pacyfikacje na ziemiach polskich (w obecnych granicach) w czasie II wojny światowej 1939–45
 
Encyklopedia PWN
pacyfikacje na ziemiach polskich (w obecnych granicach) w czasie II wojny światowej 1939–45,
nazwa stosowana do pozaprawnego używania sił zbrojnych w celu stłumienia niepokojów społ. i ekspedycji karnych dokonujących masakr ludności cywilnej
w myśl współcz. prawa międzynar., tego rodzaju pacyfikacje stosowane na terenach własnego kraju lub okupowanych są zbrodnią ludobójstwa. Pacyfikacje były jednym z przejawów polityki eksterminacyjnej wobec narodu pol. i przybrały masowy charakter; przeprowadzane gł. na obszarze GG i w Białostockiem, na Pomorzu i w Wielkopolsce w zasadzie w czasie działań wojennych 1939 i 1945; podczas dokonywania pacyfikacji stosowano zasadę zbiorowej odpowiedzialności (m.in. za pomoc lub ukrywanie Żydów i jeńców sowieckich, za udzielanie pomocy partyzantom); pacyfikacje obejmowały masakry mieszkańców bez oszczędzania dzieci i kobiet, areszty, wysiedlenia, palenie zabudowań i rabunek mienia; były przeprowadzane przez SS i policję niem. pod osłoną i często z udziałem Wehrmachtu; w sześciu pacyfikacjach użyto samolotów Luftwaffe, które zbombardowały wsie: Momoty Dolne, Momoty Górne, Pawłów, Tokary i Sochy na Lubelszczyźnie oraz Klew w Łódzkiem; niektóre miejscowości były pacyfikowane wielokrotnie, np. Aleksandrów, gdzie 1939–44 zamordowano 290 mieszk., zraniono 43, deportowano na roboty przymusowe 434 i spalono 113 gospodarstw; wiele pacyfikacji wyróżniało się wyjątkowym bestialstwem (m.in. we wsi Jabłoń-Dobki 81 mieszk. spalono żywcem i 15 zastrzelono); pierwszych pacyfikacji dokonali oficerowie i żołnierze Wehrmachtu, m.in. 3–4 IX 1939 w Złoczewie rozstrzelali ok. 200 mieszk.; liczba wsi, w których podczas pacyfikacji zamordowano 10 i więcej osób przekracza 750; 75 wsi zniszczono całkowicie (kilku z nich nigdy nie odbudowano); najwięcej wsi zostało spacyfikowanych na Lubelszczyźnie (Zamojszczyzna); do wsi, które podczas pacyfikacji straciły ponad 100 mieszk. należą: Borów (232 ofiary, w tym 103 dzieci), Cyców (111), Jamy (147), Kaszyce (117), Kitów (174), Krasowo-Częstki (257, w tym 83 dzieci), Krusze (148), Kulno (100), Lipniak-Majorat (ponad 370), Łążek (187), Michniów (203, w tym 48 dzieci), Milejów (150), Mrozy (ponad 100), Olszanka (103), Rajsk (ponad 143), Różaniec (ok. 200), Skłoby (265), Smoligów (ok. 200), Sochy (183), Sumin (118), Szczecyn (368, w tym 71 dzieci), Wanaty (109). Ogółem podczas pacyfikacji Niemcy zamordowali ok. 20 tys. mieszk. pol. wsi.
Stanisław Kania
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia