empiryczny

Encyklopedia PWN

przedmiot wzorcowy istniejący w rzeczywistości.
kierunek pedagogiki, zapoczątkowany w XIX w., dążący — na podstawie badań empirycznych — do nadania jej statusu autonomicznej dyscypliny naukowej.
metodol. dane pochodzące z doświadczenia; wiedza o faktach uzyskana przez postrzeganie zmysłowe, obserwację i eksperyment.
dystrybuanta empiryczna, dystrybuanta próbkowa,
statyst. oszacowanie dystrybuanty zmiennej losowej na podstawie danej próbki losowej (próba); wartość d.e. w punkcie x jest równa częstości zdarzenia, polegającego na tym, że obserwacje w próbce są mniejsze od wartości x;
nauki empiryczne, nauki indukcyjne,
naukozn., metodol. nauki, w których gł. podstawą twierdzeń są zdania bezpośrednio oparte na doświadczeniu, uzasadniane również metodą indukcji (np. fizyka);
temperatura ciała określana na podstawie pomiaru wielkości fiz. zależnej od temp. (tzw. właściwości termometrycznej wybranego ciała wzorcowego, np. objętości rtęci, oporu elektr. drutu metal.).
Popper Sir Karl Raimund Wymowa, ur. 28 VII 1902, Wiedeń, zm. 17 IX 1994, Londyn,
brytyjski filozof, logik i teoretyk nauki, zaliczany do najwybitniejszych filozofów XX w..
socjologia
[łac.-gr.],
w pierwotnym i najszerszym znaczeniu nauka o społeczeństwie.
Śankara, sanskr. Śaṅkara, ur. 788(?), Kalad(?), zm. 820(?), Kedarnath,
filozof indyjski.
termin wieloznaczny, rozmaicie rozumiany i definiowany;
Ajdukiewicz Kazimierz, ur. 12 XII 1890, Tarnopol, zm. 12 IV 1963, Warszawa,
polski logik i filozof.
autonomia
[gr., ‘samorząd’],
filoz., socjol., teol. Autonomia to niezawisłość woli lub sumienia wykluczająca zależność od determinującego wpływu oddziałujących „z zewnątrz” (zatem heteronomicznych) czynników empirycznych, mających źródło w różnie ujmowanym prawodawstwie Bożym (teonomia) albo pochodzących od jakiegokolwiek autorytetu lub władcy (np. polityczna). W rozumieniu mocniejszym autonomia oznacza możliwość ustanawiania przez podmiot moralny własnych reguł postępowania, przeciwstawianych zarówno empirycznej heteronomii, jak i teonomii; jest traktowana jako centralna kategoria uzasadniająca próby budowania moralności bez etyki przez osoby odpowiedzialne, bo korzystające z autonomii (jak w koncepcjach „moralności ponowoczesnej”, np. u Z. Baumana). W ujęciu słabszym autonomia jest kojarzona nie tyle z wolą, co z sumieniem (lub rozumem praktycznym) podmiotu moralnego, który może samodzielnie ustalać reguły postępowania albo na zasadzie wolności, albo przez uzgodnienie przyrodzonych skłonności i niesprzecznych z nimi obowiązków, odkrywanych raczej niż konstytuowanych przez rozum praktyczny.
indukcjonizm
[łac. inductio ‘wprowadzenie’],
metodol., naukozn. pogląd metodol. uznający wyłączność lub szczególną doniosłość metody indukcyjnej (indukcja) w naukach empirycznych;
stan psychiczny wynikający z doświadczenia obecności świętości (sacrum).
w aspekcie pragmatycznym — nauka o metodach działalności nauk. i stosowanych w nauce procedurach badawczych;
pedagogika
[gr. país ‘dziecko’, agōgós ‘przewodnik’, paidagōgikē ‘świadoma działalność wychowawcza’],
dyscyplina nauki zajmująca się badaniem szeroko rozumianych procesów edukacyjnych (edukacja, wychowanie).
psychologia
[gr. psychḗ ‘dusza’, lógos ‘słowo’, ‘nauka’],
współcześnie, w najszerszym rozumieniu — nauka zajmująca się ludzkimi czynnościami lub zachowaniami, które składają się zarówno z subiektywnych procesów umysłowych, jak i z zewnętrznych, obiektywnych i fizycznych reakcji;
metodol. system twierdzeń logicznie i rzeczowo uporządkowanych, powiązanych określonymi stosunkami log. występującymi w danej nauce, oraz spełniający przyjęte w niej kryteria naukowości i poprawności metodologicznej.
dyscyplina nauk., która obok filozofii prawa i anglosaskiej jurysprudencji jest trzecim typem ogólnej refleksji nad prawem.

Słownik języka polskiego PWN

empiria
1. «doświadczenie»
2. filoz. «poznanie za pośrednictwem zmysłów»

• empiryczny • empirycznie • empiryczność
nauki empiryczne, indukcyjne «nauki, w których główną podstawą twierdzeń są zdania bezpośrednio oparte na doświadczeniu, uzasadniane również metodą indukcji»
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia