• Na czasie
    związek Polski z Litwą w XIV–XVIII w., oparty na wielu aktach państw, których postanowienia wahały się od tendencji inkorporacyjnych do luźnego sojuszu. Unia krewska 1385 (w Krewie) zawarta przez wielkiego księcia litewskiego Jagiełłę, który zobowiązał się po objęciu tronu polskiego wcielić (łacińskie applicare) Litwę do Polski. Szlachta i możni polscy dążyli do inkorporacji Litwy, czemu sprzeciwiali się Litwini i dynastia jagiellońska. Unia wileńsko-radomska 1401 oddała dożywotnio rządy na Litwie Witoldowi (magnus dux ‘wielki książę’), Jagiełło (supremus dux ‘najwyższy książę’) zachował władzę zwierzchnią. Unia horodelska 1413 (w Horodle) wprowadziła instytucję odrębnego wielkiego księcia na Litwie, wybieranego przy udziale panów polskich, wspólne sejmy i zjazdy polsko-litewskie, urzędy wojewodów i kasztelanów na Litwie; litewskim rodom bojarskim przyznała wiele przywilejów, łącząc je (47 najważniejszych rodów) heraldycznie z rodami polskimi. Unia grodzieńska 1432 (w Grodnie) była wznowieniem sojuszu z Polską. Po okresie całkowitego zerwania unii (1440–47) związek obu państw przekształcił się w unię jedynie personalną (1447–92). W 1501 zawarto unię mielnicką (w Mielniku), mającą na celu zacieśnienie więzi między państwami (nie weszła w życie). Po wstąpieniu na tron polski wielkiego księcia litewskiego Aleksandra (1501), a po nim kolejno Zygmunta I Starego i Zygmunta II Augusta, oba państwa łączyła ponownie unia personalna. Zacieśnianie związku między Polską a Litwą w XV–XVI w. następowało głównie dzięki przejmowaniu przez Litwę polskiej instytucji ustrojowych i dążeniu szlachty litewskiej do uzyskania praw szlachty polskiej. Od połowy XVI w. szlachta i możni polscy coraz wyraźniej zmierzali do zacieśniania unii z Litwą; tendencje te popierała szlachta litewska, sprzeciwiała się im część możnych litewskich; niebezpieczeństwo zewnętrzne (wojny z Moskwą) osłabiło litewską opozycję; 1564 Zygmunt II August przekazał Koronie swe prawa dziedziczne do Litwy. W 1569 na sejmie w Lublinie (unia lubelska) Wielkie Księstwo Litewskie zostało połączone z Polską unią realną; zachowano odrębne urzędy centralne, skarb, wojsko; wspólny był monarcha oraz sejm i polityka zagraniczna; do Polski przyłączono województwa: podlaskie, wołyńskie, bracławskie i kijowskie. Odrębność prawnopaństwowa Litwy i Korony zniosła Konstytucja 3 maja 1791, łącząc je w jeden organizm państwowy.
  • Warto wiedzieć więcej
    O stosunkach niemiecko-polskich niewiele jest do powiedzenia. Wersalski Traktat pokoju zadał również tutaj — i to naturalnie rozmyślnie — najcięższą ranę narodowi niemieckiemu. Utworzenie w Polsce jedynego w swoim rodzaju korytarza do morza miało jednak przede wszystkim, po wsze czasy, przeszkodzić porozumieniu między Polską i Niemcami. Jak już podkreśliłem zagadnienie to jest dla Niemiec być może najbardziej bolesne. Pomimo to jednak niewzruszenie reprezentowałem pogląd, że nie można nie zwracać uwagi na konieczność swobodnego dostępu do morza dla państwa polskiego i że w ogóle, w zasadzie również i w tym przypadku, narody, które Opatrzność przeznaczyła, albo raczej — moim zdaniem — skazała na to, by żyły obok siebie, nie powinny świadomie, sztucznie i niepotrzebnie utrudniać sobie jeszcze życia.
    Nieżyjący już dzisiaj marszałek Piłsudski, który był tego samego zdania, gotów był zbadać sprawę uzdrowienia stosunków niemiecko-polskich i zawrzeć w końcu układ, w którym Niemcy i Polska zdecydowane były wyrzec się ostatecznie wojny jako sposobu regulowania swych wzajemnych stosunków. Jednak układ ten zawierał jeden jedyny wyjątek, będący praktycznie ustępstwem na rzecz Polski. Postanowiono, że zawarte przez Polskę dotychczas pakty o pomocy — a był to pakt o wzajemnej pomocy z Francją — nie będą nim dotknięte. Było jednak oczywiste, że mogło się to odnosić wyłącznie do istniejącego już paktu o pomocy, a nie do paktów dowolnie w przyszłości zawieranych. Faktem jest, że układ niemiecko-polski przyczynił się do wyjątkowego odprężenia sytuacji w Europie.
    Jedno zagadnienie pozostawało jednak stale otwarte między Niemcami a Polską i wówczas czy później musiało ono być ze zrozumiałych względów rozwiązane: sprawa niemieckiego miasta Gdańska. Gdańsk jest niemieckim miastem i chce się połączyć z Niemcami. Z drugiej strony miasto to zawarło z Polską układy, w istocie rzeczy narzucone przez wersalskich dyktatorów pokoju. Ponieważ oprócz tego Liga Narodów, znana od dawna jako największy siewca niepokoju, reprezentowana jest obecnie przez wyjątkowo taktownego Wysokiego Komisarza, sprawa Gdańska tak czy inaczej musi być załatwiona najpóźniej wraz z stopniową likwidacją tej niezdrowej organizacji. W pokojowym rozwiązaniu tego zagadnienia widziałem dalszy wkład do ostatecznego odprężenia w Europie. Odprężeniu temu bowiem służy się na pewno nie przez nagonkę oszalałych podżegaczy wojennych, lecz przez usunięcie elementów prawdziwego niebezpieczeństwa. Po kilkakrotnym omówieniu sprawy Gdańska już przed wieloma miesiącami, przedstawiłem Rządowi Polskiemu konkretną propozycję. Propozycję tę podaję Wam obecnie do wiadomości, Panowie Deputowani, i będziecie mogli sami orzec, czy nie jest ona w służbie pokoju europejskiego największym ustępstwem, jakie tylko było możliwe. Jak już podkreśliłem, rozumiałem zawsze konieczność posiadania przez to państwo dostępu do morza i zawsze brałem to pod uwagę. Nie jestem przecież demokratycznym mężem stanu, ale realistycznym narodowym socjalistą. Uważałem więc również za konieczne wyjaśnić Rządowi Warszawskiemu, że tak jak on pragnie dostępu do morza, tak i Niemcy potrzebują dostępu do swej prowincji na Wschodzie. Są to jednak zagadnienia trudne. Odpowiedzialność za to nie spada na Niemcy, ale na owych kuglarzy z Wersalu, którzy ze złości lub z bezmyślności rozstawili setki beczek z prochem, a oprócz tego każda z nich opatrzona została niewygaszalnym prawie lontem.
    Nie można więc rozwiązywać tych zagadnień według jakichkolwiek starych schematów. Uważam za konieczne pójść tu nowymi drogami. Bowiem droga Polski do morza i odwrotnie niemiecka droga przez ten korytarz nie mają żadnego w ogóle znaczenia wojskowego. Ich znaczenie jest wyłącznie psychologiczne i gospodarcze.
    Przypisywanie takiej ścieżce znaczenia wojskowego byłoby z punktu widzenia militarnego naiwnością zupełnie wyjątkową.
  • To ciekawe
    Prawdopodobnie resory po raz pierwszy wprowadzono w końcu XV w. do znanego na Węgrzech kocza. Zawieszenie skrzyni pojazdu na skórzanych pasach, pozwalające na wygodną jazdę, zastosowano we włoskich karetach. w XVI w. W innych krajach przeważały tradycyjne, trzęsące kolebki. Karety były dobrem dostępnym przede wszystkim dla władców. Inne ulepszenia to koła szprychowe, w których szprychy odchylały się na zewnątrz w stosunku do osi koła, kute obręcze i ruchomy skręt (po raz pierwszy użyty przez W. Ripona w 1564 w karecie Elżbiety I). Na początku XVII w. pojawiły się szklane szyby, co podnosi komfort jazdy. Bardziej bezpieczna, uważana za niewywrotną była tzw. berlinka, skonstruowana dla elektora pruskiego Fryderyka Wilhelma ok. 1661. Na przełomie XVIII i XIX w. używano w karetach metalowych resorów różnego kształtu.
Hasło dnia: majorat
Sponsorowane

Rekordziści

Najwyższy szczyt Karkonoszy
Śnieżka — 1602 m.

Cytat dnia

„(...) nie chodzi o to, by wiedzieć, czy Jezus został rzeczywiście ukrzyżowany i czy zmartwychwstał, ale o to by zrozumieć, jak to się dzieje, że tylu ludzi wokół nas wierzy w ukrzyżowanie i zmartwychwstanie”
Pochwała historii

Imieniny

Cze 25

Doris, Doroty, Emila, Emiliusza, Łucji, Prospera, Wilama, Wiliama, Wilhelma

Dzień w historii

Cze 25

zdarzyło się
1950
przekroczenie przez armię KRL-D 38 równoleżnika; zajęcie Seulu przez Koreę Północną (28 VI); szybkie opanowanie niemal całego Półwyspu Koreańskiego (wojna koreańska).
1991
ogłoszenie niepodległości przez Słowenię i Chorwację bez secesji od Jugosławii.
urodzili się
1789
Pellico Silvio, pisarz wł.; przedstawiciel romantyzmu.
1852
Gaudí Antonio, katalońskie Antoni Gaudí i Cornet, architekt hiszpański.
odeszli
1762
Małachowski Jan, kanclerz wielki koronny.
1984
Foucault Paul Michel, fr. filozof i historyk.
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia