Poznań

Encyklopedia PWN

Budda
[sanskr. buddha ‘przebudzony’, ‘oświecony’],
Buddha, właśc. Siddhartha Gautama, ur. ok. 560 p.n.e., wieś Lumbini w pobliżu Kapilawastu (obecnie w Nepalu), zm. ok. 480 p.n.e., Kuśinagara (ind. stan Bihar),
twórca uniwersalistycznej religii misyjnej zwanej od jego przydomka buddyzmem.
Duns Szkot Jan, błogosławiony, właśc. Johannes Duns Scotus, ur. ok. 1266, Duns (hrab. Berwick, Szkocja), zm. 8 XI 1308, Kolonia,
filozof i teolog, inicjator szkotyzmu.
filoz. jedna z 3 podstawowych, oprócz rozumu i woli, sfer ludzkiej duszy.
agnostycyzm
[gr. ágnōstos ‘niepoznawalny’],
stanowisko filozoficzne wykluczające możliwość poznania absolutu (Boga), ograniczające możliwości poznawcze człowieka do zjawisk zmysłowych,
Berger Gotthilf, ur. 21 V 1794, Poznań, zm. 9 II 1874, tamże,
działacz społ. i polit. w Poznaniu, Niemiec, z zawodu kupiec;
Comte
[ką:t]
Auguste Wymowa, ur. 19 I 1798, Montpellier, zm. 5 IX 1857, Paryż,
francuski filozof, socjolog i pisarz polityczny, główny przedstawiciel pozytywizmu francuskiego.
Drzewiecki Conrad, ur. 14 X 1926, Poznań, zm. 25 VIII 2007, tamże,
tancerz, choreograf.
gnoza
[gr. gnṓsis ‘wiedza’, ‘poznanie’],
swoisty rodzaj wiedzy uzyskanej z poznania opartego na intuicji i kontemplacji w odróżnieniu od wiedzy wynikającej z uczenia się i doświadczenia zmysłowego.
Heraklit z Efezu, Hēráklitos, ur. ok. 540 p.n.e., zm. ok. 480 p.n.e.,
filozof grecki.
Hume
[hju:m]
David Wymowa, ur. 26 IV 1711, Edynburg, zm. 25 VIII 1776, tamże,
brytyjski filozof, historyk i ekonomista, przedstawiciel brytyjskiego oświecenia.
Husserl Edmund Wymowa, ur. 8 IV 1859, Prossnitz (ob. Prościejów, Czechy), zm. 26 IV 1938, Fryburg Bryzgowijski,
filozof niemiecki, twórca nowoczesnej fenomenologii, z wykształcenia matematyk.
Ibn Ruszd, Abū al-Walīd Muḥammad Ibn Aḥmad Ibn Rušd, w Europie zw. Awerroesem, ur. 1126, Kordoba, zm. 10 XII 1198, Marrakesz,
arabski prawnik, lekarz, filozof, główny przedstawiciel filozofii arabskiego Zachodu.
intuicjonizm
[ang. intuitionism < łac. intueri ‘wglądać’, ‘przeczuwać’],
filoz. kierunek w teorii poznania, wg którego głównie lub jedynie wartościowym sposobem poznania jest intuicja, rozumiana jako niewyrażalny w języku akt bezpośredniego, ale nie zmysłowego obcowania z przedmiotem, pozwalający na przeżycie jego konkretnej, niepowtarzalnej natury (istoty, wewnętrznego sensu).
Jerzykiewicz Władysław, ur. 23 V 1837, Szamotuły, zm. 4 VIII 1920, Poznań,
wielkopol. działacz gosp., społ. i polityczny;
Kalinowski Konstanty, ur. 26 III 1935, Wilno, zm. 27 XII 2002, Poznań,
historyk sztuki, muzealnik;
Kępiński Zdzisław, ur. 9 IV 1911, Pruszków k. Warszawy, zm. 24 I 1978, Poznań,
historyk sztuki, krytyk artyst., muzealnik i malarz;
Kłos Józef Albin, ur. 1 III 1870, Lubasz k. Czarnkowa, zm. 8 X 1938, Poznań,
działacz społ. i polit., pisarz, ksiądz;
biblioteki będące własnością Kościoła katol. i in. chrześc. ugrupowań wyznaniowych.
Kwaśniewska Sława, ur. 28 X 1928, Kraków, zm. 27 VIII 2014, Poznań,
aktorka;
Leitgeber Mieczysław Antoni, pseud. Mieczysław z Poznania, ur. 13 VI 1841, Poznań, zm. 6 XI 1893, tamże,
brat Jarosława Saturnina, księgarz, wydawca;

Słownik języka polskiego PWN

poznanie «zdobywanie wiedzy o czymś; też: wiedza zdobyta»
• poznawczy • poznawczo
poznaćpoznawać
1. «zdobyć wiadomości o czymś, zrozumieć coś w wyniku obserwacji lub bezpośredniego doświadczenia»
2. «nauczyć się czegoś»
3. «doświadczyć czegoś, przekonać się o czymś»
4. «spostrzec coś, domyślić się czegoś»
5. «rozpoznać kogoś, coś po indywidualnych cechach»
6. «zawrzeć znajomość z kimś»
7. «przedstawić kogoś komuś»
teoria poznania «dział filozofii traktujący o przedmiocie, treści, procesach, sposobach, granicach i kryteriach ludzkiego poznania»
• teoriopoznawczy
poznać siępoznawać się
1. «zawrzeć z kimś znajomość, przedstawić się sobie nawzajem»
2. «poznać siebie wzajemnie»
3. «należycie ocenić kogoś, coś»
4. «zobaczywszy się lub usłyszawszy, rozpoznać jeden drugiego»
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia