• Na czasie
    Klimatyczne pory roku — okresy klimatyczne: wiosna, lato, jesień, zima, będące następstwem ruchu Ziemi wokół Słońca i nachylenia osi ziemskiej do płaszczyzny ekliptyki, w wyniku czego zmienia się nasłonecznienie poszczególnych obszarów Ziemi.
    Astronomiczne pory roku są określane ruchem Słońca po ekliptyce (w przybliżeniu pokrywają się z klimatycznymi porami roku); przekroczenie przez Słońce punktu równonocy wiosennej (ok. 21 III) rozpoczyna wiosnę na półkuli północnej (jesień na półkuli południowej); moment przesilenia letniego (ok. 24 VI) jest początkiem lata na półkuli północnej (zimy na półkuli południowej); moment przejścia Słońca przez punkt równonocy jesiennej (ok. 23 IX) to początek jesieni na półkuli północnej (wiosny na półkuli południowej); zimę na półkuli północnej (lato na półkuli południowej) rozpoczyna moment przesilenia zimowego (ok. 22 XII).

  • Warto wiedzieć więcej
    Paryż stał się miejscem aktywności politycznej i kulturalne Polaków w końcu XVIII w., gdy do miasta przybyli emigranci dostrzegający we współpracy z Francją szansę na odzyskanie przez Polskę niepodległości. Pamiątką tych postaw są nazwiska dowódców walczących w wojnach napoleońskich, wyryte na Łuku Triumfalnym (m.in.: J. Poniatowski, H. Dąbrowski, J. Chłopicki, K. Kniaziewicz). Po powstaniu listopadowym 1830–31 w Paryżu osiedliło się ok. 1 tys. Polaków, którzy utworzyli tu stolicę wolnej Polski (A. Czartoryski i Hotel Lambert, J. Lelewel, środowisko TDP) oraz centrum polskiej literatury i kultury (A. Mickiewicz, J. Słowacki, Z. Krasiński, F. Chopin, C.K. Norwid, M. Mochnacki, J.U. Niemcewicz). Powstało wówczas Towarzystwo Historyczno-Literackie (1832) i Biblioteka Polska (1838), w której 1903 ulokowało się Muzeum A. Mickiewicza; od 1842 istniała Szkoła Narodowa Polska w Paryżu, działały księgarnie, wydawnictwa, drukarnie, instytucje oświatowe, ukazywało się kilkadziesiąt tytułów czasopism; z tego dorobku korzystały kolejne fale uchodźcze. W 1850 powstało duszpasterstwo polskie przy kościele Św. Rocha pol., 1863 Polska Misja Katolicka, działały zgromadzenia zakonne (m.in. szarytki prowadzące Zakład Św. Kazimierza). Polacy brali aktywny udział w Komunie Paryskiej 1871. Na przełomie XIX i XX w. Paryż odwiedzali W. Sieroszewski, S. Żeromski, studiowali i tworzyli w nim O. Boznańska, J. Chełmoński, C. Godebski, J. Malczewski, J. Pankiewicz, W. Podkowiński, W. Weiss, S. Wyspiański, 1888 koncertował I.J. Paderewski (początek światowych sukcesów), od 1891 studiowała M. Skłodowska-Curie, co rozpoczęło jej karierę naukową; powstało wiele organizacji społeczno-kulturalnych, założono Stację Naukową AU; 1892 polscy socjaliści powołali PPS. W 1917–18 działał Komitet Narodowy Polski (R. Dmowski); od 1925 tworzyli kapiści; 1925 została założona Księgarnia Polska. We IX 1939 miasto stało się siedzibą władz polskich na obczyźnie; po 1945 powstały organizacje emigracyjne i polonijne (m.in. Samopomoc Polskich Kombatantów, Polski Związek Deportowanych i Więźniów Politycznych, Związek Polskich Federalistów, Syndykat Wolnych Dziennikarzy Polskich, Kongres Polonii Francuskiej), dużą rolę odgrywał Kościół katolicki, m.in. zgromadzenie pallotynów prowadzących Polskie Gimnazjum Katolickie, oficynę Éditions du Dialogue (J. Sadzik) oraz ośrodek Centre du Dialogue. W 1946 K. Romanowicz założył księgarnię Libella, przy której powstała Galerie Lambert. W 1947 z Rzymu do podmiejskiego Maisons-Laffitte przeniósł się Instytut Literacki (założony przez J. Giedroycia) — wydawca miesięcznika „Kultura”, którego współpracownicy byli, związani z Paryżem, J. Czapski i K.A. Jeleński; ukazywały się także inne czasopisma, m.in.: „Słowo Polskie”, „Syrena”, „Horyzonty”. Na początku lat 50. w Paryżu mieszkał Cz. Miłosz, po 1956 — M. Hłasko, A. Wat, J. Lebenstein, w latach 60. osiedlili się S. Mrożek i R. Cieślewicz, w 70. — K. Pomian, A. Smolar, A. Dobosz (założyciel księgarni) i R. Polański, a w 80. — K. Brandys, W. Karpiński, W. Pszoniak, A. Seweryn, A. Zagajewski. Po 1981 ukazywały się czasopisma emigracji solidarnościowej („Zeszyty Literackie”, „Kontakt”, „Libertas”). Polski dorobek kulturalny jest prezentowany w Instytucie Polskim. Świadectwem obecności Polaków w Paryżu są polskie groby na cmentarzach Père-Lachaise, Montmartre, Montparnasse i w Montmorency.
  • To ciekawe
    W miarę oddalania się od biegunów działanie promieni kosmicznych słabnie. Najsłabsze jest na równiku. Dlaczego?
    Wszechświat pełen jest pędzących cząstek zwanych promieniami kosmicznymi. Na szczęście dla nas, większość tych promieni jest odchylana przez pole magnetyczne Ziemi i nie dociera do powierzchni planety. Część promieni zostaje uwięziona w zewnętrznych obszarach atmosfery, gdzie tworzą się tak zwane pasy radiacyjne Van Allena. Mimo ochronnego działania pola magnetycznego Ziemi, część promieniowania kosmicznego dociera do jej powierzchni. To „bombardowanie” jest najsilniejsze w pobliżu biegunów, bo w tym obszarze cząstki nie poruszają się w poprzek, lecz wzdłuż linii sił pola magnetycznego. Ich tory nie są więc zakrzywiane. A kto chce uniknąć tego efektu, niech jedzie do ciepłych krajów!
Hasło dnia: jon
Sponsorowane

Rekordziści

Najszybciej poruszające skrzydłami ptaki
kolibry — najmniejsze gatunki mogą stać nieruchomo w powietrzu poruszając skrzydłami z prędkością do 80 uderzeń na sekundę.

Cytat dnia

„Geniusz to wynik 1 procenta natchnienia i 99 procent żmudnej pracy”

Imieniny

Sty 24

Chwaliboga, Felicji, Felicjana, Feliksy, Franciszka, Milany, Mileny, Tymoteusza

Dzień w historii

Sty 24

zdarzyło się
2003
przyjęcie podczas Światowego Forum Społecznego w Porto Allegre rezolucji wyrażającej sprzeciw wobec wojny z Irakiem.
1588
zwycięstwo Jana Zamoyskiego nad arcyksięciem Maksymilianem (kontrkandydatem Zygmunta III Wazy do tronu polskiego) w bitwie pod Byczyną na Śląsku; uwięzienie przez hetmana Maksymiliana i jego stronników.
urodzili się
1712
Fryderyk II Hohenzollern, zw. Wielkim, król pruski od 1740.
1934
Grochowiak Stanisław, poeta, prozaik, dramatopisarz, publicysta.
odeszli
1965
Churchill Sir Winston Leonard, bryt. mąż stanu, pisarz.
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia