkcjonowania całości społeczeństwa. W celu zapewnienia spójności systemu wytwórca oferujący swe dobro powinien otrzymać za nie godziwą, czyli sprawiedliwą zapłatę. Etyczny element zawarty w tej koncepcji wskazuje na fakt, że obok kosztów produkcji, mierzonych nakładami czasu pracy oraz zużyciem kapitału rzeczowego i pożyczkowego, w iustum pretium musiała zostać uwzględniona jej immanentna cecha, tzn. powinna ona zapewnić godne życie wytwórcy dobra i jego rodzinie, co oznaczało utrzymanie rodziny na materialnym poziomie, odpowiednim do miejsca wytwórcy w strukturze społecznej. Wokół iustum pretium oscylowały ceny rynkowe (pretium datum), odzwierciedlające bieżącą użyteczność i rzadkość danego dobra. Koncepcja iustum pretium ostrzegała targujących się przed naruszaniem zasad sprawiedliwości, pokazując, że naruszenie praw godności wytwórcy (nadmierne wzbogacenie go lub zubożenie) może zakłócić spójność zastanego porządku społecznego.
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia