• 70 lat Wydawnictwa Naukowego PWN!
    To ważne wydarzenie dla całej organizacji, która od lat kojarzy się z jakością i wiarygodnością.
    28 kwietnia 1951 roku powstało Wydawnictwo Naukowe PWN (wówczas jako Państwowe Wydawnictwo Naukowe). Początki działalności wiązały się z wydawaniem słowników, encyklopedii oraz podręczników i skryptów akademickich. Dziś PWN to nie tylko wydawnictwo, lecz także cała Grupa skupiająca wiele spółek dostarczających nowoczesne rozwiązania edukacyjne i biznesowe.
    Szybkie tempo zmian technologicznych idzie w parze z przemianą sposobów pozyskiwania przez nas informacji, ale także z radykalną przemianą w procesach przygotowania i publikowania treści. Jubileuszowo – zacznijmy od prapoczątków :)
    Zapraszamy do lektury anegdot związanych z tworzeniem i publikowaniem pierwszych encyklopedii i słowników PWN!
    Dodano: 25.06.2021
     
  • Dziś obchodzimy
    Europejski Dzień Seniora jest jednym z kilku dni (inne to m.in. Międzynarodowy Dzień Osób Starszych obchodzony 1 X czy Ogólnopolski Dzień Seniora — 14 X) ustanowionych, by uhonorować osoby starsze. Czy wiesz co jeszcze może oznaczać słowo senior?
  • Warto wiedzieć
    Różewicz Tadeusz, ur. 21 X 1921, Radomsko, zm. 24 IV 2014, Wrocław,
    poeta, dramatopisarz, prozaik, autor Kartoteki. Urodził się 21 X 1921 w Radomsku.
    Podczas II wojny światowej Różewicz pracował dorywczo, 1943–44 walczył w oddziałach partyzanckich AK. Starszy brat, Janusz, utalentowany poeta, zginął podczas okupacji rozstrzelany przez Niemców (Różewicz wydał jego utwory z 1918–44 w tomie Nasz starszy brat 1992). W 1944 ukazało się konspiracyjne wydanie zbioru wierszy i prozy Różewicza Echa leśne (wznowienie 1985). W 1945 zdał maturę na kursach dla pracujących, przeniósł się do Krakowa i zaczął studiować historię sztuki. W tym czasie spotkał J. Przybosia, którego uznał za swego mistrza (na drugiego patrona wybrał L. Staffa).
    Niepokój — debiut
    W 1947 wyszedł tom poezji Niepokój (1947), który uchodzi za właściwy debiut Różewicza; rok później ukazał się tom Czerwona rękawiczka. Tematem obu zbiorów są etyczne i estetyczne konsekwencje wojny: rozpad hierarchii wartości, kryzys wiary religijnej, kres autonomii poezji. Wojna jawi się Różewiczowi jako doświadczenie niewyrażalne, które nie daje się literacko opisać. Przekonanie o fundamentalnej niezdolności języka do przedstawienia świata legło u podstaw jego poezji; określiło też na stałe stosunek do tradycji i języka poetyckiego — najważniejsze cechy poetyki Różewicza to: oszczędność słowa, motyw milczenia, odejście od metafory, prawo kontrastu, ironia i sarkazm, unikanie patosu, rezygnacja z wiersza regularnego i idei muzyczności poezji, nawiązania do języka potocznego, zamiłowanie do kompozycji otwartych i fragmentarycznych. Wiele z tych cech wywodzi się z tradycji awangardowej (pokrewieństwa widać wyraźnie we wczesnej twórczości), większości jednak nie daje się z nią pogodzić (stąd zerwanie z Przybosiem 1967). W okresie realizmu socjalistycznego Różewicz opublikował kolejne zbiory poezji (m.in. Pięć poematów 1950, Czas, który idzie 1951), ale jego zaangażowanie w nową ideologię miało charakter umiarkowany.
    Poezja po 1956
    Po 1956 Różewicz powrócił do problematyki poruszonej w 2 pierwszych tomach wierszy i rozszerzył ją — krytykował kulturę konsumpcyjną, ukazywał rozbicie osobowości współczesnego człowieka, głosił tezę o „śmierci poezji” (tomy Poemat otwarty 1956, Formy 1958, Rozmowa z księciem 1960, Nic w płaszczu Prospera 1963, Twarz trzecia 1968, Regio 1969). W utworach z tego okresu (zwłaszcza w tomie Zielona róża 1961) Różewicz tworzył kolaże z fragmentów różnych tekstów (często gazetowych), aby ewokować chaos informacyjny cechujący współczesną kulturę. W najnowszych utworach poetyckich (tomy Płaskorzeźba 1991, zawsze fragment 1996, wydanie nowe uzupełnione zawsze fragment. recycling 1998) Różewicz podjął problematykę sztuki i egzystencji, oddał się medytacji nad losem poety, powrócił do dawnych wątków (zwłaszcza milczenia w poezji) i tematów, np. wojny (nożyk profesora 2001), ponowił i rozszerzył swą krytykę cywilizacji (Uśmiechy, wydanie 3 zmienione i rozszerzone 2000, szara strefa 2002). W tomie Matka odchodzi (1999, Nagroda Literacka Nike 2000) posłużył się na szeroką skalę techniką „recyklingu” — zestawił teksty dokumentalne z literackimi, nowe ze starymi, znane z nieznanymi, poezję z prozą, teksty własne z napisanymi przez matkę oraz braci; niektóre zmienił lub wyjął z osobnych całości (fragmenty opowiadań); wszystkie umieścił w nowych kontekstach, mnożąc odwołania do innych dzieł literackich.
    Utwory dramatyczne
    Różewicz jako dramatopisarz zadebiutował Kartoteką (pisaną na przełomie 1958 i 1959, opublikowaną w wersji ocenzurowanej w „Dialogu” 1960 nr 2, w wersji pełnej w tomie Sztuki integralne 1972, wystawienie 1960). Główna postać sztuki Bohater — były partyzant — uosabia dramatyczny los pokolenia samego autora, zarazem jest spadkobiercą polskich tradycji bohaterów romantycznych; doświadczenia i pamięć wojny zdeterminowały wewnętrzną pustkę Bohatera, niemożność porozumienia, poczucie bezsilności. Tytuł sztuki odnosi się m.in. do sposobu przedstawienia biografii Bohatera — leży on w łóżku, a jego pokój staje się umownie ulicą, kawiarnią, biurem..., niepowiązane wzajemnie sceny to wyrywkowe fakty, zdarzenia, spotkania, wywiady..., rzeczywistość występuje jako groteska, maskarada, parodia. Konstrukcja dramaturgii otwartej nadaje sztuce wartość metafory poetyckiej, wyobrażącej zarówno sytuację moralną człowieka we współczesnym świecie, jak i zmagania twórcze autora, współczesnego dramaturga. Nową wersję sztuki nazwał Różewicz Kartoteką rozrzuconą (wystawienie 1998, wydanie łączne obu 1997); powstała ona jako zapis 10 prób, które Różewicz przeprowadził 1992 w Teatrze Polskim we Wrocławiu, uwspółcześniając sztukę i wprowadzając elementy krytyki społeczno-politycznej (scena „sejmowa”). Tytuły obu dramatów to metafory tożsamości bohatera — z jednej strony jest on przedstawicielem pokolenia, do którego przynależy autor, z drugiej kimś pozbawionym osobowej integralności, bezradnym wobec własnych doświadczeń, biernym i nieruchomym. W dramatach Różewicz sięgał do polskiej tradycji literackiej (S.I. Witkiewicz, W. Gombrowicz), polemicznie nawiązywał do teatru absurdu, posługiwał się groteską (Grupa Laokoona, wystawienie 1962, Śmieszny staruszek, wystawienie 1965, Stara kobieta wysiaduje, wystawienie 1969, Przyrost naturalny, wystawienie 1979). Podtytuł sztuki Świadkowie albo Nasza mała stabilizacja (wystawienie 1964) wszedł do języka potocznego jako nazwa tzw. epoki gomułkowskiej; sztuka ta przypomina rozpisany na głosy poemat i dobrze pokazuje, jak teatr Różewicza wyrasta z jego poezji. Kontrowersyjna z powodów politycznych, uznana za paszkwil na AK, sztuka Do piachu (wystawienie 1979), będąca próbą deheroizacji mitu partyzanckiego, jest w istocie współczesną tragedią; atakowane za naruszenie obyczajowego tabu Białe małżeństwo (wystawienie 1975) to utwór zbudowany na erudycyjnych odwołaniach do literatury romantycznej i młodopolskiej. Tematem sztuk o F. Kafce (Odejście Głodomora, wystawienie 1977, Pułapka, wystawienie 1984) jest mit artysty — jego cierpienie i błazeństwo, posłannictwo sztuki i jej uzurpacje.
    Proza
    Różewicz ma w dorobku także utwory prozą (zbiory opowiadań Opadły liście z drzew 1955, Przerwany egzamin 1960, Wycieczka do muzeum 1966) i scenariusze filmowe (m.in. do filmów brata, Stanisława). Mikropowieść Śmierć w starych dekoracjach (1970) podejmuje temat włoski (podobnie jak poemat Et in Arcadia ego z tomu Głos Anonima 1961); bohater, który przybył do Italii, aby potwierdzić swą wiarę w trwałość i wartość wielkiej tradycji kultury śródziemnomorskiej, umiera w składzie starych dekoracji teatralnych. W twórczości Różewicza świadomie zostały zatarte różnice między rodzajami i gatunkami literackimi; Teatr niekonsekwencji (1970) i Przygotowanie do wieczoru autorskiego (1971, wydanie 3 zmienione w: Proza, t. 2 1990) to książki o zróżnicowanej materii gatunkowej, zawierające m.in.: szkice o pisarzach, autokomentarze, notatki, wspomnienia, fragmenty utworów, zarysy scenariuszy. Dużą rolę w pisarstwie Różewicza odgrywały odwołania do filozofii i literatury niemieckiego kręgu językowego — J.W. Goethego, F. Hölderlina, F.W. Nietzschego, Th. Manna, Kafki, M. Heideggera, L. Wittgensteina, P. Celana. Ważne były nawiązania do malarstwa — H. Boscha, P.P. Rubensa, F. Bacona.
    Prekursor postmodernizmu
    W ostatnich latach poecie przypisywało się rolę prekursora postmodernizmu w Polsce, gdyż jako jeden z pierwszych opisał świat pozbawiony wyraźnego centrum cywilizacyjnego, posłużył się metaforą śmietnika (także medialnego, informacyjnego), ukazał kulturę po wyschnięciu metafizycznych źródeł i zaniku wiary w wartości estetyczne — piękno i harmonię. W 1966 otrzymał nagrodę państwową I stopnia; od 2004 członek PAU.
  • To ciekawe
    Powrót do przeszłości cz. VI
    W poprzednich częściach redakcyjnych wspominek towarzyszyli Państwo długiemu, mozolnemu procesowi przygotowania i druku nowego wydania encyklopedii.
    Co działo się potem? Czym ówcześnie był taki świeżutki i pachnący tom Encyklopedii PWN?
    Otóż – co wielu dziś może zdziwić – był towarem wielce pożądanym, wprost czymś, po co warto było ustawiać się w kolejce!
    Gdy więc po dwóch latach gotowa encyklopedia ukazywała się w księgarniach, to aby ją kupić, trzeba było wykazać się niemałym refleksem. Chociaż nakład osiągał 200 tysięcy egzemplarzy(!), to zawsze było ich za mało – popyt znacznie przewyższał podaż.
    Pracownicy PWN mieli prawo do zakupu tylko jednego egzemplarza w księgarni wzorcowej PWN, która mieściła się w Pałacu Kultury w Warszawie. Przy zakupie takiego ‘należnego’ egzemplarza, trzeba było dodatkowo okazać legitymację pracowniczą PWN, a potem… księgarz wręczał upragnioną encyklopedię, szczelnie opakowaną w szary papier, by nie drażnić pozostałych klientów, dla których encyklopedii już zabrakło ;-)
    W 1974 roku ukazała się pierwsza polska encyklopedia wielobarwna i była to technologiczna sensacja! Została nagrodzona w konkursie PTWK na Najlepiej Wydaną Książkę Roku (1975).
    W euforii po tym sukcesie ówczesny szef Redakcji Ilustracji i Dokumentacji oraz Kartografii napisał wiersz, którego fragment pozwolimy sobie zacytować, bo zgrabnie odmalowuje obraz ówczesnego rynku wydawniczego w Polsce. Zapraszamy do lektury wiersza!
     
    MEP* kolorowy
    Jest już gotowy
     
    Nareszcie, po dwóch latach, pomimo trudności
    Z farbą oraz papierem, które dla jakości
    Druku takie są ważne, pomimo rozróbek
    W szpaltach, po przełamaniu, a także przeróbek
    Jakże licznych w ostatnim etapie, w rewizji,
    Dzieło jest już gotowe. Wreszcie zamiast wizji,
    Miast makiety z kart czystych, trzymamy dziś w ręce
    Małą encyklopedię powszechną, co w męce
    Naszej wspólnej powstała i w świat się rozejdzie,
    Żeby ludziom nieść wiedzę. Może nawet przejdzie
    Kiedyś do piśmiennictwa polskiego historii
    Jak dokument epoki, jak dowód teorii,
    Że można ponad siły i środki wytwórcze
    Coś przedsięwziąć, że warto mieć pomysły twórcze
    I formę dziełu nadać inną, nietypową,
    By mieć encyklopedię pierwszą kolorową (...).
     
    (...) Dowód, że coś się dzieje wreszcie z poligrafią,
    Że barwną książkę u nas też zrobić potrafią,
    I że można inaczej, ładniej, lepiej, taniej.
    – Oczywiście, jeżeli kiedyś się dostanie
    W którejś z księgarń to nasze dzieło przeurocze
    – Wspomnicie moje słowa, jak zwykle prorocze,
    Trzeba będzie spod lady, za czterysta złotych,
    Szukać po kumotersku (...).
     
    *Mała Encyklopedia Powszechna
    (tekst Władysława Romana)
Hasło dnia: oprawa książki

Rekordziści

Największy Park Narodowy w Polsce
Biebrzański Park Narodowy — ten utworzony 1993 Park Narodowy ma powierzchnię 59 223 ha, czyli niemal 6 razy większą niż Białowieski Park Narodowy (10 517 ha).

Cytat dnia

„Od kilku lat
proces umierania poezji
jest przyspieszony”
Twarz. Od jakiegoś czasu

Imieniny

Paź 20

Aliny, Filipa, Ireny, Jana, Kleopatry, Wendelina, Witalisa

Dzień w historii

Paź 20

zdarzyło się
1944
zajęcie Belgradu przez wojska sowieckie i jugosłowiańskie; opanowanie większości Jugosławii przez partyzantów Tity.
1956
krytyka „kultu jednostki”, niektórych założeń planu sześcioletniego oraz polityki kolektywizacji przedstawiona podczas obrad VIII Plenum KC PZPR przez Władysława Gomułkę (październikowe przesilenie polityczne 1956).
urodzili się
1733
Naruszewicz Adam, poeta, historyk, dramatopisarz, tłumacz, publicysta.
1866
Cassel Gustaw Karl, ekonomista szwedzki.
odeszli
1570
Barros João, portugalski pisarz i kronikarz.
1983
Thériault Yves, prozaik kanadyjski, tworzący w języku francuskim.
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia