• Na czasie
    Arabska Wiosna, Arabska Wiosna Ludów, Tunisami,
    określenie kontestacji społecznej na Bliskim Wschodzie i w Afryce Północnej 2010–13. Miały one różne przyczyny: walczono o prawa człowieka (Tunezja, Egipt, Syria), o przeciwdziałanie korupcji (Tunezja, Egipt), o poprawę warunków bytowych (Tunezja, Egipt, Libia, Syria), o liberalizację systemu politycznego (Libia, Jemen, Syria), konflikty miały podłoże etniczne (Libia, Jemen) lub wyznaniowe (Bahrajn, Syria). Charakterystyczną cechą Arabskiej Wiosny były jednoczesne wystąpienia rewolucyjne w wielu krajach, szeroko wykorzystano do komunikacji portale społecznościowe. Ruch ten miał charakter wolnościowy i demokratyczny, podatny był jednak na wpływy środowisk fundamentalistycznych. Upadek dyktatur północnoafrykańskich (państwa o ustroju monarchicznym okazały się bardziej odporne na skutki A.W.) doprowadził do destabilizacji rejonu Libii, Tunezji i Egiptu i pośrednio spowodował zjawisko masowego uchodźstwa z Afryki do Europy. Zazwyczaj dzieli się je na trzy fazy: 2011 — masowe protesty, 2012 — okres wycofywania się i skupienia na lokalnych problemach, 2013 — ingerencje regionalnych i międzynarodowych mocarstw.
    Za początek Arabskiej Wiosny uważa się rewolucję (tzw. jaśminową) w Tunezji XII 2010–III 2011, w której wyniku obalono dotychczasowego prezydenta Zajna al-Abidina Ibn Alego. 25 I 2011 zaczęła się rewolucja w Kairze, II 2011 w Libii, Jemenie i Bahrajnie, a III 2011 w Syrii. W Tunisie, po ucieczce prezydenta Zajna al-Abidina Ibn Alego, władzę objął rząd jedności narodowej. Dokonano procesów rozliczeniowych i delegalizacji dawnej monopartii Zgromadzenia Demokratyczno-Konstytucyjnego. Wybory do Zgromadzenia Konstytucyjnego 23 X 2011, w których zwyciężyła konserwatywna (islamska) Partia Odrodzenia (przywódca R. al-Ghannuszi), miały frekwencję 90%. Konstytucja została uchwalona 26 I 2014.
    W Egipcie protesty miały podłoże przede wszystkim polityczno-społeczne. Na masową skalę protestujący wykorzystywali Internet (szczególnie serwis Twitter), dostęp do ktorego był przez władzę (podobnie jak i telefonia komórkowa) blokowany. Protesty trwały 25 I–11 II 2011, siły bezpieczeństwa dokonywały masowych aresztowań. Po ustąpieniu H. Mubaraka władzę przejęło wojsko, zawieszono kontytucję i rozwiązano parlament. W III 2011 przeprowadzono referendum w sprawie poprawek do konstytucji, IV 2011 aresztowano też H. Mubaraka i jego synów. Kolejna fala protestów VI–VII 2011 (demonstrujący domagali się rozpoczęcia procesów demokratyzacji w kraju i osądzenia byłego prezydenta i jego współpracowników) została krwawo stłumiona. Wybory parlamentarne odbyły się 28 XI 2011 — wygrała je powiązana ze Stowarzyszeniem Braci Muzułmanów Umiarkowana Partia Wolności i Sprawiedliwości, a 23–24 V 2012 wybory prezydenckie — prezydentem został M. Mursi. Jego rządy cechował silny konserwatyzm islamski, wobec braku wystarczającego wsparcia ze strony parlamentu sprawował władzę za pomocą dekretów, czemu towarzyszyły kolejne protesty. Został obalony w VII 2013 w wyniku wojskowego zamachu stanu, po którym władzę ponownie przejęła armia (prezydentem po wyborach w I 2014 został przywódca puczu, przeciwnik islamskich ruchów radykalnych generał A. al-F. As-Sisi). Islamistyczne Stowarzyszenie Braci Muzułmanów zostało zdelegalizowane.
    Pierwsze duże protesty w Libii odbyły się w 15–17 II 2011 w Bengazi i miały podłoże polityczne (liberalizacja systemu) oraz społeczne (poprawa warunków bytowych). Próba stłumienia wystąpień przez M. Al-Kaddafiego spowodowała radykalizację postaw protestujących i rozpoczęcie walki zbrojnej z reżimem. Wojna domowa objęła zwłaszcza nadmorskie części państwa — głównym ośrodkiem rebeliantów zostało położone w Cyrenajce Bengazi (Tymczasowa Rada Narodowa; utworzona 26 II 2011), ośrodkiem sił rządowych pozostał Trypolis; 19 III 2011 wobec ofensywy wojsk wiernych Kaddafiemu rozpoczęła się interwencja zbrojna państw NATO, mająca wesprzeć siły rebeliantów w walce z wojskami rządowymi. Po zdobyciu przez tych pierwszych Trypolisu (23 VIII 2011) i śmierci M. Al-Kaddafiego (20 X 2011) wojna domowa formalnie się zakończyła (23 X 2011), choć sytuacja w dalszym ciągu nie była stabilna. Wolne wybory do Generalnego Kongresu Narodowego odbyły się 7 VII 2012 (frekwencja 63%); zwycięstwo odniosły w nich konserwatywne siły świeckie, dążące do wprowadzenia zmian na wzór tunezyjski. Ataki terrorystyczne ze strony fundamentalistów islamskich w Trypolisie 11 i 12 IX 2012 i utrzymywanie się systemu klanowo-plemiennego, doprowadziły do narastania chaosu w kraju. Kolejne wybory (25 VI 2014) cechowały się niską (18%) frekwencją, zaowocowały też powstaniem dwuwładzy — w Trypolisie działa Powszechny Kongres Narodowy, zdominowany przez islamistów, którzy nie uznali ważności wyborów, a w Bengazi nowowybrane Zgromadzenie Konstytucyjne, mające poparcie międzynarodowe.
    Demonstracje w jemeńskiej Sanie 27 I 2011 wybuchły w związku z zamierzoną przez dotychczasowego prezydenta Alego A. Saliha zmianą konstytucji, mającą mu zagwarantować kolejną kadencję rządów. Trwające do 2 II 2011 protesty zostały krwawo stłumione (ponad 500 zabitych i tyluż rannych). Kolejna fala demonstracji, już ze wsparciem także szejków głównych plemion, miała miejsce od 20 II 2011, a po krwawych wydarzeniach z 18 III 2011 (ataki snajperów na demonstrantów)do protestujących przyłączyli się dawni przedstawiciele reżimu. W V 2011 wybuchły walki z oddziałami plemiennymi. Prezydent Ali A. Salih został 3 VI 2011 ranny w walkach w stolicy i udał się na leczenie do Arabii Saudyjskiej, w której stolicy Rijadzie podpisał 23 XI 2011 porozumienie z opozycjonistami, gwarantując przekazanie władzy dotychczasowemu wiceprezydentowi Abd Rabu Mansir Hadiemu, który II 2012 w wyniku wyborów prezydenckich (był jedynym kandydatem) został wybrany na tę funkcję.
    W Bahrajnie demonstracje większości szyickiej (u władzy mniejszość sunnicka) trwały od 14 II 2011, nastąpiła okupacja placu Perłowego w Manamie (18 II protestanci zostali ostrzelani i ostatecznie 16 III rozpędzeni przez policję). Szyiccy parlamentarzyści z ruchu Al-Wafak zrezygnowali ze sprawowania mandatów 1 III 2011. Interwencja wojskowa Arabii Saudyjskiej w Bahrajnie nastąpiła 13–14 III 2011, a od VI 2011 przeprowadzano procesy sądowe demonstrantów (oskarżeni o próbę obalenia monarchii). 2 VII rozpoczęto rozmowy rządu z opozycją (Al-Wafak), które ostatecznie zakończyły wydarzenia Arabskiej Wiosny w Bahrajnie.
    W Syrii zwołana została za pomocą Facebooka 15 III 2011demonstracja w Damaszku przeciwko dyktaturze partii Baas i stanowi wyjątkowemu. Trzy dni później rozpoczęły się zamieszki antyrządowe w Deraa (na południu kraju), krwawo stłumione do 23 III 2011. Pomimo protestów prezydent B. al-Asad nie odwołał stanu wyjątkowego, a począwszy od 9 IV ponownie pocyfikowane były protesty w Deraa i Latakijji. Kolejna demonstracja w Damaszku odbyła się 15 IV 2011 i spowodowała przyjęcie 19 IV 2011 ustawy o zniesieniu (od 21 IV) stanu wyjątkowego (tym samym władze przyzwoliły na pokojowe demonstracje). Pomimo tych ustępstw wojsko wkroczyło 25–26 IV do Deraa. Po ponownym wybucuh masowych demonstracji 28 V 2011, rząd zapowiedział amnestię, zanegowaną jednak przez opozycję emigracyjną. Zaangażowanie wojska w tłumieniu protestów podlega zmianom (6 VI 2011 walki w Dżisr asz-Szughur, 29 VI armia wycofuje się z Hamy). Na B. al-Asada USA wywierały nacisk, by rozpoczął on reformy wewnętrzne; opozycja była przeciwna rozpoczęciu dialogu z reżimem Asada dopóki prześladowania protestujących się nie zakończą. 17 VII 2011 ponownie doszło do starć demonstrantów z policją w wielu miastach Syrii. Okres ten charakteryzował się z jednej strony prowadzeniem polityki pozornych ustępstw (projekt ustawy o udziale partii opozycyjnych w wyborach), z drugiej dalszą eskalacją konfliktu (31 VII pacyfikacja przez wojsko Hamy i Latakijji). 25 VIII opozycja powołała w tureckim Stambule Narodową Radę Syryjską, mającą koordynować działania przeciwko dyktaturze B. al-Asada. W wojnie domowej początkowo stronami konfliktu były wojska rządowe (mające wsparcie alawitów, chrześcijan i druzów) oraz oddziały rebelianckie (rekrutujące bojowników spośród ludności sunnickiej; ok. 70% ludności kraju) — szczególnie intensywne walki prowadzono o miasto Hims (XII 2011–II 2012). Pomimo zawieszenia broni (12 IV 2012) walki nadal trwały przeradzając się począwszy od 2013 w multilateralną wojnę, której trzecią stroną stały się siły powstałego Panstwa Islamskiego, kontrolującego tereny wschodniej Syrii.
    Wydarzenia Arabskiej Wiosny objęły również w ograniczonym stopniu inne kraje Maghrebu: Maroko (zmiany w rządzie), Algierię i Mauretanię, a także Sudan i Somalię. Na Bliskim Wschodzie protesty o różnym natężeniu miały miejsce w Arabii Saudysjkiej, Iraku, Jordanii (zmiany w rządzie), Kuwejcie, Libanie i Omanie (zmiany w rządzie).
  • Warto wiedzieć
    Czy nie byłoby przyjemniej, gdyby rok się zaczynał na wiosnę i irracjonalna w gruncie rzeczy radość związana ze zmianą daty łączyła się z bardziej uzasadnionymi emocjami, jakie wywołuje w nas budząca się znów do życia przyroda? Zwróćmy uwagę, że dla astrologów rok zaczyna się w chwili wstąpienia Słońca w znak Barana, a więc pierwszego dnia wiosny. Zresztą również starożytni Rzymianie, po których odziedziczyliśmy zwyczaj zaczynania roku pierwszego stycznia, aż do roku 153 przed Chrystusem zaczynali go pierwszego marca. Ma to swoje odzwierciedlenie w łacińskich nazwach miesięcy od września do grudnia: nazwy September, October, November i December pochodzą od liczebników septem, octo, novem i decem, oznaczających liczby od siedmiu do dziesięciu.
    Również w czasach nowożytnych w niektórych krajach rok się zaczynał na wiosnę. We Francji aż do roku 1567 pierwszym dniem roku była Wielkanoc, a we Florencji do roku 1749 Nowy Rok przypadał w dzień Zwiastowania — 25 marca. Znaczy to, że na przykład po 24 marca roku 1610 następował 25 marca roku 1611. Czasem historykom lub wydawcom dokumentów zdarza się zapomnieć o tych osobliwościach chronologii i wtedy w ich dziełach powstaje bałagan znacznie gorszy od skutków działania pluskwy milenijnej.
    Ten, kto żył wówczas w tamtych krajach, mógł kojarzyć sobie Nowy Rok z nastrojem, opisanym przez Alfreda Tennysona (1809–1892) w poemacie Locksley Hall:
    Wiosną na rudzika piersi głębszy szkarłat się pojawia,
    Wiosną rozbrykana czajka nowy czubek sobie sprawia,
    Wiosną żywszym blaskiem tęczy mieni się gołębia szyja,
    Wiosną młode serce bardziej myślom o miłości sprzyja.
    Mogłoby się wydawać, że taki wiosenny stan ducha trudno komukolwiek osiągnąć pierwszego stycznia. Kto tak uważa, nie docenia jednak wyobraźni poetów. Oto łaciński wiersz ze zbioru Carmina Burana zachowanego w bawarskim rękopisie z początku XIII wieku:
    Znowu nowy rok widzimy,
    ustępuje srogość zimy,
    krótki dzień się dłuższym staje,
    pogoda się uspokaja,
    kiedy po grudniu styczeń się zaczyna.
    Umysł gorączka mi trawi wciąż inna,
    miłość do panny jest wszystkiemu winna.
     
    Mądra ta i piękna dziewa
    lilie i róże przyćmiewa.
    Wiotka jest, smukła i zgrabna,
    bardziej niż inne powabna,
    nawet nad Francji królową góruje.
    Umrę, jeżeli od ciernia, co kłuje,
    kwiat, gojąc rany, mnie nie uratuje.
    Strzałą rani mnie Wenera
    złotą, co mi pierś rozdziera.
    Płonę żarem Kupidyna,
    Amor miłość we mnie wszczyna
    do tej, za którą zginąłbym z rozkoszą.
    Już żadna inna mi nie będzie droższą,
    choć się cierpienia w mej duszy panoszą.
     
    Pokochałem tę nad życie,
    której kwiat jest wciąż w rozkwicie.
    Słodkie staną się me bóle,
    gdy się usta zetkną czule.
    Lecz pocałunek cierpień nie ukoi,
    dopóki miłość zupełnie nie spoi
    w jedności pragnień twego serca z moim.
    Zakochany uważa tutaj pocałunek za niedoskonałą formę spełnienia miłości z uwagi na to, że jest on aktem cielesnym, a nie duchowym. Nie we wszystkich jednak wierszach ze zbioru Carmina Burana widać aż tak subtelne podejście do miłości. Na przykład autor poniższego utworu uważał najwyraźniej związek duchowy za pierwszy, mniej istotny etap:
    Wpierw uczuciem dość nieśmiałym
    delikatnie ją kochałem.
    Wiedząc, że jest w niedojrzałym
    wieku do dwóch ciał złączenia,
    niczego nie wymagałem,
    oprócz dusz porozumienia.
    Wreszcie chwila już nastała,
    kiedy panna jest dojrzała.
    Już me serce silniej pała.
    Piersi jej pęcznieją obie.
    Po cóż mi się spodobała,
    gdy nic więcej z nią nie robię?
     
    Zatem, jak duchowo wcześniej,
    tak się złączmy dziś cieleśnie.
    Pocałunkiem, miła, ciesz mnie,
    i uściskiem słodkim darz mnie.
    Walczmy, chociaż bezboleśnie,
    ale całkiem na poważnie!
     
    Jak z gron tłoczyć wino młode,
    jak ssać plaster pełen miodu
    chętnie, panno, tę metodę
    w pełni przed tobą rozwinę,
    lecz to zrobić mam ochotę
    nie słowami, tylko czynem!
    Jak zauważa Ernst Robert Curtius w przełożonym przez Andrzeja Borowskiego wspaniałym dziele Literatura europejska i łacińskie średniowiecze, w średniowieczu często się spotyka pogląd o pięciu kolejnych etapach miłości. Źródło tej koncepcji znalazł Curtius w napisanym w IV wieku po Chrystusie komentarzu Eliusza Donata do Eunucha rzymskiego komediopisarza Terencjusza. „Istnieje pięć stopni miłości — pisze Donat — mianowicie oglądanie, rozmowa, dotyk, pocałunek i zbliżenie cielesne”. Tam, gdzie w przekładzie jest mowa o „stopniach”, w oryginale występuje słowo lineae (dosłownie „linie”). Moim zdaniem mamy tu nawiązanie do pewnego szczególnego użycia słowa linea — oznacza ono czasem pole lub rząd pól w jednej z gier tablicowych, przypominających nasze warcaby lub chińczyka (gdyż przy niektórych takich grach Rzymianie rzucali kośćmi). W myśl tej przenośni zakochany, jeśli los mu sprzyja i nikt go nie zbije, posuwa się coraz dalej na planszy, zmierzając do zwycięstwa.
    Curtius przytacza kilka średniowiecznych wierszy, w których jest mowa o tych pięciu stadiach miłości. Oto jeden z nich, również pochodzący ze zbioru Carmina Burana:
    Amor to chłopiec mały
    i skrzydlaty. Ma kołczan i strzały.
    Kołczan to znak, że rani,
    skrzydła, że nie nadąży nikt za nim.
    Nagim zaś go widzicie
    — znak, że nie ma go za co uchwycić.
    Wciąż się bawi, ucieka,
    rani ludzi na oślep z daleka.
    Z jękiem cięciwy miota
    strzały, co mają kształt pięciokąta.
    Pięć sposobów jest bowiem,
    by miłości doświadczyć mógł człowiek:
    wzrok, wymiana słów wielu,
    dotyk oraz skuteczne dla celu
    warg złączenie, co parę
    żywi ust pomieszanym nektarem.
    Oto pierwsze są cztery.
    Piąty — w łożu akt cichy Wenery.
    Mikołaj Szymański
  • To ciekawe
    Każdy człowiek ma dwoje rodziców, czworo dziadków, ośmioro pradziadków itd. Jeżeli Zjazd Gnieźnieński miał miejsce trzydzieści pokoleń wstecz, żyło wtedy miliard moich bezpośrednich przodków (2 do potęgi 30). W owym czasie wszystkich ludzi było jednak mniej niż miliard. Tak więc z prawie każdym zamieszkującym wówczas i dziś nasze ziemie jesteśmy wielokrotnie spokrewnieni. Żyjemy wśród kuzynów, ale na co dzień nie jest nam od tego lepiej.

Cytat dnia

„Dzieło, na które patrzymy, nie powstało z nienawiści. Zrodziła je głęboka miłość Ojczyzny nie tylko w jej minionej wielkości i dzisiejszej niemocy, lecz i w jej jasnej, silnej przyszłości...”
(z przemówienia z okazji odsłonięcia Pomnika Grunwaldzkiego)

Rekordziści

Najwyższy szczyt Antarktydy
Vinson — 4897 m.

Imieniny

Maj 05

Chociemira, Hilarego, Ireny, Lubosława, Piusa, Waldemara

Dzień w historii

Maj 05

zdarzyło się
1950
przedstawienie przez ministra spraw zagranicznych Francji Roberta Schumana planu integracji gospodarczej Europy (plan Schumana).
1791
uchwalenie przez sejm kar za występowanie przeciw Konstytucji 3 Maja.
urodzili się
1818
Marks Karol, niem. filozof, twórca koncepcji ekon., działacz polit.; jeden z najważniejszych teoretyków i ideologów socjalizmu.
1819
Moniuszko Stanisław, kompozytor, dyrygent, organista i pedagog muzyczny.
odeszli
1821
Napoleon I, Napoleon Bonaparte (Buonaparte), cesarz Francuzów 1804–14 i 1815, król Włoch 1805–14.
1949
Maeterlinck Maurice, belgijski dramatopisarz, poeta i eseista, tworzący w języku francuskim.

Popularne słowa

Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia