firmus

Encyklopedia PWN

cantus firmus
[łac., ‘śpiew stały’],
muz. struktura melodyczna stanowiąca podstawę kompozycji wielogłosowej, najczęściej zapożyczona z wcześniej istniejącego utworu jedno- lub wielogłosowego, rzadziej — napisana specjalnie dla mającej powstać kompozycji.
Bach Johann Sebastian Wymowa, ur. 21 III 1685, Eisenach, zm. 28 VII 1750, Lipsk,
niemiecki kompozytor i organista, przedstawiciel późnego baroku, jeden z największych twórców w historii muzyki.
w XV w. grupa kompozytorów pochodzących z Księstwa Burgundii lub skupionych wokół dworu książąt burgundzkich w Dijon (Filipa Dobrego i Filipa Śmiałego) oraz katedry w Cambrai.
cantus
[łac.],
muz. w średniowieczu i renesansie melodia lub głos najwyższy w utworach polifonicznych, zw. też cantus mensuratus, cantus figuratus (figuralis), cantus fractus
cerkiewny śpiew, muzyka cerkiewna,
muzyka Kościoła prawosławnego, z reguły wyłącznie wokalna, a cappella, wykluczająca użycie instrumentów muzycznych (z wyjątkiem samodzielnego użycia dzwonów cerkiewnych).
Crecquillon
[krekiją̣]
Thomas, ur. między 1480 a 1500, zm. 1557(?), Béthune,
kompozytor franko-flamandzki;
firma
[wł. < łac. firmus ‘silny’, ‘trwały’],
nazwa, pod którą osoba firmaalub prawna prowadzi przedsiębiorstwo;
grupa kompozytorów pochodzących z Flandrii, działających w 2. poł. XV i w XVI w., gł.: we Włoszech, Francji, Niemczech i Hiszpanii, reprezentantów niderlandzkich szkół,
jeden z głównych terminów w teorii muzyki i w praktyce muzycznej.
izorytmia
[gr.],
muz. technika kompozytorska, powstała w XIVw., polegająca na oparciu cantus firmus całej kompozycji na jednej wielokrotnie powtarzanej figurze rytmicznej;
konduktus
[łac.],
conductus,
typ pieśni łac. spotykany w XII i XIII w., pierwotnie jednogłosowej, związanej z liturgią, później wielogłosowej, także świeckiej;
kontrapunkt
[łac.],
muz. technika kompozytorska polegająca na snuciu 2 lub więcej niezależnych od siebie, ale w trakcie wykonania współbrzmiących ze sobą linii melodycznych, tworzonych wg określonych zasad tonalnych, harmonicznych i rytmicznych (polifonia);
Leopolita Marcin, Lwowczyk, Marcin ze Lwowa, data ur. nieznana, zm. 1589, Lwów,
kompozytor;
L’Homme armé
[lom armẹ],
pieśń francuski z pocz. XV w.;
muz. forma mszy w XVI w. wykorzystująca jako materiał tematyczny kompozycję wielogłosową (motet, madrygał), w odróżnieniu od mszy wykorzystującej samą melodię (cantus firmus).
motet
[wł.],
jedna z najstarszych form wielogłosowej muzyki wokalnej, uprawiana XIII–XIX w., sporadycznie także współcześnie (do czasu baroku wyłącznie a cappella).
msza
[łac.],
muz. cykliczna kompozycja wokalna lub wokalno-instrumentalna, przeznaczona do wykonania w kościele podczas obrzędu m. świętej.
Notre Dame szkoła
[sz. notr dam],
szkoła paryska, paryska szkoła Notre Dame,
grupa kompozytorów, w większości anonimowych, związanych ok. 1160–1230 z katedrą Notre Dame w Paryżu;
polifonia
[gr.],
muz. rodzaj faktury wynikający z występowania w utworze kilku niezależnych, lecz skoordynowanych ze sobą linii melodycznych, w przeciwieństwie do homofonii; także technika kompozytorska polegająca na prowadzeniu, zgodnie z regułami kontrapunktu, jednocześnie 2 lub więcej linii melodycznych.

Słownik języka polskiego PWN

cantus firmus [wym. kantus firmus] «linia melodyczna utworu, będąca podstawą kompozycji wielogłosowej»
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia