ornitologia
 
Encyklopedia PWN
ornitologia
[gr. órnis ‘ptak’, lógos ‘słowo’, ‘nauka’],
dziedzina zoologii zajmująca się badaniem ptaków.
Za początek o. jako samodzielnej dyscypliny nauk. można uznać ukazanie się dzieła fr. zoologa P. Belona L’histoire de la nature des oiseaux (1555); do połowy XVIII w. prace z zakresu ornitologii obejmowały zwykle tylko opisy ptaków; próby uporządkowania systematyki ptaków datują się od czasów K. Linneusza, a od poł. XIX w., w związku z przenikaniem do wszystkich dziedzin nauk przyr. darwinowskiej teorii ewolucji, zajęto się oprac. naturalnego systemu ptaków, z uwzględnieniem ich ewolucji i filogenezy; 1866 E. Haeckel podał pierwszy zarys drzewa rodowego ptaków, 1868 rozbudowany przez Th.H. Huxleya; przełomowym dziełem była praca niem. uczonego M. Fürbringera (1888), zawierająca nowoczesny, zbliżony do naturalnego podział gromady ptaków (na rzędy, rodziny i rodzaje), rozwijany następnie przez E. Stresemana (1935), E. Mayra i D. Amadona (1951) oraz A. Wetmore’a (1960); ewolucyjny kierunek badań i rozwój nowych dyscyplin nauk. wpłynął na rozszerzenie i wzbogacenie tematyki ornitologii, m.in. o zagadnienia z zakresu fizjologii i genetyki, ekologii i etologii, zoogeografii i paleozoologii. Rozwinęły się badania terenowe, którym służą m.in., zakładane od pocz. XX w., stacje ornitologiczne. Za początek ornitologii w Polsce uważa się opublikowanie dzieła M. Cygańskiego Myślistwo ptasze (1584), a następnie oprac. faunistyczne G. Rzączyńskiego (1721), J.K. Kluka (1779–80), K. Tyzenhauza (1843–46); nowoczesną ornitologię w Polsce zapoczątkowały prace W. Taczanowskiego, dotyczące awifauny krajowej (1882), terenów wschodniej Syberii (1891–94) i Peru (1884–86). Na rozwój ornitologii w Polsce miały ponadto wpływ prace m.in.: K. Wodzickiego, J. Sztolcmana, B. Dybowskiego, J. Domaniewskiego, A. Dunajewskiego, J. Sokołowskiego.
Badania prowadzone w zakresie ornitologii dotyczą także szeroko pojętej ekologii zwierząt, obejmującej biologię rozrodu, pierzenia i żerowania, a także fenologię i wędrówki ptaków. Duże znaczenie gosp. ptaków (zarówno pozytywne, jak i negatywne) powoduje, iż w zakresie ornitologii stosowanej bada się zarówno gat. zwalczające owady szkodliwe dla gospodarki człowieka, jak i próbuje rozwiązać problemy, których dostarczają gat. nadmiernie się rozmnażające. Ze względu na przenoszenie przez ptaki wielu chorób (ornitozy, wirus grypy) czy ich nosicieli (kleszcze) badaniami ornitologicznymi zajmują się także epidemiolodzy. Metody eksperymentalne w ornitologii są używane stosunkowo rzadko, gł. w fizjologii, etologii, a tylko czasem w badaniach orientacji i nawigacji migrujących ptaków. Badaniami ornitologicznymi zajmuje się wielu amatorów. Ich współpraca z profesjonalnymi badaczami daje doskonałe wyniki, szczególnie w badaniach awifaunistycznych, badaniach wędrówek ptaków (obrączkowanie i obserwacje przelotów) oraz biologii lęgowej.
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia