• Na czasie
    Sejm ustanowił patronów 2019 roku: Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, Annę Walentynowicz, Stanisława Moniuszko, a także uhonorował wydarzenia: Unię Lubelską i Powstania Śląskie.
  • Dziś obchodzimy
    Światowy Dzień Mycia Rąk został ustanowiony przez UNICEF, by uświadomić ludziom, że mycie rąk przez dzieci pozwala uchronić je przed zakażeniem się wieloma chorobami. Święto to jest obchodzone od 2008. Czy wiesz, jak różne mogą być choroby?
  • Warto wiedzieć więcej
    Spadek promieniowania bezpośredniego po erupcjach wulkanów stwierdzono już dawno. Promieniowanie bezpośrednie po wybuchu wulkanu może przez kilka miesięcy zmniejszyć się o 10–20%. Na przykład po wybuchu wulkanu Katmai (Alaska) w 1920 roku bezpośrednie promieniowanie słoneczne mierzone na kilku stacjach aktynometrycznych w Europie i Ameryce zmniejszyło się w niektórych miejscach (bezpośrednio po erupcji) o ponad 20%. Podobny spadek promieniowania bezpośredniego wystąpił po wybuchu wulkanu Krakatau (Indonezja) w 1883 roku. W tych dwóch przypadkach, a także w maju 1970 roku po wybuchu wulkanu Hekla (Islandia) i innych, spadek promieniowania miał charakter zmian planetarnych (globalnych).
    Po wybuchu wulkanu następuje szybki spadek promieniowania bezpośredniego, a następnie powolny jego wzrost, zależny od intensywności rozprzestrzeniania się pyłów i prędkości ich opadania w atmosferze. Po upływie jednej godziny od wybuchu Hekli chmura pyłu osiągnęła wysokość 16 km. Natomiast po wybuchu wulkanu Tambora (Indonezja) w 1815 roku pył osiągnął wysokość 60–70 km.
    Po erupcji eksplozywnej w wielokilometrowej warstwie atmosfery w wyniku absorpcji promieniowania bezpośredniego i rozproszenia promieniowania krótkofalowego znacznie wzrasta współczynnik ekstynkcji. Wulkany typu eksplozywnego wyrzucają do atmosfery duże ilości pyłów i gazów (HCl, SO2, CO2, H2S i inne). Drobny pył wyrzucany do stratosfery może pozostawać w niej nawet przez kilkanaście lat.
    Szczególne znaczenie w badaniach zmian klimatu mają gazy wulkaniczne wyrzucane do stratosfery, które w ciągu kilku miesięcy ulegają transformacji fizykochemicznej i są rozprzestrzeniane wokół całej Ziemi. Największy wpływ na rozproszenie krótkofalowego promieniowania słonecznego mają cząsteczki siarczanów (aerozole siarczanowe), które powstają z gazów zawierających siarkę (np. SO2). Cząstki siarczanów absorbują i rozpraszają promieniowanie słoneczne (zjawisko purpurowego zmierzchu). Powodują one ogrzanie się stratosfery, gdy w dolnych warstwach troposfery występuje ochłodzenie, wywołane spadkiem promieniowania dochodzącego do powierzchni Ziemi.
    Chmury pyłów wulkanicznych składające się z małych ziarenek kwarcu i popiołu przenoszone są szybko na duże odległości w zależności od kierunku wiatru przeważającego w stratosferze. Natomiast chmury siarczanowe po upływie kilku miesięcy są rozprzestrzeniane także ku biegunom i obejmują całą półkulę. Zatem erupcje wulkaniczne eksplozywne, występujące głównie w sąsiedztwie Oceanu Spokojnego, mają znaczny wpływ na klimat w skali globalnej. Pył wulkaniczny pochodzący z niskich szerokości geograficznych jest przenoszony nad całą kulę ziemską pod wpływem cyrkulacji południkowej. Podobnie wulkaniczne aerozole siarczanowe (stratosferyczne) w końcowej fazie, tj. po kilkunastu latach, kumulowane są w lodach Arktyki i Antarktydy.
    Po erupcjach eksplozywnych wulkanów w strefie okołorównikowej spadek promieniowania słonecznego całkowitego stanowi ok. 10% spadku promieniowania bezpośredniego.
    Analogiczne wnioski wypływają z badań promieniowania bezpośredniego i rozproszonego przeprowadzonych po erupcji wulkanu Agung (Bali, Indonezja) w 1963 roku. Średnie miesięczne wartości promieniowania bezpośredniego w Melbourne były o 25% niższe, a promieniowania rozproszonego o 100% wyższe w porównaniu ze stanem sprzed erupcji.
    Mimo że spadek promieniowania bezpośredniego jest częściowo zrównoważony wzrostem promieniowania rozproszonego, promieniowanie całkowite po wybuchach wulkanów maleje. Z bilansu energii cieplnej wynika, że nawet niewielkie zmiany promieniowania całkowitego wynoszące 1% przy stałym albedo powodują spadek średniej temperatury przy powierzchni Ziemi o 1,2–1,5°C. Natomiast spadek promieniowania całkowitego o 1,5–1,6% może doprowadzić do całkowitego zlodowacenia Ziemi.
    Interesujące są badania zależności temperatury i promieniowania bezpośredniego na półkuli północnej — krzywe wieloletnich zmian temperatury powietrza w strefie od 17 do 90° szerokości geograficznej i anomalii promieniowania bezpośredniego mają po dwa główne maksima przypadające na te same daty.
    Wyniki innych porównań świadczą, że wzrost temperatury o 0,4°C wywołany jest wzrostem promieniowania bezpośredniego o 2%, a całkowitego o 0,3%. Natomiat ochłodzenia klimatu w latach 1881–1960 przypadają na daty erupcji wulkanów: Krakatau (1883), Pelée (1902), Katmai (1912) i innych.
    Główne ochłodzenie klimatu na początku XIX w. przypadło na minimum aktywności Słońca — najsłabszy cykl 13-letni (1811–1823) i na maksimum aktywności wulkanicznej. Na początku XIX w. wystąpiły wybuchy wulkanów o największym wskaźniku zapylenia atmosfery: Tombora (1815) i Kosequina (1835).
    Jerzy Boryczka, Maria Stopa-Boryczka
  • To ciekawe
    Grecy uważali, że jabłka mają w sobie życiodajną moc, a zapach kwitnącej jabłoni nazywali niebiańskim. Jabłka były ważnym tematem mitów: Gaja podarowała drzewko rodzące złote jabłka Herze z okazji jej ślubu z Zeusem, Eris doprowadziła do wielkiej kłótni bogiń, rzucając na stół jabłko z napisem „dla najpiękniejszej”. Akontios zaś podrzucił dziewczynie, w której zakochał się od pierwszego wejrzenia, jabłko z wyrytym napisem: „Przysięgam, że zostanę żoną Akontiosa”. Kydippe, nie podejrzewając podstępu, odczytała napis w pobliżu ołtarza Artemidy i musiała dotrzymać słowa. Ale podobno wcale tego nie żałowała.
Hasło dnia: ewaporometr
Sponsorowane

Rekordziści

Najwyższy szczyt polskich Bieszczad
Tarnica — 1346 m.

Cytat dnia

„Każda elita, która nie jest gotowa do walki w celu obrony swoich pozycji, jest w stanie całkowitej dekadencji i pozostaje jej tylko ustąpić miejsca innej elicie, obdarzonej brakującymi tej pierwszej przymiotami waleczności”
Systemy socjalistyczne

Imieniny

Paź 15

Drogosława, Drogosławy, Gościsławy, Teresy

Dzień w historii

Paź 15

zdarzyło się
1991
ogłoszenie niepodległości przez Bośnię i Hercegowinę.
2003
pierwszy lot kosmiczny kosmonauty (taikonauty) chińskiego (Yang Liwei) na statku Shenzhou-1; lot trwał 21 h 23 min.
urodzili się
1814
Lermontow Michaił J., ros. poeta, dramatopisarz, prozaik.
1901
Abs Hermann Joseph, bankier niemiecki.
odeszli
1817
Kościuszko Tadeusz Andrzej Bonawentura, generał, Najwyższy Naczelnik Sił Zbrojnych Nar. w powstaniu 1794.
1833
Ogiński Michał Kleofas, książę, podskarbi wielki litew., kompozytor, działacz emigracyjny.
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia