• Na czasie
    naturalny produkt spoż. o charakterystycznym słodkim smaku, swoistej barwie i aromacie (rzadziej bezwonny), wytwarzany przez robotnice pszczoły miodnej (jako zapas pokarmowy w komórkach plastra pszczelego) z nektaru roślin bądź spadzi lub obu tych surowców; ulegają one przemianom pod wpływem enzymów pochodzących z gruczołów ślinowych pszczół oraz nektaru roślin; konsystencja miodu pszczelego zmienia się od wodnistej (tzw. nakrop) do gęstej (tzw. patoka); przechowywany może przekształcić się w twardą, krystal. masę (tzw. krupiec); dojrzały miód pszczeli kwiatowy zawiera średnio: ok. 18% wody (może się wahać w granicach od 11,2 do 21%), ok. 74% (od 55,2 do 83,4%) cukrów inwertowanych (glukozy i fruktozy), 1,5% sacharozy (od 0 do 12,6%), ok. 4,8% dekstryn i substancji niecukrowych (od 0,1 do 15%) oraz niewielkie ilości soli miner., kwasów org., enzymów, barwników, olejków eterycznych, witamin i związków białkowych; w Polsce rozróżnia się 3 odmiany miodu pszczelego uznawane w obrocie handl.: nektarowy, spadziowy, nektarowo-spadziowy; wśród miodów nektarowych rozróżnia się miody wielokwiatowe i jednoodmianowe (akacjowy, gryczany, koniczynowy, lipowy, rzepakowy, wrzosowy). Miód pszczeli jest spożywany gł. w postaci naturalnej, także przerabiany na miody pitne oraz stosowany w przemyśle piekarniczym, farm., kosmetycznym i cukierniczym; jest pokarmem dietetycznym, łatwo przyswajalnym, o dużej wartości energ. (1340–1380 kJ, tj. 320–330 kcal na 100 g), zalecanym zwłaszcza dzieciom, rekonwalescentom, po dużym wysiłku, także po przedawkowaniu kawy, herbaty lub nikotyny; produkcja miodu w Polsce wynosi obecnie ok. 10 tys. t rocznie (dawniej nawet 26 tys. t rocznie).
  • Warto wiedzieć więcej
    Dla nas dzisiaj jest rzeczą oczywistą, że starożytni Rzymianie, również ci niewykształceni, używali na co dzień łaciny. A jednak w średniowieczu, kiedy łacina odgrywała bardzo ważną rolę, miano na ten temat inny pogląd. Gdy czytamy — pisany zresztą po łacinie — traktat Dantego O wymowności w języku potocznym, widzimy, że zdaniem autora uczeni mówiący różnymi językami potrzebowali swojego rodzaju esperanta, żeby się porozumieć, i w tym celu stworzyli opartą na językach romańskich sztuczną mowę — „gramatykę” (tak Dante nazywa łacinę). „Gramatyka” zawdzięczała swą nazwę skomplikowanym odmianom i regułom, które zapewniały tak potrzebną uczonym precyzję myślenia, a jednocześnie zagradzały drogę do wiedzy prostakom.
    W epoce renesansu powstały we Włoszech kontrowersje w sprawie języka przodków. Jedni humaniści twierdzili, że ich starożytni rodacy mówili po łacinie, inni — że po włosku. Zwolennikiem tego drugiego poglądu był Lorenzo Valla, największy ówczesny autorytet w dziedzinie wytwornego stylu łacińskiego. Aby dowieść, że lud starożytny mówił po włosku, Valla przytacza anegdotę o księdzu, który zmuszał swego sługę do mówienia po łacinie. Kiedy sługa, chcąc, by ksiądz dał mu klucz, powiedział: „Da mihi clavis”, ksiądz go pouczył, że ma użyć biernika: „Da mihi clavem”. Sługa nie zadowalając się informacją gramatyczną, chciał wiedzieć, gdzie jest klucz: „Ubi est clavem?”. Ksiądz znowu go poprawił, że mówi się: „Ubi est clavis?”. Na to skołowany sługa odpowiedział wierszem:
    Modo clavis, modo clavem,
    Numquam vidi homo talem!
    Znaczy to: „Raz «clavis», raz «clavem», nigdy nie widziałem takiego człowieka!”, a właściwie „takiego człowiek”, bo nieszczęśnik użył formy homo zamiast hominem.
    Dzisiaj wiemy — choć nie w pełni rozumiemy, jak to się dzieje — że człowiek, niezależnie od swego statusu społecznego, na ogół świetnie sobie radzi z językiem, który poznał w ciągu pierwszych paru lat życia, wszystko jedno, czy jest to język tak prosty gramatycznie jak angielski, czy tak skomplikowany jak węgierski. Z drugiej strony wiadomo, że język literacki często odbiega od potocznego i jest w pewnej mierze tworem sztucznym. Trudno sobie wyobrazić Rzymianina mówiącego na co dzień stylem Tacyta, tak samo jak i Polaka, który by używał stylu Parnickiego. A jeśli przyjrzymy się pełnym terminów technicznych dziełom naukowym, zauważymy, że to, co pisze Dante, nie jest aż tak absurdalne, mamy tu właśnie sztuczny język, który stworzyli na własny użytek uczeni.
    Czasem rozbieżności między językiem potocznym a literackim wynikają z historii tego ostatniego. Tak ma się sprawa z czeskim: w XIX wieku postanowiono usunąć z języka wiele słów obcych, zwłaszcza germanizmów, ale nie całkiem się to udało, gdyż pozostały one w mowie potocznej. Źle to wróży wysiłkom tych, którzy chcą, by zniknął z naszego języka „szlafrok”, „hebel” i „kartofel”, a także staraniom francuskiego ministerstwa kultury, gotowego grozić ludziom grzywną i więzieniem za używanie anglicyzmów.
    Jeszcze dziwniejsza jest historia dzisiejszej greki. Również w jej wypadku XIX-wieczni puryści stworzyli język literacki wolny od obcych naleciałości: była to oparta na grece starożytnej katharewusa. W końcu jednak ten sztuczny język przegrał z greką potoczną. Gwoździem do trumny katharewusy było poparcie, jakiego jej udzieliła ćwierć wieku temu junta wojskowa. Opowiadano sobie wówczas, że szef junty, Papadopulos, używa w swych mowach katharewusy, bo w niej tak samo brzmią (choć inaczej się piszą) słowa „my” i „wy”. Pułkownik miał nadzieję, że dzięki takim sztuczkom językowym uzyska jedność moralno-polityczną narodu. Czytając książki Teresy Torańskiej warto pamiętać, że nie tylko w naszej historii najnowszej bardzo się liczą zaimki osobowe.
    Wróćmy jednak do pytania, czy Rzymianie mówili po łacinie. Myślę, że odpowiedzi na nie można poszukać u samych Rzymian. Gdy Cycero i Kwintylian rozważają zalety dobrego mówcy, podkreślają, że powinien mówić Latine, co dosłownie znaczy „po łacinie”. Nie mają oni jednak na myśli — jak by chciał Valla — łaciny w odróżnieniu od włoskiego. W tym kontekście Latine znaczy „normalnie”, „naturalnie”, „tak, jak się mówi”. Warto, aby tę myśl, że dobry styl powinien być bliski zwykłej mowie, mieli na względzie wszyscy, którym się marzy reformowanie języka.
    Mikołaj Szymański
  • To ciekawe
    Holenderskie przysłowie mówi, że w alfabecie więcej jest spółgłosek niż samogłosek. Niejednego czytelnika chyba zdziwi, że to niewątpliwie słuszne zdanie może kryć w sobie jakąś głębszą myśl. Holendrzy jednak rzeczywiście używają go w sensie przenośnym. Chodzi im mianowicie o to, że ludzie na ogół przyłączają się do cudzych opinii, natomiast rzadko wypowiadają sądy wynikające z samodzielnych przemyśleń.
Hasło dnia: makia

Rekordziści

Najdłuższa rzeka w Ameryce Północnej
Missisipi (z Missouri) — 5970 km.

Cytat dnia

„Podjąłem się tej pracy (...) by za darmo nie pożywać chleba polskiego.”
Kronika

Imieniny

Lut 19

Arnolda, Gabrieli, Henryka, Irmgardy, Katarzyny, Konrada, Konstancji, Mansweta, Marcela, Marcelego

Dzień w historii

Lut 19

zdarzyło się
1943
aresztowanie przez gestapo Delegata Rządu na Kraj (Delegatura Rządu RP na Kraj) prof. Jana Piekałkiewicza; jego następcą Jan Stanisław Jankowski (SP).
urodzili się
1851
Prószyński Konrad, pseud. Kazimierz Promyk, działacz oświat., pisarz, wydawca.
1922
Bartoszewski Władysław, historyk, pisarz, polityk.
odeszli
1823
Raczyński Ignacy, arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski.
1848
Koniar Maurycy, finansista.
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia