ideologia

Encyklopedia PWN

ideologia
[fr. idéologie < gr. idéa ‘kształt’, ‘postać’, ‘przedstawienie’, ‘pojęcie’; lógos ‘słowo’, ‘nauka’],
pojęcie występujące w filozofii i naukach społecznych oraz politycznych, które określa zbiory poglądów służących do całościowego interpretowania i przekształcania świata.
koncepcje ideologiczne mające wytyczać drogę rozwoju społeczno-ekonomicznego i politycznego niepodległych krajów Afryki;
komunizm
[łac. communis ‘wspólny’, ‘powszechny’],
ideologia postulująca równość i wspólnotę w organizacji życia społecznego oraz racjonalność w kierowaniu życiem gospodarczym, głosząca nieuchronność upadku kapitalizmu i potrzebę działań dla osiągnięcia tego celu; w teorii marksistowskiej najwyższa, bezklasowa forma organizacji społecznej, następująca po kapitalizmie; ruch społeczny i polityczny wywodzący się z ideologii marksistowskiej, ukształtowany w wyniku rozłamu socjaldemokracji; w niemarksistowskiej teorii społecznej i w języku potocznym — ustrój społeczny w państwach rządzonych przez partie komunistyczne; w państwach komunistycznych określany również mianem socjalizmu realnego.
zbiorowość ludzi wyróżniająca się wspólną świadomością narodową, czyli poczuciem przynależności do wspólnoty definiowanej aktualnie jako naród.
faszyzm
[wł < łac.],
masowy ruch polityczny, ideologia o skrajnie nacjonalistycznym charakterze, totalitarny reżim polityczny we Włoszech po wyeliminowaniu opozycji parlamentarnej w połowie lat 20. XX w.
nazizm, narodowy socjalizm, hitleryzm,
ruch polityczny (od 1919), ideologia, od przejęcia władzy przez A. Hitlera (1933) system państwowy w Niemczech (tzw. III Rzesza).
ruch społeczny kwestionujący podstawowe normy i wartości współczesnej kultury miejsko-przemysłowej.
historiografia
[gr. historía ‘badanie’, ‘informacja’, ‘opowiadanie’, gráphō ‘piszę’],
pisarstwo historyczne, nagromadzone teksty dotyczące przeszłości, nauka historyczna.
nacjonalizm
[łac. natio ‘naród’],
przekonanie, że naród jest najważniejszą formą uspołecznienia, a tożsamość narodowa najważniejszym składnikiem tożsamości jednostki, połączone z nakazem przedkładania solidarności narodowej nad wszelkie inne związki i zobowiązania oraz wszystkiego, co narodowe, nad to, co cudzoziemskie lub kosmopolityczne; ideologia polityczna, wg której podstawowym zadaniem państwa jest obrona interesów narodowych, a jego zasięg terytorialny winien odpowiadać obszarom zamieszkanym przez dany naród.
uczestnicy rosyjskiego ruchu demokratycznego 1861–95, poszukujący dróg niekapitalistycznego rozwoju Rosji;
ideologia odrodzenia narodowego Żydów przez stworzenie w Palestynie własnego państwa, sformułowana w końcu XIX w.;
totalitaryzm
[łac.],
system rządów (oraz wspierająca go ideologia) charakterystyczny dla XX-wiecznych państw, w których ambicje modernizacyjne i mocarstwowe szły w parze z rozczarowaniem do demokracji, jej kryzysem lub niedostatkiem;
Carpentier
[karpentiẹr]
Alejo Wymowa, ur. 26 XII 1904, Hawana, zm. 24 IV 1980, Paryż,
kubański pisarz, dziennikarz i muzykolog.
desenvolvimentismo
[dezenwolwimentszịżmu; portug. desenvolvimento ‘rozwój’],
brazylijska ideologia gosp. po II wojnie świat., kładąca nacisk na przyspieszenie rozwoju kraju;
detrybalizacja
[łac.],
proces rozpadu struktur plemiennych i szczepowych;
dogmatyzm
[gr. dógma ‘przekonanie’, ‘zdanie’, ‘pogląd’],
pierwotnie określenie stosowane przez sceptyków starożytnych (Sekstus Empiryk), używane także w nowożytności (M.E. Montainge, B. Pascal), a niekiedy współcześnie (P.K. Feyerabend) wobec wszelkich stanowisk niebędących sceptycyzmem, a zatem wobec wszelkich tez głoszących możliwość osiągnięcia wiedzy pewnej.
Drang nach Osten
[niem., ‘napór na Wschód’] Wymowa,
termin określający niem. ekspansję na ziemie Słowian i Bałtów; składnik niem. romantyczno-konserwatywnej ideologii;
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia