plebiscyt na Śląsku Cieszyńskim
 
Encyklopedia PWN
plebiscyt na Śląsku Cieszyńskim,
planowane głosowanie ludności Śląska Cieszyńskiego, Orawy i Spiszu na mocy decyzji Rady Najwyższej konferencji pokojowej z 27 IX 1919 w celu wypowiedzenia się w sprawie przynależności państw. tych terytoriów do Polski lub Czechosłowacji.
Początkowo plebiscyt miał być przeprowadzony tylko na terenie Księstwa Cieszyńskiego, na wniosek Polski włączono do niego również Spisz i Orawę; kontrolę nad przygotowaniami i jego przebiegiem miała sprawować Międynar. Komisja Plebiscytowa; prawo głosowania przyznano osobom stale zamieszkującym ten teren lub z nim związanym przed 1 VIII 1914. 31 X 1918 oddziały pol. zajęły Cieszyn i rozbroiły garnizon austr.; 2 i 5 XI 1918 lokalne władze (polska Rada Narodowa Śląska Cieszyńskiego i czeski Výbor na Śląsku) dokonały tymczasowego podziału Śląska Cieszyńskiego na zasadzie etnicznej, zastrzegając, że nie przesądza to przyszłej granicy (porozumienia nie uznał rząd w Pradze); w nocy z 26 na 27 I 1919 wojska pol. zostały zmuszone do odwrotu i wojska czeskie zajęły cały obszar dawnego Księstwa Cieszyńskiego, aż po Wisłę. 3 II 1919 w Paryżu, pod naciskiem państw ententy, parafowano porozumienie o wytyczeniu nowej linii demarkacyjnej, dzielącej sporny obszar do czasu przeprowadzenia plebiscytu; przygotowaniami kierował pol. Gł. Kom. Plebiscytowy z siedzibą w Cieszynie (zał. IX 1919) i czeski Komisé pro plebiscit na Těšínsku z siedzibą w Ostrawie. Wskutek m.in. niekorzystnej sytuacji na arenie międzynar., spowodowanej wojną pol.-bolszewicką 1919–21, nieudolności dyplomacji pol. i zabiegów strony czechosłowackiej, Polska została zmuszona do podpisania 10 VII 1920 w Spa deklaracji pol.-czechosłowackiej o zawieszeniu plebiscytu i podporządkowaniu się decyzji, którą podejmą mocarstwa w sprawie spornych terenów; VII 1920 Rada Ambasadorów podzieliła ten obszar wzdłuż Olzy, rezygnując z plebiscytu; część wschodnią, roln., przyznano Polsce (1002 km2 i ok. 139,6 tys. mieszk.), zachodnią, uprzemysłowioną — Czechosłowacji (1269 km2 i ok. 295,2 tys. mieszk.); po stronie czeskiej pozostawiono część pow. cieszyńskiego i frysztackiego z przewagą ludności pol. (Zaolzie).
Bibliografia
Śląsk Cieszyński u zarania polskiej i czechosłowackiej niepodległości 1918–20, red. T. Nowak, Cieszyn 1998.
zgłoś uwagę

Znaleziono w książkach Grupy PWN

Trwa wyszukiwanie...  
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia