Pacyfiku, region
 
Encyklopedia PWN
Pacyfiku, region,
region obejmujący kraje basenu Oceanu Spokojnego w Azji, Australii i Oceanii oraz w Ameryce Północnej i Ameryce Południowej,
które w ostatnich dekadach XX w. weszły w skład wielonar. ugrupowania, wyodrębnionego na podstawie podobieństwa modeli rozwoju gosp. i wskaźników ekon. charakteryzujących tempo rozwoju społ.-gospodarczego. Do r.P. należy większość państw, które w 2. poł. XX w. zanotowały najszybszy wzrost gospodarczy. O jego jedności, w przeciwieństwie do innych regionów, nie decyduje wspólnota kulturowa ani też cechy geogr. wchodzących w jego skład obszarów. Kształtujący się r.P. obejmuje kraje o różnych ustrojach polit., znajdujące się na różnym poziomie rozwoju, należące zarówno do kręgu cywilizacji zachodniej, jak i państwa o tradycjach konfucjańskich, buddyjskich i muzułmańskich. Jest to więc szczególny rodzaj regionu, którego istnienie opiera się wyłącznie na przesłankach ekonomicznych. Jedyna wspólna cecha państw tworzących r.P. to ich bardzo szybkie tempo wzrostu gosp., co wiąże się m.in. z liberalną polityką gosp. państw regionu. Wschodnią część regionu tworzą najlepiej rozwinięte i wykazujące najwyższe wskaźniki rozwoju gosp. państwa Ameryki. Oprócz Stanów Zjedn. i Kanady do regionu zalicza się ściśle związany z nimi gospodarczo Meksyk oraz Chile, jeden z najszybciej rozwijających się krajów Ameryki Łacińskiej. Podstawę gosp. regionu tworzy Japonia, w której skupiają się powiązania gosp. i komunik. osi zachodniego Pacyfiku i północnej części tego akwenu. Coraz większe znaczenie mają tzw. nowo uprzemysłowione kraje Azji Wschodniej oraz Chiny. Obszar szybkiego rozwoju, jakim jest r.P., obejmuje także Australię, Nową Zelandię oraz Papuę-Nową Gwineę. Aspirują do niego kolejne kraje latynoamer. oraz azjat. państwa komunist. i postkomunist., wprowadzające wolnorynkowe reformy gospodarcze. Nieco na uboczu pozostają wyspiarskie państwa Pacyfiku, ograniczające się do świadczenia usług turystycznych. Pojawienie się r.P. w ostatnich dekadach XX w. stanowi wyraz wzrostu znaczenia gospodarki wśród różnorodnych czynników zróżnicowania terytorialnego, mających źródło w warunkach przyr., polit. i etniczno-kulturowych. Jego rozwojowi nie zapobiegły linie potencjalnych konfliktów, którymi są strefy styku poszczególnych kręgów kulturowych. Przełomowym momentem w historii r.P. były reformy polit. i gosp. w Chinach po śmierci Mao Zedonga (1976). Likwidacja komun lud., wprowadzenie elementów wolnego rynku oraz ustanowienie specjalnych stref ekon. i wprowadzenie ulg inwestycyjnych sprawiło, że Chiny od końca lat 70. są najszybciej rozwijającym się państwem świata. Gospodarka chiń. rośnie każdego roku o ok. 10%, co sprawia, że pozycja tego kraju na gosp. i polit. mapie świata staje się coraz bardziej adekwatna do roli, jaką państwo to odgrywa w świat. zaludnieniu (w Chinach mieszka ok. 21% ludności świata). Tendencja do wzrostu znaczenia państw zachodniego Pacyfiku w świat. gospodarce została wzmocniona wskutek reform gosp. w Wietnamie oraz przyspieszenia tempa rozwoju gosp. w Australii i Nowej Zelandii w latach 90. Wraz z rozwojem gosp. państw r.P. zwiększał się zakres ich wzajemnej współpracy, która od 1967 przybrała także formy instytucjonalne. Zostało wówczas zawarte porozumienie o popieraniu współpracy gosp. i kult. w ramach Stow. Narodów Azji Południowo-Wschodniej (ASEAN), do którego przystąpiło 6 państw: Malezja, Singapur, Indonezja, Filipiny, Tajlandia i Brunei. W 1989 z inicjatywy Australii została powołana do życia organizacja Współpraca Gosp. Państw Azji i Pacyfiku (APEC). Oprócz państw ASEAN, przystąpiło do niej 9 kolejnych państw: Japonia, Tajwan, Korea Południowa, Hongkong, Chiny, Australia, Nowa Zelandia, Stany Zjedn. oraz Kanada. Jedynym koniecznym warunkiem, stawianym przed kandydatami starającymi się o członkostwo w APEC, jest respektowanie zasad wolnego rynku i zgoda na stopniowe znoszenie ceł we wzajemnej wymianie handlowej. W 1994 do APEC przystąpiła Papua-Nowa Gwinea oraz Meksyk, który znalazł się w unii celnej z USA i Kanadą w ramach Północnoamer. Porozumienia o Wolnym Handlu (NAFTA). Jedynym przyjętym do APEC państwem Ameryki Południowej jest Chile, w którym dokonano głębokich reform w duchu wolnego rynku. W 1995 ustalono, że Pacyfik będzie obszarem wolnego handlu 2020. Dzięki imponującemu wzrostowi wydajności przemysłu nastawionego na eksport, rozwojowi handlu oraz usług żeglugowych i finansowych, modernizacji w sferze technologii tempo wzrostu gosp. r.P. znacznie przewyższa wyniki innych regionów. Zsumowany produkt krajowy brutto azjat. państw należących ob. do APEC stanowił 1960 niespełna 8% wartości produktu świat., 1980 przekroczył 17%, a w końcu lat 90. XX w. — ponad 28%. W 1986–99 średnie tempo wzrostu gosp. w Azji Wschodniej było 4,5 razy szybsze niż w Europie Zachodniej i wynosiło 8,5% rocznie. Wydatki budżetowe są tam ponad 3-krotnie mniejsze niż w Europie Zachodniej i wynoszą ok. 17% dochodu nar. brutto. Są one przeznaczane gł. na rozbudowę infrastruktury i na traktowaną w sposób priorytetowy edukację. Oprócz rosnącego kapitału własnego kraje Azji Wschodniej są kapitałowo zasilane z zewnątrz. W azjat. krajach r.P. było lokowanych 1990–99 ponad 150 mld dol. USA rocznie w formie inwestycji zagr., co stanowi prawie 70% wartości wszystkich inwestycji zagr. na świecie. Ogółem państwa APEC skupiają ponad 2,3 mld ludzi, wytwarzają ponad 45% wartości świat. produktu i przypada na nie prawie 45% świat. eksportu. Przodują one pod względem swobody prowadzenia działalności gosp., co tłumaczy szybki wzrost produkcji, m.in. w najnowocześniejszych gałęziach przemysłu, a zwłaszcza w dziedzinie technologii informatycznych. Północnoamerykańska część regionu jest największym producentem systemów inform., podczas gdy azjat. kraje APEC zwiększają swój udział w świat. produkcji sprzętu komputerowego, przechodząc w tempie przyspieszonym ze stadium zacofania do epoki postindustrialnej. Produkt krajowy brutto, który zwiększył się w świecie 1981–99 o 35%, w krajach APEC wzrósł aż o 90%. Dynamizm r.P. spowodował zmianę układu sił gosp. w Stanach Zjednoczonych. W 1960 amer. handel z krajami Pacyfiku stanowił zaledwie 48% wartości wymiany z Europą Zachodnią, podczas gdy na pocz. XXI w. przekracza 150%. Jest to symbolem przeniesienia punktu ciężkości świat. gospodarki z obszaru północnego Atlantyku na Pacyfik, otoczony przez najbardziej dynamiczne gospodarki świata. Dynamika ta sprawia, że problemy rozwoju i współpracy państw w r.P. są przedmiotem zainteresowania wielu rządów oraz instytucji o zasięgu ponadnarodowym. Najważniejsze z instytucji znajdują się w USA; są to: Pacific Basin Economic Council w Menlo Park (Kalifornia), Pacific Basin Institute w Santa Barbara (Kalifornia), US National Committee for Pacific Economic Cooperation w San Francisco oraz Pacific Forum i East West Center z siedzibami w Honolulu (Hawaje), które to miasto, ze względu na swoje centralne położenie w regionie, wyrasta na ośr. koordynacyjny wszelkich wspólnych przedsięwzięć państw r.P.
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia