Partia Pracy
 
Encyklopedia
Partia Pracy, Labour Party,
brytyjska socjaldemokr. partia polityczna.
Zał. 1900 pod nazwą Kom. Reprezentacji Robotniczej jako federacja związków zaw. oraz organizacji socjalist. (Fabian Society, Niezależna Partia Pracy) w celu wprowadzenia do parlamentu reprezentantów robotników i radykalnej inteligencji; 1906 zdobyła 29 mandatów do Izby Gmin i przyjęła nazwę Partia Pracy; 1906–14 popierała reformy socjalne realizowane przez rząd Partii Liberalnej. W 1914–18 większość Partii Pracy poparła udział Wielkiej Brytanii w I wojnie świat. i 1915–17 była reprezentowana przez A. Hendersona w rządzie koalicyjnym; w mniejszości znaleźli się działacze o poglądach pacyfistycznych (J.R. MacDonald). W 1918 Partia Pracy zreorganizowała swą strukturę, zrzeszając odtąd nie tylko związki zaw. oraz organizacje społ., polit. i spółdz., ale także członków indywidualnych; za statutowy cel programowy uznała stopniowe przejście do socjalizmu i ustanowienie wspólnej własności środków produkcji i dystrybucji.
W 1922 stała się drugą siłą w parlamencie i z czasem na trwałe zastąpiła Partię Liberalną w roli gł. przeciwnika Partii Konsewatywnej w bryt. dwupartyjnym systemie polit., pozyskując poparcie większości robotników i części warstw średnich; 1924 i 1929–31 sprawowała rządy z MacDonaldem jako premierem; podczas II wojny światowej od V 1940 była reprezentowana w rządzie koalicyjnym.
Po zdecydowanym zwycięstwie wyborczym VII 1945 powołała rząd C. Attlee’go (przywódca Partii Pracy 1935–55), który 1945–51 realizował program częściowej nacjonalizacji gospodarki i powierzania państwu funkcji opiekuńczych wobec społeczeństwa (Beveridge’a plan); rozpoczął też proces dekolonizacji, a w sprawach polit.-wojsk. współpracował z Europą Zachodnią i USA. Od lat 50. w Partii Pracy nasilił się podział na skrzydło radykalnie lewicowe (A. Bevan), opowiadające się za kontynuowaniem nacjonalizacji, rozluźnieniem współpracy z USA i jednostronnym rozbrojeniem nuklearnym Wielkiej Brytanii, oraz przeciwne temu skrzydło umiarkowane (z H. Gaitskellem, przywódcą Partii Pracy 1955–63) zwolenników utrzymania prywatno-państw. gospodarki mieszanej. Pod przywództwem 1963–76 H. Wilsona i 1976–80 J. Callaghana Partia Pracy była 1964–70 i 1974–79 ponownie partią rządzącą; uleganie rosnącym wpływom związków zaw. oraz niezdolność do wyprowadzenia kraju z długotrwałego kryzysu gosp. i społ. doprowadziły ją 1979 do porażki wyborczej; przewagę w partii zdobyło jej lewe skrzydło (przywódca Partii Pracy 1980–83 M. Foot), bliskie przywódcom związkowym, lansujące jednostronne rozbrojenie nuklearne i niechętne wobec EWG i NATO; 1981 z Partii Pracy wystąpiła grupa działaczy umiarkowanych, tworząc Partię Socjaldemokratyczną; kolejne porażki wyborcze spowodowały, że po 1987 przywódcy Partii Pracy (1983–92 N. Kinnock, 1992–94 J. Smith) starali się nadać jej bardziej centrowy charakter. W latach 90., pod przywództwem J. Smitha (1992–94) i T. Blaira (1994–2007), dokonała ważnych zmian statutowych; 1993 ograniczono wpływ związków zaw. na formułowanie polityki partii oraz na wybór jej kierownictwa i kandydatów do parlamentu; 1995 ze statutu Partii Pracy usunięto (mimo oporu największych związków zaw. i lewicy partyjnej) postulat uspołecznienia środków produkcji; nadanie programowi partii bardziej centrowego charakteru i modernizacja jej publicznego wizerunku (pod hasłem New Labour) przyczyniły się 1997 do zwycięstwa wyborczego: Partia Pracy uzyskała 43 % głosów wyborców i 63 % miejsc w Izbie Gmin (418 na 659) i objęła rządy w Wielkiej Brytanii (Blair premierem, 2007–10 — G. Brown); 2001 powtórzyła sukces; 2010 przegrała wybory, uzyskując 29% głosów wyborców ( 258 miejsc na 650) i przeszła do opozycji.
Działalnością Partii Pracy kieruje przywódca (leader), do 1980 wybierany przez frakcję parlamentarną, a od 1981 przez doroczną konferencję partii, która wyznacza także zasady programowe oraz wybiera Krajowy Kom. Wykonawczy.
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia