teoria

Encyklopedia PWN

teoria
[gr., theōría ‘ogląd’, ‘rozważanie’ < theoōreín ‘przyglądać się’, ‘rozważać’, ‘kontemplować’],
metodol. w znaczeniu ogólnym — usystematyzowana wiedza wyjaśniająca daną dziedzinę rzeczywistości.
ekon. zbiór koncepcji dotyczących lokalizacji działalności gosp. w przestrzeni kraju, regionu lub miasta.
naukozn. najstarsza z nauk o nauce;
teoria literatury, właśc. teoria badań literackich, inne nazwy: teoria krytyki literackiej (w szerokim, tj. anglosaskim znaczeniu terminu „krytyka literacka”), metodologia badań literackich (w znaczeniu hist. i kryt. analizy doktryn literaturoznawczych):
dyscyplina nauk., która obok filozofii prawa i anglosaskiej jurysprudencji jest trzecim typem ogólnej refleksji nad prawem.
koncepcja filoz. zakładająca konieczność postrzegania przedmiotu poznania jako struktury o charakterze hist.-dynamicznym i jednoczesnego nieustannego wiązania wysiłku teoret. z praktyką społ. o charakterze emancypacyjnym, wypracowana w kręgu myślicieli związanych ze szkołą frankfurcką.
teoria oprac. przez J. Habermasa i przedstawiona w pracy Teoria działania komunikacyjnego (t. 1–2 1981, wyd. pol. t. 1 Racjonalność działania a racjonalność społeczna 1999, t. 2 Przyczynek do krytyki rozumu funkcjonalnego 2002), po co najmniej 20 latach poszukiwania warunków niezakłóconej komunikacji międzyludzkiej;
w socjologii i psychologii społ. koncepcja analizująca przypisywanie pozytywnych lub negatywnych charakterystyk (etykiet) określonym zachowaniom, jednostkom lub grupom.
teoria próchnicznego odżywiania się roślin, teoria próchnicowego (humusowego) odżywiania roślin, próchnicowa teoria odżywiania roślin,
pogląd, według którego podstawowym pokarmem dla roślin jest próchnica i woda;
socjol. teoria socjol. i antropologiczna, nawiązująca do behawioryzmu oraz ekonomii, z której przyjęto pojęcie wymiany;
mat. dział matematyki poświęcony opisowi grup (grupa) — struktur algebraicznych najczęściej spotykanych w matematyce i jej zastosowaniach.
teoria atrybucji
[łac. attributum < tribuere ‘przydzielać’, ‘przyznawać’],
psychol. teoria opisująca reguły rządzące procesami przypisywania (atrybucji) jednostkom lub ich zachowaniu przyczyn i intencji oraz tłumacząca wpływ dokonywanych przez daną osobę atrybucji na jej emocje, postawy i relacje z innymi ludźmi;
teoria mineralnego odżywiania się roślin, mineralna teoria odżywiania roślin,
pogląd, według którego bezpośrednim pokarmem roślin są sole mineralne (rozpuszczone w wodzie i pobierane z gleby przez korzenie) oraz dwutlenek węgla asymilowany z powietrza;
metodol. system twierdzeń logicznie i rzeczowo uporządkowanych, powiązanych określonymi stosunkami log. występującymi w danej nauce, oraz spełniający przyjęte w niej kryteria naukowości i poprawności metodologicznej.
ekon. XIX-wieczna teoria ekonomisty brytyjskiego N.W. Seniora, wg której zysk przedsiębiorcy powstaje w ostatniej godzinie dnia roboczego;
jedna z teorii tłumaczących genezę i funkcjonowanie systemu kapitalist.;
dział matematyki poświęcony badaniu liczb, początkowo naturalnych, całkowitych i wymiernych, a obecnie także algebraicznych (liczba algebraiczna).

Słownik języka polskiego PWN

teoria
1. «całościowa koncepcja zawierająca opis i wyjaśnienie określonych zjawisk i zagadnień; też: czyjakolwiek koncepcja na określony temat»
2. «dział nauki o literaturze, kulturze, sztuce itp. zajmujący się systematyzowaniem pojęć i twierdzeń leżących u podstaw tych dziedzin»
3. «teza jeszcze nieudowodniona lub nieznajdująca potwierdzenia w praktyce»
dynamiczna teoria ciepła «teoria tłumacząca objawy ciepła ruchem najdrobniejszych ciał – cząsteczek materii»
kinetyczna teoria materii «teoria zakładająca, że materia składa się z atomów będących w ciągłym ruchu»
teoria estymacji «dział statystyki matematycznej poświęcony zagadnieniom szacowania nieznanych parametrów badanej populacji generalnej»
teoria ewolucji «teoria, według której poszczególne gatunki organizmów roślinnych i zwierzęcych powstawały z innych gatunków w drodze powolnych, długotrwałych przemian»
teoria geocentryczna zob. geocentryzm.
teoria gier «dział matematyki zajmujący się badaniem modeli sytuacji konfliktowych na przykładzie gier»
teoria informacji «dział matematyki stosowanej poświęcony zagadnieniom kodowania, przekazywania i przechowywania informacji»
teoria koherencji «teoria filozoficzna, w myśl której prawdziwość sądu polega na jego niesprzeczności względem sądów uprzednio przyjętych»
teoria kontrakcji «teoria, zgodnie z którą przemieszczenia mas skalnych w skorupie ziemskiej są spowodowane kurczeniem się wnętrza Ziemi»
teoria kwantów «teoria fizyczna opisująca procesy, w których biorą udział mikrocząsteczki»
teoria liczb «dział matematyki zajmujący się właściwościami liczb całkowitych, liczb wymiernych oraz liczb algebraicznych»
teoria mnogości «dział matematyki zajmujący się badaniem ogólnych właściwości zbiorów, bez względu na naturę elementów, z jakich się te zbiory składają»
teoria państwa i prawa «dyscyplina prawnicza zajmująca się podstawowymi zagadnieniami państwa i prawa»
teoria poznania «dział filozofii traktujący o przedmiocie, treści, procesach, sposobach, granicach i kryteriach ludzkiego poznania»
• teoriopoznawczy
teoria względności «dział fizyki współczesnej zajmujący się podstawowymi właściwościami przebiegu procesów w czasie i przestrzeni»
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia