• Na czasie
    związek Polski z Litwą w XIV–XVIII w., oparty na wielu aktach państw, których postanowienia wahały się od tendencji inkorporacyjnych do luźnego sojuszu. Unia krewska 1385 (w Krewie) zawarta przez wielkiego księcia litewskiego Jagiełłę, który zobowiązał się po objęciu tronu polskiego wcielić (łacińskie applicare) Litwę do Polski. Szlachta i możni polscy dążyli do inkorporacji Litwy, czemu sprzeciwiali się Litwini i dynastia jagiellońska. Unia wileńsko-radomska 1401 oddała dożywotnio rządy na Litwie Witoldowi (magnus dux ‘wielki książę’), Jagiełło (supremus dux ‘najwyższy książę’) zachował władzę zwierzchnią. Unia horodelska 1413 (w Horodle) wprowadziła instytucję odrębnego wielkiego księcia na Litwie, wybieranego przy udziale panów polskich, wspólne sejmy i zjazdy polsko-litewskie, urzędy wojewodów i kasztelanów na Litwie; litewskim rodom bojarskim przyznała wiele przywilejów, łącząc je (47 najważniejszych rodów) heraldycznie z rodami polskimi. Unia grodzieńska 1432 (w Grodnie) była wznowieniem sojuszu z Polską. Po okresie całkowitego zerwania unii (1440–47) związek obu państw przekształcił się w unię jedynie personalną (1447–92). W 1501 zawarto unię mielnicką (w Mielniku), mającą na celu zacieśnienie więzi między państwami (nie weszła w życie). Po wstąpieniu na tron polski wielkiego księcia litewskiego Aleksandra (1501), a po nim kolejno Zygmunta I Starego i Zygmunta II Augusta, oba państwa łączyła ponownie unia personalna. Zacieśnianie związku między Polską a Litwą w XV–XVI w. następowało głównie dzięki przejmowaniu przez Litwę polskiej instytucji ustrojowych i dążeniu szlachty litewskiej do uzyskania praw szlachty polskiej. Od połowy XVI w. szlachta i możni polscy coraz wyraźniej zmierzali do zacieśniania unii z Litwą; tendencje te popierała szlachta litewska, sprzeciwiała się im część możnych litewskich; niebezpieczeństwo zewnętrzne (wojny z Moskwą) osłabiło litewską opozycję; 1564 Zygmunt II August przekazał Koronie swe prawa dziedziczne do Litwy. W 1569 na sejmie w Lublinie (unia lubelska) Wielkie Księstwo Litewskie zostało połączone z Polską unią realną; zachowano odrębne urzędy centralne, skarb, wojsko; wspólny był monarcha oraz sejm i polityka zagraniczna; do Polski przyłączono województwa: podlaskie, wołyńskie, bracławskie i kijowskie. Odrębność prawnopaństwowa Litwy i Korony zniosła Konstytucja 3 maja 1791, łącząc je w jeden organizm państwowy.
  • Warto wiedzieć więcej
    Powołany przez marszałka sejmu, działającego w myśl art. 40 konstytucji, rząd złoży swą władzę w ręce Prezydenta Rzeczypospolitej, obranego przez Zgromadzenie Narodowe.
    Tragiczne wydarzenia ostatnich dni głęboko wstrząsając sumieniem wszystkich obywateli Rzeczypospolitej, domagają się zbiorowego wysiłku, aby raz na zawsze usunąć możliwości ich powtórzenia.
    Przyczyny tych wydarzeń leżą w rozkładzie moralnym, jaki toczyć zaczynał życie publiczne w Polsce; przeciw temu rozkładowi musi się zwracać zdrowe poczucie obywatelskie.
    Rząd rozumie, że dziś nie dość jest utrzymać tymczasowo ład i spokój, że ponadto musi być osiągnięty taki poziom moralności życia publicznego, który by dawał pewność wewnętrznego odrodzenia i wywyższenia Rzeczypospolitej.
    To odrodzenie moralne, oparcie rozwoju Rzeczypospolitej na poszanowaniu prawa i słuszności społecznej, wykorzenieniu wszelkiego sobkowstwa — partyjnego czy jednostkowego, uważa rząd nie tylko za hasło na przyszłość, ale za bezpośrednie zadanie swojej pracy na dziś.
    Odpowiednie zarządzenia, zmierzające do usunięcia zła, jakie się wkradło do życia państwowego, zostaną podjęte w zakresie działania rządu niezwłocznie — zarazem rząd wystąpi z planem niezbędnej naprawy organizacji życia państwowego i usunięcia jej dotychczasowych niedomagań.
    Niezłomnie wierząc w żywe wartości moralne i obywatelskie narodu, rząd wymaga stanowczo od wszystkich obywateli bezwzględnego posłuchu i lojalnego współdziałania oraz nieprzeszkadzania rządowi przez jakiekolwiek nieuprawnione samodzielne wystąpienia.
  • To ciekawe
    Pierwszy bank utworzono w 1156 r. w Wenecji. Włoskie banki, rozwijające się przede wszystkim we Florencji w XIII i XIV w., miały charakter spółek rodzinnych (m.in. Bardich, Datinich) z filiami w najważniejszych miastach europejskich. Lokowały swe kapitały nie tylko w produkcję sukna i handel lub pośrednictwo w przesyłaniu pieniędzy na duże odległości, ale też udzielały pożyczek, nawet królom Anglii i Aragonii.
Hasło dnia: Matronalia
Sponsorowane

Rekordziści

Najszybciej poruszające skrzydłami ptaki
kolibry — najmniejsze gatunki mogą stać nieruchomo w powietrzu poruszając skrzydłami z prędkością do 80 uderzeń na sekundę.

Cytat dnia

„Wiedza nie pochodzi ze zwykłego gromadzenia obserwacji, odbywającego się bez udziału podmiotu, który by te obserwacje organizował w struktury”
Psychogeneza wiedzy i jej znaczenie epistemologiczne

Imieniny

Cze 16

Aureliana, Barnaby, Benona, Justyny, Ludgardy

Dzień w historii

Cze 16

zdarzyło się
1940
objęcie stanowiska premiera Francji przez marszałka Philippe’a Pétaina.
1983
początek drugiej pielgrzymki Jana Pawła II do Polski (zakończona 23 VI).
urodzili się
1924
Hanuszkiewicz Adam, aktor, reżyser.
1934
Sharpe William Forsyth, ekonomista amerykański.
odeszli
1671
Razin Stiepan T., kozak doński, przywódca powstania chłopsko-kozackiego w Rosji 1670–71.
1949
Fuchs Georg, niem. dramatopisarz, reżyser, teoretyk teatru.
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia