• Na czasie
    Na początku 1980 r. istniały w Polsce wszelkie przesłanki zasadniczej zmiany: władze PZPR nie potrafiły zapobiec chronicznemu kryzysowi systemu, społeczeństwo zaś nie chciało żyć po staremu. Głównym dylematem pozostawała zewnętrzna kontrola ZSRR. Wystarczyła niewielka podwyżka cen na początku lipca 1980 r., by po Polsce rozlała się fala strajków. Osiągnęła ona kulminację w momencie, gdy w połowie sierpnia w Trójmieście powstał Międzyzakładowy Komitet Strajkowy (MKS) z siedzibą w Stoczni Gdańskiej. Na czele MKS stanął elektryk Lech Wałęsa. MKS sformułował 21 postulatów, głównie ekonomicznych. Najważniejsze miały charakter polityczny. Pierwszy postulat dotyczył legalizacji niezależnych od władz związków zawodowych. Kreml ostrzegał kierownictwo partyjno-rządowe PRL przed „kontrrewolucją”. Przyjmowano możliwość interwencji radzieckiej. Władze PRL badały szanse stłumienia strajków siłą, ale ostatecznie, za zgodą Kremla, specjalna komisja rządowa pod przewodnictwem wicepremia Mieczysława Jagielskiego podpisała 31 VIII 1980 r. porozumienie kończące strajk za cenę zgody na niezależne, samorządne związki zawodowe. 17 IX powstała nowa centrala związkowa o strukturze regionalnej — NSZZ „Solidarność”. Strajki z lata 1980 r. i powstanie „Solidarności” otworzyły nową epokę nie tylko w Polsce, ale w ogóle w dziejach komunizmu. Masowy protest robotniczy doprowadził do obalenia ekipy Gierka i zalegalizowania przez nowe władze PZPR pierwszego pod rządami komunistycznymi wolnego związku zawodowego. Był to największy ruch społeczny w historii Polski. Jak nic dotąd delegitymizował on władzę komunistyczną. Powstanie ponad dziewięciomilionowego związku zawodowego, który bronił pracowników przed ich rzekomą awangardą — partią komunistyczną, było nie do pogodzenia z ideologią i praktyką systemu.
  • Warto wiedzieć
    rodzaj — park narodowy
    nazwa — Bieszczadzki Park Narodowy
    państwo — Polska, woj. podkarpackie
    rok założenia — 1973
    powierzchnia — 29 201 ha
    Park wschodniokarpacki, obejmujący wysoką część Bieszczadów Zachodnich (rozciąga się na wysokości od 600 do 1346 m n.p.m. (Tarnica) i obejmuje najwyższe partie Bieszczadów Zachodnich), w ok. 80% pokrytą puszczą karpacką. Charakterystycznymi rysami krajobrazu są długie, niemal równoległe grzbiety górskie biegnące z pn. zachodu na pd. wschód, kratowy układ sieci rzecznej, odpowiadający rusztowej budowie grzbietów oraz swoisty trzypiętrowy układ roślinności; powyżej piętra pogórza (do 500 m), które dochodzi do granic parku, rozpościera się piętro regla dolnego (do ok. 1150 m, z naturalnym lasem bukowo-jodłowym, z udziałem jawora i świerka w niższych partiach, i czystymi drzewostanami bukowymi, z formami karłowatymi przy granicy lasu, w wyższych partiach, ponad granicą lasu rosną charakterystyczne dla Bieszczadów zarośla olchy kosej), powyżej ukształtowało się specyficzne piętro połonin, czyli zbiorowisk subalpejskich i alpejskich, sięgających po najwyższe szczyty (Tarnica, Halicz, Bukowe Berdo), w tej strefie znajdują się również szczytowe partie skaliste, zbudowane z piaskowców fliszowych. W wylesionych i zmienionych przez działalność gospodarczą dolnych partiach gór wydziela się tzw. kraina dolin. Teren odwadniają dopływy Sanu, m.in. Wołosaty, Prowcza, Wetlina; tworzą one głęboko wcięte, malownicze przełomy, koryta rzek przegradzają często progi skalne (tzw. porohy). W dolinach zachowały się kompleksy torfowisk wysokich (np. rezerwaty Wołosate i Tarnawa), wzdłuż cieków olszynka karpacka, w reglu dominuje buczyna karpacka z żywcem gruczołowatym, żywokostem sercowatym i sałatnicą leśną (gatunki wschodniokarpackie). Lokalnie występują lasy bukowo-jaworowe z miesiącznicą trwałą i języcznikiem zwyczajnym; w piętrze połonin rośnie kosa olcha. Flora liczy 760 gatunków roślin naczyniowych, ponad 250 gatunków mchów, 350 gatunków porostów i ok. 1000 gatunków grzybów (w tym endemit boczniak wetliński). Fauna jest szacowana na kilka tysięcy gatunków, w tym 220 gatunków przypada na kręgowce, głównie ptaki (144 gatunki, z tego 122 lęgowych). Wielką osobliwością są gatunki puszczańskie, w tym duże i średnie drapieżniki, jak niedźwiedź, wilk, ryś, żbik, wydra, orzeł przedni, orlik krzykliwy, pszczołojad, puszczyk uralski i włochatka. W „krainie dolin” częsty jest derkacz i dzięcioł białogrzbiety, w otulinie utrzymuje się wąż Eskulapa; ostoja restytucyjna żubra linii białowiesko-kaukaskiej. Wchodzi w skład Międzynarodowego Rezerwatu Biosfery Karpaty Wschodnie (1992).
  • To ciekawe
    Żółty autobus szkolny znają chyba wszyscy. Jest amerykańską ikoną, tak jak żółta taksówka. Szkolny autobus jest odpowiedzią na rozległe suburbie, gdzie najbliższa szkoła oddalona jest od miejsca zamieszkania o dobrych kilka mil. Codziennie żółty autobus zawozi i przywozi dzieci ze szkoły. Nikt, kto skończy szesnaście lat (wiek, kiedy można starać się o prawo jazdy w większości stanów) nie dałby się złapać żywcem w szkolnym autobusie. Amerykański licealista, z jakiś względów pozbawiony samochodu, woli maszerować dwie mile albo przekupić najgorszego wroga w zamian za podwiezienie do szkoły niż upokorzyć się jazdą z dzieciakami w żółtym School Busie. Prawo jazdy poza praktycznymi korzyściami jest również symbolicznym wkroczeniem w dorosłość. Jest głównym dokumentem tożsamości i nawet wynaleziona niedawno State I.D. Card nie może się z nim równać. Na prawo jazdy patrzą bramkarze przy wejściu do klubów i sprzedawcy alkoholu w sklepach. Nawet przy zakupie piwa w supermarkecie trzeba być wyposażonym w dokument, potwierdzający pełnoletność kupującego. Problem w tym, że samochód prowadzić można od 16-tego roku życia (w niektórych, szczególnie rolniczych stanach, nawet od 14-tego, ale tylko na trasie szkoła-dom albo praca-dom), a alkohol spożywać wolno dopiero po ukończeniu 21 lat. Aby ułatwić egzekwowanie porządku, kilkanaście lat temu, w większości stanów wprowadzono innowację: Minor Driving Licence, czyli prawo jazdy dla nieletnich. Charakteryzuje się ono jaskrawoczerwonym tłem na zdjęciu delikwenta, podczas gdy dorośli mają zdjęcia robione na tle spokojnego błękitu. Zdobycie błękitnego prawa jazdy i przekroczenie magicznego wieku 21 lat stanowi magiczną linię demarkacyjną w życiu każdego Amerykanina.
    Ewa Szabłowska
Hasło dnia: Gabriel

Cytat dnia

„Wartość produktu ma swe źródło w pracy”
Zasady ekonomii politycznej i opodatkowania

Rekordziści

Największa pustynia w Ameryce Południowej
Atakama — 455 tys. km2.

Imieniny

Sie 27

Agnieszki, Cezarego, Moniki, Teodora

Dzień w historii

Sie 27

zdarzyło się
1916
przystąpienie do wojny Rumunii po stronie ententy.
1672
kapitulacja Kamieńca Podolskiego oblężonego przez armię turecką wspieraną przez Tatarów i Kozaków Piotra Doroszenki; utrata ok. 800 zawodowych żołnierzy w wybuchu prochowni (wojny polsko-tureckie 1497–1699).
urodzili się
1770
Hegel Georg Wilhelm Friedrich, filozof niemiecki.
1871
Dreiser Theodore, pisarz amerykański.
odeszli
1521
Josquin des Prés, kompozytor flamandzki, pochodzenia francuskiego.
1748
Thomson James, ang. poeta i dramatopisarz, pochodzenia szkockiego.
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia