Vivaldi Antonio
 
Encyklopedia
Vivaldi
[wiwạldi]
Antonio Wymowa, ur. 4 III 1678, Wenecja, zm. 28 VII 1742, Wiedeń,
włoski kompozytor i skrzypek, ksiądz, jeden z najwybitniejszych przedstawicieli muzyki późnego baroku.
Kalendarium
Urodził się 4 III 1678 w Wenecji. Uczył się u swego ojca, Giovanniego Battisty, skrzypka przy bazylice Św. Marka w Wenecji. Po otrzymaniu 1703 święceń kapłańskich działał do 1740 (z przerwami) w rodzinnym mieście jako nauczyciel muzyki, dyrygent i kompozytor przy konserwatorium (sierocińcu) Ospedale della Pietà; 1718–20 pełnił funkcję maestro di cappella da camera na dworze margrabiego F. Hesse-Darmstadt w Mantui; odbył kilka podróży do innych miast włoskich, a także: 1738 do Amsterdamu, 1739 — Grazu, 1740 — Wiednia; ok. 1730 być może odwiedził Pragę. Był cenionym wirtuozem skrzypiec, wzbogacił technikę gry na tym instrumencie, stosując m.in. nowe sposoby wydobywania dźwięku, grę w wysokich rejestrach (do 12 pozycji), przestrajanie (tzw. skordaturę); w koncertach wiolonczelowych zastosował po raz pierwszy skracanie strun za pomocą kciuka. Zmarł 28 VII 1742 w Wiedniu.
Dorobek kompozytorski
Jego dorobek kompozytorski obejmuje niemal wszystkie gatunki i formy uprawiane w okresie baroku. Indywidualny styl Antonia Vivaldiego przejawia się najpełniej w jego dziełach instrumentalnych, w koncertach na instrumenty smyczkowe, zwłaszcza w wirtuozowskich koncertach skrzypcowych pogrupowanych często w cykle, np. La Stravaganza i Cimento dell’Armonia e dell’Invenzione; w skład tego drugiego wchodzi wiele utworów programowych, m.in. popularne Le Quattro Stagioni (Cztery pory roku), La tempesta di mare (Burza morska), La caccia (Polowanie). W zakresie formy Vivaldi był współtwórcą 3-częściowego koncertu solowego. Jego dzieła wokalne, zarówno świeckie, jak i religijne, są związane z operowym stylem epoki, odznaczają się barwną instrumentacją (oratorium Juditha) i dramatyczną siłą wyrazu (opery). Dowodem uznania, jakim cieszył się Vivaldi u współczesnych, są transkrypcje jego koncertów skrzypcowych dokonane przez J.S. Bacha. Dzieła Vivaldiego odegrały ważną rolę w kształtowaniu się nowych prądów stylistycznych, wywarły wpływ na kompozytorów szkoły mannheimskiej, w pewnym stopniu na klasyków wiedeńskich. Styl, jaki Antonio Vivaldi ukształtował w młodzieńczym okresie swojej twórczości, spotkał się u schyłku życia kompozytora z ostrą krytyką. Po śmierci Vivaldiego jego dzieła uległy zapomnieniu; zostały ponownie odkryte i właściwie ocenione dopiero w latach 30. XX w.; od zakończenia II wojny światowej recepcja twórczości tego kompozytora staje się coraz bardziej powszechna.
Ważniejsze utwory
Vivaldi pozostawił ponad 450 koncertów na instrumenty solowe z towarzyszeniem instrumentów smyczkowych i basso continuo, m.in. L’Estro armonico — 12 koncertów na 1, 2 i 4 skrzypiec z wiolonczelą, 18 koncertów na 3 skrzypiec i altówkę, liczne koncerty skrzypcowe, np. po 12 koncertów w cyklach: La Stravaganza, Il Cimento dell’Armonia e dell’Invenzione, La Cetra, 6 koncertów na flet, także koncerty obojowe, fagotowe, wiolonczelowe, mandolinowe, na violę d’amore; 63 symfonie i koncerty orkiestrowe; 97 sonat, m.in. 12 sonat da camera na 2 skrzypiec i basso continuo, 18 sonat na skrzypce i basso continuo; 48 oper (m.in.: Orlando finto pazzo 1714, Nerone fatto Cesare 1715, Incoronazione di Dario 1717, La Virtù trionfante dell’Amore e dell’ Odio, ovvero il Tigrane 1724, Cunegonda 1726, Farnace 1727, L’Olimpiade 1734, Griselda 1735, Ginevra 1736, L’Oracolo in Messenia 1738, Feraspe 1739), 3 oratoria (Moyses Deus Pharaonis 1714, Juditha triumphans devicta Holofernis barbarie 1716, L’Adorazione delli tre re magi 1722), 24 kantaty świeckie, serenaty, arie; muzykę kościelną (20 psalmów, 7 części mszalnych, 4 magnifikaty, 11 motetów, hymny, sekwencje). Istituto Italiano A. Vivaldi w Mediolanie wydał dzieła zebrane kompozytora (t. 1–43 1947–72), a od 1982 publikuje nowe wydanie krytyczne. Katalog tematyczny utworów Vivaldiego opracował P. Ryom (Verzeichnis der Werke von Antonio Vivaldi 1974; Répertoire des oeuvres d’Antonio Vivaldi, I: Les compositions instrumentales 1986).
Ilustracje
Vivaldi Antonio, fragment 12 sonat da camera na 2 skrzypiec i basso continuo, V Sonata fot. Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Skrzypce rys. B. Wróblewski/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Kennedy Nigel, okładka płyty Cztery pory roku A. Vivaldiego fot. Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia