Helsinki
 
Encyklopedia PWN
Helsinki Wymowa, szwedz. Helsingfors,
stolica Finlandii;
— 563 tys. mieszk., zespół miejski 2,9 mln (2008); położona na półwyspie i sąsiednich wysepkach, nad Zat. Fińską; gł. ośr. gosp., kult. i nauk. kraju; rozwinięty przemysł stoczn., maszyn., elektrotechniczny, spoż., chem. (m.in. chem. obróbka drewna), włók., porcelanowo-fajansowy, drzewny i papierniczy; największy port handl. kraju, węzeł kol. i drogowy; port lotn. o znaczeniu międzynar.; połączenia promowe, m.in. z Gdańskiem; siedziba 2 akad. (zał. 1908 i 1948), licznych szkół wyższych (w tym uniw. od 1828, zał. w Turku 1640), instytutów nauk.-badawczych, bibliotek; muzea (m.in. Muzeum Nar.); ośr. turystyczny. Helsinki są znane z malowniczego położenia i doskonałego połączenia architektury z krajobrazem naturalnym. W pobliżu Helsinek nowoczesne miasto ogród — Tapiola oraz politechnika i miasteczko studenckie w Otaniemi.
Historia. Założone 1550 przez króla szwedz. Gustawa I Wazę u ujścia rz. Vantaa, jako ośr. handl. konkurencyjny dla Rewla (ob. Tallinn); 1640 przeniesione na obecne miejsce; kilkakrotnie niszczone w XVII–XVIII w. przez najazdy ros. i klęski żywiołowe; w XVIII w. ufortyfikowane — 1748–72 budowa twierdzy Sveaborg (fińska Suomenlinna) u wejścia do portu Helsinki; po zajęciu (1808) przez Rosjan — od 1812 stol. kraju; od 1917 stol. niepodległej Finlandii; 1952 gospodarz letnich igrzysk olimpijskich; 1969 miejsce rokowań SALT, 1973 rozmowy przygotowawcze i 1975 etap końcowy KBWE.
Zabytki. W centrum miasta place — Targowy i Senacki (Senaatintori) z klasycyst. budowlami wg projektu J.C.L. Engela z 1. poł. XIX w.; katedra Św. Mikołaja, sobór prawosł., budynek senatu, uniw., biblioteka, obserwatorium, ratusz i pałac prezydencki (P. Granstedt); domy o klasycyst. fasadach; spośród licznych budowli z końca XIX i pocz. XX w. wyróżniają się: Ateneum — muzeum sztuki, teatr nar., dworzec gł., muzeum nar.; nowoczesną architekturę reprezentują dzieła wybitnych architektów fińskich, m.in.: gmach parlamentu, stadion olimpijski, wykuty w skale kościół Tivalahden, gmach kongresowy Finlandia-talo. Na wyspach w pobliżu Helsinek twierdza Suomenlinna — od 1978 centrum sztuki krajów skandynawskich.
Ilustracje
Helsinki, luterańska katedra Św. Mikołaja i pomnik cara Aleksandra II (Finlandia)fot. B. Lemisiewicz/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Saarinen Eliel, dworzec kolejowy w Helsinkach, 1904–14fot. B. Lemisiewicz/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia