Herbert Zbigniew
 
Encyklopedia PWN
Herbert Zbigniew, ur. 29 XI 1924, Lwów, zm. 28 VII 1998, Warszawa,
poeta, eseista, dramatopisarz.
Cytat
Kalendarium
Urodził się 29 XI 1924 we Lwowie. Potomek rodziny wywodzącej się z Wielkiej Brytanii. Po wybuchu II wojny światowej zdał konspiracyjną maturę i rozpoczął studia polonistyczne, należał do AK, ukończył podziemną szkołę podchorążych; 1944, przed wkroczeniem do Lwowa Armii Czerwonej, przeniósł się do Krakowa, gdzie po zakończeniu wojny studiował krótko na ASP w Krakowie oraz na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego; 1947 ukończył studia w Akademii Handlowej; po krótkim pobycie w Sopocie oraz Toruniu (gdzie 1949 ukończył studia prawnicze) 1950 zamieszkał w Warszawie.
Poeta i działacz
Nie uczestnicząc w oficjalnym życiu literackim, podejmował dorywcze prace — jako ekspedient, kalkulator, chronometrażysta, ekonomista-projektant w Biurze Studiów i Projektów Przemysłu Torfowego, kierownik administracyjny w Związku Kompozytorów Polskich; XII 1955 publikował na łamach „Życia Literackiego” wiersze uznane później za oficjalny debiut poetycki; po 1958 wiele podróżował, odwiedził m.in.: Francję, Włochy, Grecję, Niemcy Zachodnie, Wielką Brytanię i Stany Zjednoczone; XII 1975 został jednym z sygnatariuszy Memoriału 59 wyrażającego protest przeciwko projektowanym zmianom w Konstytucji PRL, 1981 wszedł w skład redakcji „Zapisu”, wydanego poza cenzurą; był związany z ruchem Solidarności; pod koniec życia współpracował z „Tygodnikiem Solidarność”. Opublikował tomy wierszy: Struna światła (1956), Hermes, pies i gwiazda (1957), Studium przedmiotu (1961), Napis (1969), Pan Cogito (1974), Raport z oblężonego Miasta i inne wiersze (1983), Elegia na odejście (1990), Rovigo (1992) oraz Epilog burzy (1998). Zmarł 28 VII 1998 w Warszawie.
Odczytywanie twórczości
Jego wybitna i bogata twórczość była odczytywana na różne, nieraz krańcowo sprzeczne sposoby — od opatrywania jej etykietą akademizmu czy klasycyzmu aż do redukowania jej do roli komentarza do bieżących wydarzeń politycznych; w rzeczywistości Herbert umiejętnie łączył w swych utworach wiele nastawień intelektualnych, jego wiersze, głęboko osadzone w tradycji antycznej i chrześcijańskiej, nie stały się formą eskapizmu, przeciwnie — dochodzi w nich do konfrontacji ponadczasowego dziedzictwa kulturowego z doświadczeniem współczesnego człowieka, który na własnej skórze doświadczył okrucieństw wojny powszechnej i obu totalitaryzmów — hitlerowskiego i stalinowskiego. Współczucie z ludzkim cierpieniem, wyczulenie na bolesną kondycję człowieka poeta łączył z samodyscypliną, pochwałą takich wartości, jak pamięć o odeszłych, wierność (wobec umarłych, skrzywdzonych, wobec narodowych imponderabiliów), męstwo. Stanowczy i bezkompromisowy w sądach moralnych, zdecydowany przeciwnik doktryny komunistycznej, surowy sędzia pisarzy, którzy po 1944 zdecydowali się na współpracę z nowymi władzami Polski, w latach 80. stał się, zwłaszcza w środowiskach intelektualnych, powszechnie uznawanym autorytetem, a jego utwory i frazy zadomowiły się w społecznej świadomości; dzięki zrównoważonej, nastawionej na kontakt z czytelnikiem poetyce swych utworów, posługiwaniu się liryką maski i roli oraz doprowadzonymi do perfekcji mechanizmami ironii, stał się współtwórcą polskiej szkoły poezji, zdobywając jednocześnie uznanie za granicą, przede wszystkim w krajach angielskiego i niemieckiego obszaru językowego.
Eseje, dramaty, przekłady
W znakomitych esejach (zbiory Barbarzyńca w ogrodzie 1962, Martwa natura z wędzidłem 1993; pośmiertnie Labirynt nad morzem 2000, Węzeł gordyjski oraz inne pisma rozproszone 1948–1998 2001), łączył elementy reportażu z podróży z wnikliwymi interpretacjami dzieł sztuki, analizą źródeł historycznych oraz refleksją nad mechanizmami sztuki, polityki, naturą człowieka. Dopełnieniem jego twórczości są dramaty: Jaskinia filozofów (1956), Drugi pokój (1958), Rekonstrukcja poety (1960), Lalek (1961) oraz przekłady poetyckie. Wydano 3 tomy Korespondencji: z J. Zawieyskim (2002), H. Elzenbergiem (2002), J. Turowiczem (2005).
Zbigniew Herbert otrzymał wiele nagród literackich, m.in. Nagrodę Fundacji Kościelskich (1963), austriacką Nagrodę im. Gottfrieda von Herdera (1973); pośmiertnie, w dniu pogrzebu odznaczony Orderem Orła Białego; żona Herberta nie przyjęła odznaczenia.
zgłoś uwagę
Ilustracje
Herbert Zbigniew na spotkaniu z czytelnikami w kościele NMP w Warszawie, 1984fot. A.B. Bohdziewicz/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Herbert Zbigniew, autograf wiersza, 1993fot. Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia