Kraszewski Józef Ignacy
 
Encyklopedia PWN
Kraszewski Józef Ignacy, pseud. B. Bolesławita, ur. 28 VII 1812, Warszawa, zm. 19 III 1887, Genewa,
powieściopisarz, poeta, publicysta, historyk, wydawca, działacz społeczny.
Kalendarium
1830 uczestnik spisku przedpowstaniowego w Wilnie (1831–32 więziony), 1841–51 wydawca i redaktor „Athenaeum”; początkowo w kręgu koterii petersburskiej, stał się w ciągu lat 50. rzecznikiem umiarkowanych idei liberalno-demokratycznych (1858 upomniany na audiencji przez papieża Piusa IX za „niemoralną” tendencję dzieł), antycypujących program pozytywizmu; 1859–62 redaktor „Gazety Codziennej” (od 1861 „Gazeta Polska”); 1863 zagrożony aresztowaniem wyjechał z Warszawy i osiadł w Dreźnie; zwalczał w prasie europejską antypowstaniową propagandę rosyjską, po klęsce powstania zaś tendencje konserwatywno-ugodowe i ultramontańskie w kraju ( „Z roku... Rachunki” 1867–70), rozwijał także działalność przeciw zaborcom (1883–85 więziony w Moabicie i Magdeburgu za współpracę z wojskowym wywiadem francuskim); 1879 uczczony w Krakowie jubileuszem 50-lecia twórczości (który stał się ogólnopolską manifestacją kulturalną i patriotyczną); 1882 inicjator i współzałożyciel Macierzy Polskiej; od 1872 członek AU. Z rozległej i różnorodnej twórczości Kraszewskiego, obejmującej prawie wszystkie dziedziny piśmiennictwa (ponad 600 tomów), a także malarstwo i muzykę, popularność zachowały liczne powieści historyczne, nowatorskie wówczas w sposobie łączenia fikcji i faktów historycznych (Kraszewski wypracował różny od walterskotowskiego typ romansu dokumentalnego), zawierające obraz dziejów Polski, ukształtowany polemicznie wobec historiozofii szkoły krakowskiej (cykl 29 powieści przedstawiających historię polską od czasów prahistorycznych — Stara baśń 1875, do Augusta III — Saskie ostatki 1889, ponadto Zygmuntowskie czasy 1846, tzw. trylogia saska: Hrabina Cosel 1874, Brühl 1875, Z siedmioletniej wojny t. 1–2 1876, powieści z czasów stanisławowskich, m.in. Macocha 1873, Barani kożuszek 1880), tzw. powieści ludowe, zwłaszcza Ulana (1843), ze śmiałą i nowatorską wówczas analizą przeżyć chłopki skrzywdzonej przez pana (do tego cyklu należą m.in. Ostap Bondarczuk 1847, Chata za wsią, t. 1–3 1854–55, Jermoła 1857) oraz niektóre współczesne powieści społeczno-obyczajowe (Latarnia czarnoksięska 1843–44) i społeczno-polityczne zwłaszcza związane z powstaniem styczniowym (Dziecię Starego Miasta 1863) i popowstaniową polemiką z konserwatyzmem (Morituri, t. 1–2 1874, Szalona, t. 1–2 1882). Ponadto wiersze (Bajki i bajeczki 1855), opowiadania, utwory dramatyczne (komedia Panie Kochanku 1867), szkice z podróży (Kartki z podróży 1858–64, wydanie 2 t. 1–2 1977), studia literackie (Kraszewski o powieściopisarzach i powieściach 1962), historyczne (Polska w czasie trzech rozbiorów, t. 1–3 1872–75), edycje źródeł historycznych i pamiętników oraz Dzieł W. Szekspira (t. 1–3 1875–77), wspomnienia (Pamiętniki 1972); przez całe życie prowadził rozległą korespondencję. Nazwany „człowiekiem-instytucją” odegrał doniosłą rolę w ukształtowaniu kultury polskiej XIX w. Powieści ludowe (t. 1–2 1955), Cykl powieści historycznych... (t. 1–29 1958–63), Dzieła: Powieści obyczajowe (1959–88), Powieści historyczne (1961–91); Poezje wybrane (1988).
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia