• Na czasie
    Decyzją parlamentarzystów, rok 2016 jest rokiem Jubileuszu 1050-lecia chrztu Polski, rokiem Henryka Sienkiewicza (w 100 rocznicę śmierci oraz 170 rocznicę urodzin), rokiem Feliksa Nowowiejskiego (w 70 rocznicę śmierci) oraz rokiem cichociemnych.
  • Warto wiedzieć
    rodzaj budowli — zespół miejski
    daty — X–XXI w.
    lokalizacja — Kraków
    zespół zabytkowy znajduje się na Liście Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO
    Najcenniejszy kompleks zabytków na ziemiach polskich z X–XX w.
    Już w IX stuleciu na Wawelu znajdował się gród — jeden z ośrodków państwa plemiennego Wiślan. W 1000 r. Kraków stał się stolica jednego z utworzonych po Zjeździe Gnieźnieńskim biskupstw polskich. Katedrę wzniesiono na wzgórzu wawelskim. Na północ od niego powstał Okół, osada rozpięta wzdłuż obecnej ulicy Grodzkiej. Tu zachował się romański kościół Św. Andrzeja (koniec XI w.). Od połowy XI w. Kraków był już główną stolicą monarchii piastowskiej.
    W połowie XIII w. za rządów księcia krakowskiego i sandomierskiego Bolesława Wstydliwego prężnie rozwijający się Kraków otrzymał prawa miejskie (1257) według reguł magdeburskich. Wytyczono wielki rynek i szachownicę ulic, w obręb obwarowań miejskich z czasem wszedł położony na południe od lokacyjnego rynku Okół. Kwartał Rynku, dziś po wyburzeniach dziewiętnastowiecznych prawie pusty, zajmowały pierwotnie liczne budowle służące gospodarce i władzom miejskim — sukiennice, waga, kramy, topnie kruszców, postrzygalnie, jatki, ratusz. Na jednym z przyrynkowych kwartałów stanęła krakowska fara — dzisiejszy kościół Mariacki, otoczony do 1802 r. cmentarzem. Pozostałe kwartały podzielono na działki i zabudowano kamienicami mieszczańskimi, pierwotnie gotyckimi, następnie renesansowymi i barokowymi. Z biegiem wieków coraz większą część miasta zajmować zaczęły kościoły i klasztory. Podwójne mury obronne, najeżone kilkudziesięcioma basztami i wieżami bramnymi, wzmocnione barbakanem, rozebrano w początkach XIX w. (ocalał tylko odcinek z Bramą Floriańską i barbakanem, miejsce reszty zajął piękny park — tzw. Planty).
    Królewskie Miasto Stołeczne Kraków z czasem otoczyły liczne przedmieścia (Zwierzyniec, Wesoła, Piasek), a także kilka innych miast lokacyjnych (Kleparz), z których najważniejszy był Kazimierz, miasto po drugiej stronie Wawelu, założone w 1335 r. przez Kazimierza III Wielkiego, z zamysłem uczynienia z niego nowej stolicy. Tu znajdowała się pierwsza siedziba Akademii Krakowskiej (od 1364) oraz słynne sanktuarium Św. StanisławaSkałka. Od końca XV w. istniała na Kazimierzu odrębna dzielnica żydowska. Pomiędzy Krakowem i Kazimierzem powstała osada Stradom.
    W latach 1596–1611 Zygmunt III Waza przeniósł ostatecznie siedzibę królewską do sejmowej Warszawy. Przy Krakowie pozostał do rozbiorów tytuł stolicy oraz zaszczyt koronacji i monarszych pogrzebów. Miasto zapełniały coraz liczniejsze barokowe świątynie i klasztory, m.in. jezuicki Św. Piotra i Pawła czy akademicka kolegiata Św. Anny. Liczba kościołów w połowie XVIII w. wzrosła do 60, a miasto zyskało miano polskiego Rzymu. W okresie zaborów Kraków zdegradowany został do roli miasta pogranicznego. Zburzono wiele zabytków przeszłości, a rozwój urbanistyczny przez cały XIX w. krępowały forty twierdzy. Mimo to, zwłaszcza w okresie autonomii galicyjskiej (po 1868) wzniesiono wiele gmachów użyteczności publicznej (Akademia Sztuk Pięknych, Teatr Miejski im. Juliusza Słowackiego), nowe dzielnice mieszkalne, a Kraków stał się ponownie centrum życia kulturalnego podzielonej Polski.
  • To ciekawe
    W 1831 r. w Paryżu było 78 łaźni. Wedle szacunkowych danych na jednego Paryżanina w 1835 r. przypadały 3–5 kąpiele rocznie. Wprowadzono też przedsiębiorstwa sprowadzające kąpiele do mieszkań — pierwsze założył Valette w 1820. Po 1850 powstały bezpłatne łaźnie i umywalnie publiczne. Po 1880 łazienki spotykane były sporadycznie w kamienicach czynszowych. Niedoścignionym wzorem stała się kabina prysznicowa w zakładach publicznych, internatach i koszarach.
Hasło dnia: światło

Cytat dnia

„To, co wiemy, to niewiele. To, czego nie wiemy, jest bezmierne”

Rekordziści

Największy ssak w historii Ziemi
płetwal błękitny — może osiągać dł. ciała do ok. 25 m (samce) i 27 m (samice, maks. do 31 m) oraz masę 100–120 t; pod koniec okresu żerowania samice mogą ważyć nawet ponad 200 t.

Imieniny

Lip 23

Apolinarego, Apolinarii, Bogny, Bolesława, Brygidy, Lubosława

Dzień w historii

Lip 23

zdarzyło się
1999
wyniesienie na orbitę amerykańskiego satelitarnego obserwatorium astrofizycznego Chandra (AXAF) do prowadzenia obserwacji obiektów kosmicznych emitujących promieniowanie rentgenowskie.
1434
koronacja małoletniego Władysława III (Warneńczyka) na króla Polski pomimo opozycji części możnych; powierzenie władzy regencyjnej radzie koronnej.
urodzili się
1401
Sforza Francesco I, kondotier, książę Mediolanu od 1450.
1888
Chandler Raymond, powieściopisarz amerykański.
odeszli
1645
Michał Romanow, założyciel dyn. Romanowów, car ros. od 1613.
1951
Flaherty Robert, amer. reżyser i operator film.; prekursor filmu dokumentalnego jako odrębnego gatunku.
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia