Żeleński Tadeusz
 
Encyklopedia
Żeleński Tadeusz, pseud. Boy, ur. 21 XII 1874, Warszawa, zm. 3 VII 1941, Lwów,
syn Władysława, tłumacz, krytyk teatralny i literacki, publicysta, satyryk;
z wykształcenia lekarz (praktykował do 1918). Związany z krak. środowiskiem Młodej Polski, pisał dla kabaretu Zielony Balonik wiersze i piosenki satyr. (Słówka 1913), ośmieszające zarówno konserwatywne autorytety i mieszczańską pruderię, jak też dekadencką pozę cyganerii; obraz młodopol. Krakowa utrwalił w szkicach wspomnieniowych Plotki... plotki... (1927) i Znaszli ten kraj?... (1931). W latach międzywojennych, jako autorytet liberalnej i demokr. inteligencji, prowadził głośne kampanie publicyst. o laicyzację pol. kultury obyczajowej (Dziewice konsystorskie 1929, Piekło kobiet 1930, Nasi okupanci 1932), racjonalizację stosunku do tradycji i literatury nar. (akcje „antybrązownicze”: Ludzie żywi 1929, Brązownicy 1930, Obrachunki fredrowskie 1934, Marysieńka Sobieska 1937). Programowy charakter miała również jego działalność przekładowa («Biblioteka Boya»), która przyswoiła pol. kulturze w mistrzowskich tłumaczeniach ponad 100 tomów klasyki fr. (od Pieśni o Rolandzie do cyklu M. Prousta), oraz towarzyszące jej studia o pisarzach fr. (Mózg i płeć seria I–III 1926–28). Jako krytyk i felietonista teatr. (m.in. cykl Flirt z Melpomeną, t. 1–10 1920–32) stworzył kronikę warsz. życia teatr., dając zarazem wszechstronny obraz ówczesnej kultury i obyczaju. Od 1933 czł. PAL; po 1939 wykładał literaturę fr. na Uniwersytecie Lwow.; zamordowany po zajęciu miasta przez Niemców; prace z zakresu medycyny; Szkice o literaturze francuskiej (t. 1–2 1956), Pisma (t. 1–28 1956–75), Listy (1972), wybór publicystyki Reflektorem w mrok (1978), wybór szkiców O literaturze niemoralnej (1990).
Bibliografia
A. STAWAR Tadeusz Żeleński (Boy), Warszawa 1958;
R. ZIMAND Trzy studia o Boyu, Warszawa 1961;
A.Z. MAKOWIECKI Tadeusz Żeleński (Boy), Warszawa 1974;
Boy we Lwowie 1939–1941, oprac. B. Winklowa, Warszawa 1992.
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia