Pekin
 
Encyklopedia PWN
Pekin, Beijing,
stolica Chin, we wschodniej części kraju.
Pod względem adm. stanowi miasto wydzielone i dzieli się na 18 okręgów (2 powiaty, 4 dzielnice miejskie, 4 dzielnice podmiejskie, 8 dzielnic dalekich przedmieść); pow. 16,8 tys. km2. Centrum polit. i kult.-nauk. kraju oraz wielki ośr. gosp.; rozwinięte hutnictwo żelaza, przemysł maszyn. (obrabiarki, maszyny poligraficzne, roln., budowlanych, urządzenia dla elektrowni cieplnych), środków transportu (samochody, tabor kol.), elektrotechnicznych i elektronicznych (komputery, odbiorniki radiowe i telew.), chem. (tworzywa sztuczne, włókna chem., kauczuk syntet.), precyzyjny (zegarki, aparaty fot.), włók. (lniarski, bawełn.), spoż. (zwłaszcza młynarski); rafineria ropy naftowej (rurociąg z portu Qinhuangdao połączonego rurociągiem z zagłębiem naftowym Daqing); tradycyjna produkcja wyrobów artyst. (rzeźba w kości słoniowej, lace, nefrycie, drewnie); wielki węzeł komunikacji kol. (gł. magistrala P.–Kanton) i lotn.; metro (dł. linii 40 km); siedziba Chiń. Akad. Nauk (przy akad. ogród bot.), szkół wyższych (m.in. Uniw. Pekiński — zał. 1898, Uniw. Lud., politechnika), instytutów nauk., Biblioteki Pekińskiej (największa w kraju, liczy 4,5 mln tomów), wytwórni film., muzeów. Ponad 2/3 powierzchni P. górzysta (wysokość do 1991 m — Baihua Shan); centrum miasta, położone na nizinie, składa się z 2 części: Miasta Wewn. i Miasta Zewn. o łącznej pow. 80 km2 (0,5% powierzchni P.), z ulicami przecinającymi się pod kątem prostym; w południowej części Miasta Wewn., przed bramą do Miasta Cesarskiego, centralny plac P. — Tian’anmen; centrum otaczają dzielnice podmiejskie o funkcjach mieszkaniowo-przem., zajmujące łącznie ok. 7% powierzchni P.; pozostała część P., o charakterze gł. roln. (ok. 30% pow. miasta), pełni funkcje zaplecza, zaopatrującego stolicę w podstawowe artykuły rolne oraz niektóre surowce. W zachodniej części P. (w dzielnicy Haidian) utworzono specjalną strefę ekon. (pow. ok. 100 km2), uprzywilejowaną dla realizacji inwestycji zagr.; produkcja w strefie jest nastawiona gł. na eksport (zwłaszcza w dziedzinie elektroniki).
Historia. W V–III w. p.n.e. był pod nazwą Ji stol. księstwa Yan; później kilkakrotnie niszczony i odbudowywany; w X–XII w. jako Nanjing był stol. państwa Kitanów, następnie pod nazwą Zhongdu jednym z trzech stołecznych ośr. Dżurdżenów; 1215 zniszczony przez Czyngis-chana; jego wnuk Kubilaj odbudował miasto i uczynił stol. swojego imperium; za panowania dyn. Yuan (zał. przez Kubilaja) nosił nazwy Dadu i mong. Chanbałyk; za panowania następnej dyn. Ming otrzymał obecną nazwę i po przerwie 1368–1421 pozostał stol. Chin; 1927 utracił funkcje stołeczne na rzecz Nankinu; 1937–45 pod okupacją jap.; od 1949 stol. ChRL; 1989 krwawe stłumienie prodemokr. manifestacji na placu Tian’anmen.
Zabytki. Plan miasta pochodzi z XIII–XVII w.; w Mieście Wewn. leży dawne Miasto Cesarskie, a w nim dawne „Zakazane Miasto”; do Miasta Wewn. przylega Miasto Zewn. — oba o regularnej, zwartej zabudowie; w Mieście Zewn. gł. zespół. arch. tworzy otoczona parkiem Świątynia Nieba (1420); Ołtarz Nieba, mała Świątynia Nieba i wielka Świątynia Modlitwy o Doroczny Urodzaj; w tzw. Zakazanym Mieście — dawna rezydencja cesarska — ob. muzeum (zespół arch.: dekoracyjne bramy drewniane, pawilony), otoczona ceglanym murem z bramami i fosą; liczne świątynie (m.in. Biała Pagoda z XVII w.); zespół Letniego Pałacu Cesarskiego (pawilony, wieże, bramy, altanki) w parku krajobrazowym; poza miastem — Wschodnia Żółta Świątynia (XVII w.), pagody na Wzgórzu Nefrytowego Źródła, Klasztor Lazurowych Obłoków (XIV, pocz. XVI w.) z pagodą (XVIII w.); most Marco Polo (XII, XV w.); Zakazane Miasto, Pałac Letni i Świątynia Nieba znajdują się na Liście Świat Dziedzictwa Kult. i Nauk. UNESCO.
Ilustracje
Pekin, tradycyjne budynki świątyni Wielkiego Dzwonu na tle współczesnych wieżowcówfot. P. Tomaszewski/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Pekin, widok na Wieżę Bębnów ze szczytu Wzgórza Węglowegofot. L. Adamski/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Pekin, gmach Parlamentu na placu Tian’anmen fot. A. Olej/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Pekin, Pomnik Bohaterów Ludowych po południowej stronie placu Tian’anmenfot. A. Ptasznik/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Pekin, plac Tian’anmen — chińscy żołnierze maszerujący w tempie 108 kroków na minutę, by o zachodzie słońca dokonać ceremonii opuszczenia flagifot. A. Ptasznik/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Pekin, plac Tian’anmen (Brama Niebiańskiego Spokoju) i wizerunek Mao; na lewo od portretu napis głosi: „Niech żyje Chińska Republika Ludowa”, na prawo zaś: „Niech żyje jedność wszystkich narodów świata”fot. A. Ptasznik/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Tian'anmen, plac w Pekinie (Chiny)fot. E. i K. Dębniccy/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia