Makau
 
Encyklopedia PWN
Makau, portug. Macao, chiń. Aomen Wymowa, portug. Macau, Specjalny Region Administracyjny Makau, chiń. Aomen Tebie Xingzhengqu, portug. Região Administrativa Especial de Macau,
Specjalny region administracyjny ChRL na południu Chin, nad M. Południowochińskim, na zachodnim brzegu estuarium Rz. Perłowej, naprzeciwko Hongkongu;
pow. 23,5 km2, 546 tys. mieszk. (2008), gł. Chińczycy; obejmuje płw. Macau (9,1 km2) oraz wyspy Taipa (6,3 km2) i Coloane (8,1 km2); ośrodek administracyjny Makau; ma odrębny system prawny, adm. i gosp. (wolnorynkowy) oraz monetarny (jednostka monetarna pataca); języki urzędowe: portugalski, chiń.; oprócz symboli państw. ChRL używa własnego godła i flagi; w organizacjach międzynar. występuje pod nazwą Macao China. Powierzchnia nizinna z niewysokimi wzgórzami (Tashitang 174 m, na Coloane); linia brzegowa dobrze rozwinięta. Klimat zwrotnikowy wilgotny, monsunowy; opady (ponad 2/3 w okresie letnim) przekraczają 2000 mm rocznie, w okresie jesiennym często związane z tajfunami; średnia temp. w styczniu wynosi 14,5°C, w lipcu 28,5°C.
M. zamieszkują gł. Chińczycy (96% ludności), posługujący się przeważnie dialektem kantońskim, najlepiej wykształceni znają język ogólnochiń.; wśród Portugalczyków wysoki udział autochtonicznych Macanese, mieszańców chiń.-portugalskich; ok. 50% ludności stanowią buddyści, 15% katolicy, 35% wyznawcy innych religii oraz niewierzący. M. ze względu na położenie geogr. oraz zasoby biol. otaczających akwenów pełni od dawna funkcję ośr. rybołówstwa oraz centrum żeglugi mor. i handlu międzynar., co sprzyjało rozwojowi wytwórczości przem., zwłaszcza w dziedzinie budowy statków handl. i okrętów wojennych, później także produkcji petard i sztucznych ogni. W XIX w. konkurencja Hongkongu i otwarcie wielu portów chiń. przyczyniły się do ograniczenia funkcji handl. i przem. M., natomiast zaczął rozwijać się hazard, prostytucja, nielegalny handel opium i siłą roboczą. Do ożywienia gosp. w 2. poł. XX w. przyczyniła się współpraca z ChRL, inwestycje w wytwórczości eksportowej, a także rozbudowa usług turystycznych. Najściślejsze więzi gosp. łączą M. z Hongkongiem i sąsiednimi prowincjami chiń. — odbiorcami towarów i usług wytwarzanych w M. oraz dostawcami surowców, żywności, kapitałów inwestycyjnych, siły roboczej i technologii. Wartość PNB na 1 mieszk. należy do wyższych w Azji, 1999 osiągnęła 14 200 dol. USA. Ponad 40% wartości PKB dostarcza przemysł turyst.-rozrywkowy z rozbudowaną siecią hoteli, kasyn gier hazardowych, gier loteryjnych, torów wyścigowych (samochody, konie, charty), klubów nocnych, restauracji i in. atrakcji przyciągających turystów, gł. z sąsiednich obszarów. Przemysł przetwórczy jest oparty na niewielkich, ale licznych zakładach specjalizujących się w produkcji eksportowej, m.in.: zabawek, narzędzi precyzyjnych, odzieży, obuwia. Duże znaczenie ma budownictwo i obrót nieruchomościami (ok. 10% wartości PKB), a także międzynar. usługi bankowo-ubezpieczeniowe. Dobrze rozwinięta żegluga mor. oraz komunikacja lotn. (w tym helikopterowa); międzynar. linie lotn. obsługuje nowoczesny port, zbud. 1995 na sztucznej wyspie. M. pełni ważne funkcje nauk. i kult., jest siedzibą licznych instytutów nauk., szkół wyższch, m.in. uniw. (zał. 1981), Akad. Policyjnej, Inst. Technol.; ponadto biblioteki, opera, teatry dram., liczne sale koncertowe, muzea, studio film.; stacja telewizyjna.
Ustrój polityczny. Specjalny region administracyjny ChRL; władzę sprawuje Szef Władzy Wykonawczej (podległy rządowi ChRL), który przewodniczy 10-osobowej Radzie Wykonawczej (rządowi); funkcje ustawodawcze pełni 27-osobowe (od 2005 29-osobowe) Zgromadzenie Legislacyjne.
Historia. Terytorium 1557 wydzierżawione przez Chiny Portugalczykom, którzy prowadzili stamtąd handel w Azji Wschodniej; od 1887 (na mocy układu lizbońskiego) kolonia; w czasie II wojny światowej M. stało się ośr. hazardu (zw. Monako Wschodu); od 1951 prowincja zamor., a od 1976 „terytorium specjalne” pod zarządem Portugalii; 20 XII 1999 (zgodnie z porozumieniem portugalsko-chiń. z 1987) przeszło pod administrację ChRL; 1993 Ogólnochiń. Zgromadzenie Przedstawicieli Lud. uchwaliło dla M. konstytucję, przewidującą częściową autonomię, zwłaszcza zachowanie dotychczasowego systemu społ.-gosp. przez 50 lat.
Zabytki. Do najwcześniejszych chiń. zabytków należą: świątynia bogini morza (A-Ma lub Tin Hau), zbud. w okresie dyn. Ming (1368–1644) oraz świątynia Kunyam, poświęcona bogini miłosierdzia (Guanyin), pochodząca z epoki Yuan (1279–1368); w mieście znajdują się budowle portugalskie, m.in. twierdza z 1616 (obecnie przekształcona na muzeum), latarnia mor. z 1625, ruiny kościoła Św. Pawła; ciekawe budowle rezydencjalne z czasów kolonialnych, a także chiń. dworki i wille eur., obok których w ostatnich latach wybudowano nowoczesne wieżowce.
Ilustracje
Makau, widok na Macau Tower ze wzgórza Barra fot. J. Piwowarczyk/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Hongkong, widok od strony zatoki (Chiny)fot. J. Fogler/Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia