zamek
 
Encyklopedia PWN
zamek,
arch. warowna budowla mieszkalna, przeważnie murowana, stanowiąca zwykle kompleks architektoniczny złożony z jednego lub dwóch pierścieni murów zwieńczonych blankami, z basztami w narożach i wieżą bramną, często z barbakanem i zwodzonym mostem nad fosą;
zabudowania były zgrupowane wokół wewnętrznych dziedzińców — reprezentacyjnego i gospodarczego; w międzymurzu mieściły się place ćwiczeń dla załogi, niekiedy zwierzyniec; rozkwit architektury zamkowej nastąpił w okresie gotyku; zależnie od usytuowania wznoszono zamki wyżynne, budowane na górach, wzgórzach, skałach (np. na Wawelu, w Niedzicy, w Rochester w Anglii), zamki nizinne, położone w terenie płaskim (np. w Malborku, Ciechanowie) oraz zamki wodne lokalizowane na wyspach (np. Chillon w Szwajcarii). W końcu XV i na początku XVI w., w związku z powszechnym użyciem broni palnej, zwiększono rozstawienie baszt i nadbudowywano mury (kurtyny); udoskonalenia artylerii oblężniczej spowodowały wzmocnienie obrony flankowej baszt wjezdnych i przekształcenie baszt artyleryjskich w basteje. W połowie XVI w. wprowadzono wokół zamków system fortyfikacji bastionowej, która zamieniła zamki w twierdze. Nazwa zamek jest nadal stosowana, ale nie w znaczeniu funkcjonalnym, tylko formalnym, do założeń 4-skrzydłowych zamykających wewnętrzny dziedziniec.
Ilustracje
Niepołomice, dziedziniec zamku, 1 pol. XVII w.fot. B. Kędzierzawska/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Spišský Hrad, XIII w. (Słowacja)fot. A. Guranowski/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Sandomierz, zamek, XIV–XVI w.fot. M. Kowalewski/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Frederiksborg (Dania)fot. L. Adamski/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Baranów Sandomierski, zamek fot. A. Szymański, L. Wawrynkiewicz/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Sajda, fragment zamku krzyżowców, XIII w. (Liban)fot. D. Bagińska/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Aosta, zamek Castello di Fénis (XIV w.) fot. L. Adamski/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Wawel, sala w apartamentach Zygmunta III Wazy w tak zwanej Kurzej Stopce fot. W. Kryński/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Niedzica, zamek Dunajec (XIV, XVII w.) nad Jeziorem Czorsztyńskimfot. B. Kędzierzawska/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Kalmar, zamek, XII–XIII, XVI w. (Szwecja)fot. E. Szymańska/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Dębno Tarnowskie, zamek rycerski fot. A. Szymański/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Ujazd, zamek Krzyżtopór fot. T. Kniołek/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Olesko, zamek, XVI–XVIII w. (Ukraina)fot. S. Tarasow/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Bratysława, zamek (Słowacja)fot. L. Zielaskowski/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia