doktrynerzy
 
Encyklopedia PWN
doktrynerzy
[fr. doctrinaires < łac. doctrina ‘nauka’, ‘nauczanie’],
grupa fr. myślicieli polit., którzy bronili Karty konstytucyjnej, oktrojowanej 1814 (oktrojowanie konstytucji) przez Ludwika XVIII, próbując ustalić drogę pośrednią między wszechwładzą króla a wszechwładzą ludu lub ciała przedstawicielskiego.
P.P. Royer-Collard, F.P.G. Guizot i B.H. Constant de Rebecque, najbardziej znani członkowie grupy, z którą związani byli także F.R. de Chateaubriand i A. de Tocqueville, po 1820 stracili wpływ na dworze i ograniczyli się do krytyki rządów Ludwika XVIII i Karola X. W debatach na temat ustroju polit. i społ. łączyli wątki konserwatywne z liberalnymi, zwracając uwagę nie tyle na pierwszeństwo jednostki wobec społeczeństwa, co na jej zakorzenienie w zmieniającej się wspólnocie. Badali typy organizacji społ., analizowali uwarunkowania sposobów ujmowania idei polit. (np. wolności) i odrzucali wszelki „dogmatyzm polityczny”. Wskazywali ich kontekst społ.-ekon. i zauważali, że po upadku Napoleona I Francja znalazła się w „demokratycznej rzeczywistości”, w której władza polit. utraciła dotychczasową legitymację. Ich zdaniem monarcha dziedziczny powinien uznać zasadę zwierzchnictwa ludu, dopuścić ciało przedstawicielskie do współudziału w kontroli egzekutywy i stanowieniu prawa. Negowali dążenie parlamentu do wyłączności prawodawczej, ale też nie godzili się na próby rojalistów hamowania przemian od ustroju arystokratycznego do demokr. jako grożące wybuchem rewolucji. Można go było uniknąć przez zharmonizowanie wymagań „ładu i wolności”: zrównoważenie pozycji króla i parlamentu na szczeblu centralnym oraz samorządów i scentralizowanej administracji na szczeblu lokalnym. Ostrzegali przed „tyranią mas”, centralizacją administracji, rozbudową sfer aktywności państwa i biurokratyzmem jako następstwami procesu demokratyzacji i wskazywali, że wzmacniają one anomię i atomizację społeczeństwa. Szczególne znaczenie przywiązywali do wolności cywilnej jako niezależności od dyktatu większości i nakazywali korzystanie z wolności polit. zapewniającej udział w akcie wyborczym; wzywali do wzmożenia samodyscypliny i tworzenia wielu stowarzyszeń zdolnych przeciwstawić się centralizacji i rozbudowie sfer aktywności państwa.
Bibliografia
B. Sobolewska Doktryna polityczna liberalizmu arystokratycznego we Francji w latach 1814–1848, Kraków 1977;
Ch. Muret French Royalist Doctrines, New York 1933
; D. Bagge Les idées Politiques en France sous la Restauration, Paris 1952.
zgłoś uwagę
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia