Postępujące ocieplenie klimatu Ziemi. Wpływ działalności człowieka. Prognozy zmian klimatu w XXI wieku
 
Postępujące ocieplenie klimatu Ziemi. Wpływ działalności człowieka. Prognozy zmian klimatu w XXI wieku
Globalne ocieplenie i związane z nim niekorzystne efekty dla mieszkańców Ziemi są przeważnie, w literaturze geofizycznej, przypisywane niewłaściwej działalności człowieka, a przede wszystkim antropogenicznej części efektu cieplarnianego atmosfery — wzrostowi zawartości dwutlenku węgla, pochodzącego ze spalania węgla i innych paliw. W 1990 na zlecenie Organizacji Narodów Zjednoczonych powstał Międzynarodowy Zespół ds. Zmian Klimatu (IPCC).
Raport IPCC (1990), prognozujący wzrost temperatury powietrza na Ziemi w roku 2030 o 1,5–4,5°C był zbyt pesymistyczny. Pojawiły się później katastrofalne prognozy o stopieniu w najbliższej przyszłości lodów Antarktydy, Arktyki, a także lodowców wysokogórskich i zatopienie części kontynentów przez wody oceanów.
Kolejny raport IPCC (1993) jest bardziej optymistyczny; prognozowane są przyrosty antropogeniczne temperatury powietrza o 1–3,5°C w roku 2100, po uwzględnieniu rozpraszania promieniowania słonecznego przez cząstki aerozoli siarczanowych, pochodzących z emisji do atmosfery dwutlenku siarki. Wnioski takie wynikają z modeli ogólnej cyrkulacji atmosferycznej — ze scenariuszy 2×CO2, tj. w przypadku podwojenia przedprzemysłowej koncentracji dwutlenku węgla w atmosferze. Przypisanie jednak postępującego ocieplenia tylko części efektu cieplarnianego, wywołanego działalnością człowieka jest niepewnym, słabo uzasadnionym założeniem. Nie wiadomo bowiem jaka część postępującego ocieplenia przypada na czynniki naturalne, a jaka na antropogeniczne. Mało znane są tendencje zmian naturalnych gazów śladowych — pary wodnej, naturalnego CO2.
W prognozach pomija się zupełnie naturalne wahania klimatu, obserwowane od wielu tysięcy lat, wywołane eksplozywnymi erupcjami wulkanów i zmianami aktywności Słońca.
Na podstawie analogicznej cykliczności czynników naturalnych: aktywności Słońca, zawartości w atmosferze pyłów wulkanicznych i temperatury powietrza, można oczekiwać naturalnego ochłodzenia klimatu w XXI w. O nadchodzącym naturalnym ochłodzeniu świadczy wypadkowa nakładających się cykli około 100- i 200-letniego. Ta najdłuższa okresowość klimatu występuje także w ciągach chronologicznych paleotemperatury (stosunku izotopów tlenu 18O/16O).
Najmroźniejsze zimy ze średnią temperaturą −7°C, wystąpią prawdopodobnie w połowie obecnego stulecia — ok. 2050 roku. Według wypadkowej letnich cykli temperatury powietrza chłodne lata wystąpią w pierwszych dwóch dekadach naszego wieku.
To naturalne ochłodzenie klimatu w XXI w. złagodzone będzie efektem cieplarnianym atmosfery, wywołanym działalnością człowieka.
Jerzy Boryczka, Maria Stopa-Boryczka
Bibliografia
Milankovitch theory and climate, Reviews of Geophysics, 26, 1988.
J. Boryczka, M. Stopa-Boryczka, B. Kicińska, E. Żmudzka, Atlas współzależności parametrów meteorologicznych i geograficznych w Polsce, cz. VII: Zmiany wiekowe klimatu Polski, Warszawa 1992.
J. Boryczka, M. Stopa-Boryczka, E. Błażek, J. Skrzypczuk, Atlas współzależności parametrów meteorologicznych i geograficznych w Polsce, cz. X: Cykliczne zmiany aktywności Słońca i cyrkulacji atmosferycznej w Europie, Warszawa 1997.
J. Boryczka, Zmiany klimatu Ziemi, Warszawa 1998.
J. Boryczka, M. Stopa-Boryczka, E. Błażek, J. Skrzypczuk, Atlas współzależności parametrów meteorologicznych i geograficznych w Polsce, cz. XI: Tendencje wiekowe klimatu miast w Europie, Warszawa 1998.
J. Boryczka, M. Stopa-Boryczka, E. Błażek, J. Skrzypczuk, Atlas współzależności parametrów meteorologicznych i geograficznych w Polsce, cz. XII: Ochłodzenia i ocieplenia klimatu miast w Europie, Warszawa 1999.
J. Boryczka, M. Stopa-Boryczka, E. Błażek, J. Skrzypczuk, Atlas współzależności parametrów meteorologicznych i geograficznych w Polsce, cz. XIV: Prognoza zmian klimatu Warszawy w XXI wieku, Warszawa 2000.
M. I. Budyko, Klimat i życie, Warszawa 1975.
B. Haurwitz, Relation between solar activity and the lower atmosphere, Transactions, American Geophysical Union, 27, 1946.
S.J. Johnsen, W. Dansgaard, H.B. Clausen, C.C. Langway, Jr., Climatic oscillations 1200-2000 A.D., Nature 227, 1970.
N.N. Kimbal, Volcanic eruption and solar radiation intensities, Monthly Weather Review, vol.46, No 8, 1918.
K.J. Kondratiew, G.A. Nikolski, Solar radiation and solar activity, Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society, No 96, 1997.
K. Kożuchowski, J. Boryczka, Cykliczne wahania i trendy czasowe zmian poziomu morza w Świnoujściu (1811–1990), Przegląd Geofizyczny, 32, z.1, 1997.
H.H. Lamb, Volcanic dust in the atmosphere; with a chronology and assessment of its meteorological significance. Philosophical Transactions of the Royal Society of London, Series A, 266, 1970.
M. Milanković, Matematiczeskaja klimatologija i astronomiczeskaja tieorija kolebanij klimata, ONTU, Moskwa 1938,
C.I. Sawinow, Najbolszije wielicziny naprażenija sołniecznoj radiacji po nabludieniam w Pawłowske, Izb. AN, ser.6, t.8, No 12, 1913.
Ch.-D. Schönwiese, Klimat i człowiek, Warszawa 1997.
The atmosphere of the planet Earth, 1990, WMO, No 735.
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia