• Na czasie
    Łukasiewicz Ignacy (Jan Józef), ur. 23 III 1822, Zaduszniki k. Tarnowa, zm. 7 I 1882, Chorkówka k. Krosna,
    polski aptekarz, pionier europejskiego przemysłu naftowego. Urodził się 23 III 1822 w Zadusznikach koło Tarnowa. Pochodził ze zubożałej szlachty, był synem powstańca kościuszkowskiego, miał czworo rodzeństwa. Naukę w gimnazjum, rozpoczętą 1832, musiał przerwać 1836 z powodów finansowych. Podjął pracę zarobkową jako pomocnik aptekarski, najpierw w Łańcucie, od 1841 w Rzeszowie. W młodości związany z patriotyczną konspiracją (1845 został agentem Centralizacji Towarzystwa Demokratycznego Polskiego), w okresie 1846–47 był więziony we Lwowie przez władze austriackie i przez kilka następnych lat pozostawał pod nadzorem policyjnym. Od VIII 1848 pracował we Lwowie w aptece P. Mikolascha, który umożliwił mu studia uniwersyteckie w Krakowie i Wiedniu (gdzie uzyskał dyplom magistra 1852).
    Lampa naftowa
    Po powrocie, badając przydatność farmaceutyczną ropy naftowej, opracował 1852 wraz z J. Zehem metodę jej frakcjonowanej destylacji (w trakcie tych prac dokonał rekonesansowego objazdu podkarpackich terenów roponośnych). Najcenniejszym z uzyskanych w niej produktów była nafta. Z planów farmaceutycznego wykorzystania ropy zrezygnowano, postanowiono natomiast użyć nafty do celów oświetleniowych (podobne próby z ropą były już podejmowane w latach 1810–17). Łukasiewicz zaprojektował odpowiednią lampę, którą skonstruował lwowski blacharz A. Bratkowski. Zastosowano ją 31 VII 1853 do oświetlenia lwowskiego szpitala głównego na Łyczakowie (bezpośrednim powodem była potrzeba dokonania nocą pilnej operacji chirurgicznej). W XII 1853 Łukasiewicz i Zeh wspólnie uzyskali w Wiedniu austriackie patenty na „ropę naftową tak na drodze chemicznej oczyszczoną, że nadaje się do bezpośredniego użycia do celów technicznych” i na produkcję świec parafinowych. Wkrótce jednak ich drogi rozeszły się.
    Pierwsza kopalnia ropy naftowej
    Dla Ignacego Łukasiewicza wynalezienie lampy naftowej było jedynie wstępem do zasadniczych osiągnięć jako pioniera wydobycia i przetwarzania ropy naftowej. Przeniósłszy się bliżej obszarów roponośnych, do Gorlic, założył 1854 w spółce z T. Trzecieskim w Bóbrce koło Krosna — na terenach wydzierżawionych od K. Klobassy (który z czasem został ich wspólnikiem) — pierwszą w dziejach kopalnię ropy naftowej. Początkowo, podobnie jak okoliczni mieszkańcy, kopano w niej płytkie rowy, w których — na powierzchni wody gruntowej — gromadziło się po kilkadziesiąt litrów ropy dziennie. Niebawem zaczęto w tym celu kopać studnie, a następnie głębokie na kilkanaście metrów, ocembrowane drewnem szyby. Jakkolwiek była to pierwsza w dziejach eksploatacja ropy w celach przemysłowych, trzeba pamiętać, że przełomem w tej dziedzinie stało się dopiero wiercenie szybów naftowych, przy użyciu napędu parowego, do czego doszło w Pensylwanii 1859.
    Destylarnie i przetwórnie ropy
    W 1856 Łukasiewicz przeniósł się do Jasła, gdzie założył destylarnię w Ulaszowicach, a 1859 drugą w Klęczanach. Dojeżdżał stamtąd do Bóbrki, gdzie na głębokości 18 m natrafiono na obfite złoże — 1858 wydajność kopalni wzrosła do 2400–4000 l na dobę. Po pożarze destylarni w Ulaszowicach, Łukasiewicz uruchomił jeszcze większą przetwórnię ropy w Chorkówce koło Krosna, dużym majątku, którego właścicielem stał się 1865. Oprócz nafty, wytwarzał z niej smary i oleje do maszyn, asfalt oraz gudrinę (rodzaj parafiny). Były to osiągnięcia pionierskie w skali światowej, nagrodzone medalem i dyplomem uznania za zasługi dla przemysłu naftowego na Wystawie Powszechnej w Wiedniu 1873.
    Galicyjski boom naftowy
    W latach 60. doszło do galicyjskiego boomu naftowego — powstawało mnóstwo szybów (od 1862 wierconych ręcznie, a od 1866 maszynowo). Łukasiewicz chętnie i bezpłatnie udzielał wszystkim zainteresowanym konsultacji, także nafciarzom zagranicznym (wedle tradycji m.in. amerykańskim). Chcąc zapewnić galicyjskiemu nafciarstwu solidne podstawy, zorganizował 1877 we Lwowie kongres naftowy i doprowadził do powstania Towarzystwa Naftowego dla Opieki i Rozwoju Przemysłu i Górnictwa Naftowego w Galicji (od 1880 Krajowego Towarzystwa Naftowego) z siedzibą w Gorlicach; w latach 1881–82 był jego prezesem. Opracował projekt regulacji prawnych i ulg podatkowych, przyjęty przez sejm galicyjski 1881.
    Społecznik
    Dbał o pracowników, od 1866 wprowadził w swoich przedsiębiorstwach kasy brackie, zapewniał opiekę lekarską i emerytury po przepracowaniu 20 lat; łożył też na budowę dróg, szkół, burs, szpitali i inne cele społeczne. Wiele wskazuje na to, że wspomagał finansowo powstanie styczniowe, opiekował się też uchodźcami szukającymi schronienia w Galicji. W latach 1877–81 był posłem do galicyjskiego Sejmu Krajowego. Cieszył się powszechnym uznaniem i sympatią. Zmarł nagle w pełni sił twórczych 7 I 1882 w Chorkówce koło Krosna, na zapalenie płuc.
  • Poczytaj więcej
    Mickiewicz Adam, Grażyna. Powieść litewska
    Powieść poetycka A. Mickiewicza, powstała 1822 w Kownie i Wilnie (być może częściowo w Szczorsach, gdzie poeta gromadził materiały historyczny), opublikowana t. 2 Poezji 1823 w Wilnie. Utwór, osnuty na tle walk litewskich książąt dzielnicowych z władzą wielkoksiążęcą, kontynuuje regionalizm litewski manifestowany w t.1 Poezji. Bohaterka tytułowa, przeciwstawiając się partykularnym planom męża, księcia nowogródzkiego Litawora, szukającego u Krzyżaków pomocy przeciw Witołdowi, doprowadza do bitwy z Zakonem i ginie, dowodząc wojskiem przebrana za księcia; Litwini zwyciężają dzięki „czarnemu rycerzowi”, Litaworowi, który popełnia samobójstwo na stosie pogrzebowym żony. Dominantę ideową utworu stanowi patriotyzm, wyrastający z romantycznego pojmowania narodowości; główną nosicielką tej idei jest Grażyna, w finale sławiona w ludowej pieśni. Sensacyjna, pozbawiona elementów cudowności akcja nawiązuje do poetyki zagadki („detektywistyczne” dochodzenie narratora, Rymwida i giermka, rozbicie utworu na właściwą „powieść” i wyjaśniający Epilog wydawcy). Archaizacja języka i realia archeologiczne, poparte obszernymi, erudycyjnymi przypisami, wytwarzają skottowski koloryt historyczny, pycha Litawora i tajemniczość w reakcjach bohaterki ujawniają tendencje byronowskie. Łącząc zastane konwencje epickie (Homer, T. Tasso, L. Ariosto, Voltaire, Ch.M. Wieland) z technią byronowsko-scottowską, poemat stanowi przejściowe, majace jeszcze cechy klasycystyczne, ogniwo w rozwoju gatunku. Żywotność zapewniło mu znakomite zharmonizowanie różnorodnych czynników i patriotyczna wymowa.
  • To ciekawe
    Aby zdać sobie sprawę z rozkładu mas i odległości w Układzie Słonecznym, warto wykonać model w skali 1 : 1 000 000 000. Średnice planet będą zmniejszone 1 miliard razy, zaś ich objętość i masa zmniejszą się 1027 razy. W takim modelu Ziemia jest kulką o średnicy 13 mm i masie 6 g. Merkury, Wenus i Mars są jeszcze mniejsze. Wokół Ziemi w odległości 38 cm krąży Księżyc o średnicy 3,5 mm (masa 0,7 g). W tej samej skali Słońce jest kulą o średnicy 1,39 m i masie 1990 kg, położoną w odległości 150 m od Ziemi. Modelem Jowisza może być kula o średnicy 14 cm i masie 1,9 kg, krążąca w odległości 780 m od Słońca. Łączna masa pozostałych wielkich planet wynosi 758 g. Najdalsza planeta, Pluton, o średnicy zaledwie 2,3 mm porusza się w odległości prawie 6 km od Słońca. Jak widać z powyższego zestawienia około 99,9% masy Układu Słonecznego przypada na Słońce. Z pozostałego promila masy przeznaczonego dla planet około 71% zagarnia Jowisz. Na Ziemię przypadają zaledwie 2‰ masy planet i 0,0003% masy całego Układu Słonecznego. Porównując odległości pomiędzy planetami z ich rozmiarami można zauważyć, że planety stanowią małe wysepki materii w oceanie próżni.
Hasło dnia: Nike

Rekordziści

Najwyższy szczyt Australii
Góra Kościuszki — 2228 m.

Cytat dnia

„Zwycięzcy nikt nie będzie się pytał, czy mówi prawdę”
(z odprawy dowódców w Obersalzberg, 22 VIII 1939)

Imieniny

Gru 09

Leokadii, Leokadiusza, Walerii, Wielisławy, Wiesława, Wiesławy

Dzień w historii

Gru 09

zdarzyło się
1988
podpisanie umowy o handlu wyrobami przemysłowymi pomiędzy Wspólnotami Europejskimi a Czechosłowacją.
1410
podpisanie rozejmu w Nieszawie; spotkanie Władysława Jagiełły z nowym wielkim mistrzem krzyżackim Henrykiem von Plauen.
urodzili się
1631
Wiśniowiecki Dymitr Jerzy, książę, hetman wielki koronny, kasztelan krakowski.
1953
Malkovich John, amer. aktor filmowy.
odeszli
1641
Dyck Antoon, malarz flamandzki.
1950
Huber Maksymilian Tytus, inżynier; specjalista w dziedzinie mechaniki teoret., pionier teorii sprężystości i plastyczności oraz teorii płyt.
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia