Tatrzański Park Narodowy
 
Tatrzański Park Narodowy
rodzaj — park narodowy
nazwa — Tatrzański Park Narodowy
państwo — Polska, woj. małopolskie
rok założenia — 1954 (pierwsze formy ochrony 1947)
powierzchnia — 21 164 ha
Jedyny w kraju w pełni wysokogórski park narodowy (wysokość od ok. 800 m do 2499 m n.p.m. — Rysy) obejmujący północną część Tatr z całym wielopiętrowym układem roślinności, urozmaiconą budową geologiczną i rzeźbą oraz z charakterystycznym krajobrazem, bogactwem form polodowcowym i erozyjnych (strome turnie, żleby i kominy, kotły lodowcowe, doliny polodowcowe, rygle skalne i wały morenowe), jaskiniami (ok. 600) i innymi utworami krasowymi (Tatry Zachodnie), strzelistymi szczytami (kulminacja Rysy — 2 499 m), urwistymi ścianami, systemem wartkich potoków i malowniczych jezior (np. Morskie Oko, Czarny Staw Gąsienicowy, kompleks jezior w Dolinie Pięciu Stawów Polskich). Lasy zajmują 71% powierzchni, skały, hale i polany 26%. Występuje tu ok. 1 000 gatunków roślin naczyniowych, wśród nich kilka endemicznych (np. wiechlina szlachetna, warzucha tatrzańska), 650 gatunków mszaków, ok. 700 gatunków porostów, ok. 1 000 gatunków glonów i 900 gatunków grzybów. Do charakterystycznych należą szarotka, goryczki, skalnice i kilkanaście gatunków przywrotników, reliktami polodowcowymi są m.in. dębik ośmiopłatkowy, skalnica gronkowa i wierzba żyłkowana. W piętrach reglowych panuje świerk, tylko miejscami zachowały się buczyny dolnoreglowe (np. w Dolinie Strążyskiej), a u góry laski limbowe; ponad granicą lasu rozciąga się piętro kosówki, wyżej łąki i murawy wysokogórskie (hale) przechodzą w subniwalną strefę szczytowych skał i turni, w której utrzymują się płaty wiecznych śniegów. Występuje tu 290 gatunków kręgowców i kilka tysięcy zwierząt bezkręgowych, wśród których trafiają się formy endemiczne (np. chruścik Allogamus starmachi, skoczogonek Hypogastrura tatrica) i reliktowe (np. skrzelopływka bagienna, od ponad 20 lat już jednak niepotwierdzona). Charakterystyczną grupę gatunków wysokogórskich tworzą m.in. kozica, świstak, darniówka tatrzańska (subendemit tatrzański), nornik śnieżny, płochacz halny oraz gatunki naskalne (np. pomurnik) i leśne (np. niedźwiedź brunatny, ryś, wilk); z ptaków — drozd skalny, płochacz halny, puchacz, orzeł przedni (bardzo rzadki), orlik krzykliwy, kania ruda, kobuz, myszołów, cietrzew, głuszec, jarząbek. Intensywna turystyka: ok. 240 km szlaków pieszych, ok. 160 km szlaków i tras narciarskich oraz nartostrad; narciarstwo wyczynowe (skocznie, trasy biegowe, zjazdowe i slalomowe); taternictwo, w tym podziemne; 8 schronisk turystycznych, kolejki linowe, wyciągi narciarskie. Park ten i słowacki Tatranský narodný park (TANAP) uzyskały 1992 status Międzynarodowego Rezerwatu Biosfery Tatry.
Ilustracje
Tatrzański Park Narodowy, Czarny Staw pod Rysami (widok z przełęczy Karb pod Kościelcem)fot. J. Wolski/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Łomnica fot. A. Guranowski/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Mnich, turnia w Tatrach (Tatry Wysokie)fot. M. Błaszkiewicz/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Słowacja, Tatry Wysokie fot. M. Uba/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Tatry Wysokie, piargi u podnóży Skrajnej Turnifot. J. Wolski/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Gierlach, Tatry Wysokie (Słowacja)fot. M. Jędrusik/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Tatry, Dolina Pięciu Stawów Polskich fot. P. Fabijański/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Tatry Wysokie, Granaty, widok z drogi na Zawrat, w dole Zmarzły Stawfot. A. Guranowski/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Kościelec (Tatry Wysokie) fot. A. Stachurska-Swakoń/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Kozi Wierch, widok z Doliny Roztoki (Tatry Wysokie) fot. F. Zwierzchowski/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Zimnej Wody Dolina, Tatry Wysokie fot. M. Uba/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Tatry Wysokie, widok ze Sławkowskiego Szczytu na Gierlach (z lewej) i Lodowy Szczyt fot. A. Guranowski/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Żabi Szczyt Wyżni (Tatry Wysokie)fot. J. Puskarz/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Ostróżka tatrzańska (Delphinium oxysepalum) fot. A. Stachurska-Swakoń/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Tatry, piętro kosówki fot. P. Pawlikowski/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Tatry Zachodnie, widok z Grzesia na Wołowiec (z lewej) fot. A. Guranowski/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Karpaty, panorama Tatr Zachodnich z masywu Mięguszowieckich Szczytówfot. M. Uba/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia