III

Encyklopedia PWN

Innocenty III, Lotario di Segni, Lotariusz z Segni, ur. ok. 1160, zamek Gavignano (obecnie w Anagni, Kampania), zm. 16 VII 1216, Perugia,
papież.
Zygmunt III Waza, ur. 20 VI 1566, Gripsholm (Szwecja), zm. 30 IV 1632, Warszawa,
król Polski, król Szwecji.
Aleksander III Wielki, zw. Macedońskim, gr. Aléxandros, ur. VII 356 p.n.e., Pella, zm. 10 VI 323 p.n.e., Babilon,
król Macedonii od 336 p.n.e.
Aleksander III, Orlando (Rolandus) Bandinelli, ur. ok. 1105, Siena, zm. 30 VIII 1181, Civita Castellana,
papież od 1159;
Alfons III Szczodry, Alfonso III el Magnífico lub Alfonso III el Liberal, ur. 1265, Walencja, zm. 18 VI 1291, Barcelona,
król Aragonii i hr. Barcelony od 1285, syn Piotra III Wielkiego, brat Jakuba II Sprawiedliwego;
Feliks III (II), święty, data ur. nieznana, zm. 1 III 492, Rzym,
papież, przeciwnik szerzącego się na Wschodzie monofizytyzmu.
Henryk III Walezy, ostatni z dynastii Walezjuszów, ur. 19 IX 1551, Fontainebleau, zm. 2 VIII 1589, Saint-Cloud k. Paryża,
król Polski 1573–75, Francji od 1574, syn króla francuskiego Henryka II i Katarzyny Medycejskiej.
praca przymusowa wykonywana pod groźbą kary przez osobę, która nie przystąpiła do niej dobrowolnie;
Amenhotep III, z XVIII dyn., data ur. nieznana, zm. ok. 1350 p.n.e.,
król Egiptu od ok. 1391 p.n.e.;
Bagrat III, z dynastii Bagratydów, data ur. nieznana, zm. 1014,
władca Gruzji 975–1014;
Dariusz III Kodomanus, staropers. Dāryavuš, gr. Dareíos, ostatni z dynastii Achemenidów, ur. ok. 380 p.n.e., zm. 331 p.n.e.,
od 336 ostatni król Persji z dynastii Achemenidów; kuzyn i następca zamordowanego Artakserksesa III Ochosa;
Filip III, Filip Arridajos, gr. Phílippos Arrhidaíos, ur. ok. 357 p.n.e., zm. X 317 p.n.e.,
król Macedonii od 323 p.n.e.;
Janusz III, z dynastii Piastów, ur. ok. 1502, zm. w nocy z 9 na 10 III 1526, Warszawa,
książę mazowiecki, ostatni z tej linii Piastów, syn Konrada III Rudego i Anny, brat Stanisława;
Juliusz III, właśc. Giovanni Maria Ciocchi del Monte, ur. 10 IX 1487, Rzym, zm. 23 III 1555, tamże,
papież od 1550;
Kalikst III, Giovanni di Strumi, data ur. nieznana, zm. ok. 1183,
antypapież 1168–78;
Karola III, Królewski i Wielce Znakomity Order, hiszp. Real y Muy Distinguida Orden de Carlos III,
hiszp. odznaczenie Królestwa Hiszpanii, drugie w kolejności po Orderze Złotego Runa; nadawany za zasługi cywilne i wojsk., niekiedy także cudzoziemcom;
Klemens III, Paolo Scolari, data ur. nieznana, zm. pod koniec III 1191, Rzym,
papież od 1187;
ogólnopol. zjazdy nauk.: K.N.P. I obradował 29 VI–2 VII 1951, w Warszawie;
Otton III, z dynastii saskiej, ur. VI lub VII 980, k. Kleve, zm. 23 lub 24 I 1002, Paterno,
król niemiecki od 983, cesarz od 996, syn Ottona II i bizantyńskiej księżniczki Teofano.

Ilustracje, multimedia

Tabele, zestawienia

Słownik języka polskiego PWN

winien III, winna III, winno III
1. «jest pożądane, konieczne, żeby ktoś coś zrobił, np. Winieneś jej pomóc.»
2. «jest wskazane, żeby jakaś osoba, rzecz lub jakieś wydarzenie spełniały określone warunki, np. Formularze winny być wypełniane czytelnie.»
ekspres III, expres III «pociąg pośpieszny o podwyższonym standardzie»
• ekspresowy
ledwo III, ledwie III «partykuła komunikująca, że ilość, zakres lub natężenie czegoś jest bardzo małe, np. Herbata była ledwo ciepła.»
p.m. III, P.M. III «pro memoria»
przesadzić IIIprzesadzać III «przeholować, przejaskrawić, wyolbrzymić»
pychota III, pyszota III pot. «coś bardzo smacznego»
rozsadzić IIIrozsadzać III «zasadzić wiele roślin w pewnej odległości od siebie; też: rozdzielić to, co rosło zbyt gęsto»
zgrać się IIIzgrywać się III «przestać być interesującym na skutek częstego powtarzania lub długotrwałej obecności»
a III «partykuła nawiązująca do kontekstu lub sytuacji i zarazem wprowadzająca wypowiedzenia o różnych odcieniach intonacyjnych, np. A nie mówiłam? A niech sobie śpiewa.»
akurat III «wykrzyknik zaprzeczający temu, co ktoś powiedział»
albo III pot. «partykuła wprowadzająca pytanie retoryczne, zaprzeczające komunikowanej w nim treści, np. Albo ona to zrozumie?»
ale III pot. «wykrzyknik zaprzeczający temu, co ktoś powiedział, np. Ale! W tym nie było żadnej ironii., lub używany wtedy, gdy mówiący przypomni sobie coś nieoczekiwanie, np. Ale! Ale! Chciałem coś jeszcze powiedzieć.»
anglez III daw. «długi surdut»
as III «dźwięk a obniżony o półton; też: nuta oznaczająca ten dźwięk»
at III «drobna moneta w Laosie»
b III «symbol jednostki informacji bit»
bal III daw. «duża paczka towaru»
ban III środ. «zablokowanie niepożądanemu rozmówcy dostępu do czatu»
• banować
bis III
1. pot. «powtórzony, dodatkowy»
2. iron. «uzupełniający coś, wzorowany na czymś»
blank III «fragment pustej, nienaświetlonej taśmy filmowej»
blisko III «niewiele mniej niż»
blok III
1. «wielopiętrowy budynek o powtarzalnych segmentach»
2. «barak dla więźniów w obozach koncentracyjnych w czasie II wojny światowej»
3. inform. «wyróżniona część programu, zawierająca deklaracje zmiennych lub instrukcje, traktowana przez komputer jako odrębna całość»
4. med. «przeszkoda w przewodzeniu bodźców nerwowych w układzie przewodzącym serca»
5. «w siatkówce: wystawienie rąk przez wszystkich graczy ponad siatkę, w celu zatrzymania piłki uderzanej przez przeciwnika»
6. «zespół urządzeń przeznaczony do spełniania określonych funkcji»

• blokowy
boks III «skóra bydlęca lub świńska, używana na cholewki obuwia»
• boksowy
bomba III «okrzyk wyrażający aprobatę, zachwyt»
bon III «japońskie święto ludowe ku czci zmarłych»
bordo III «bordowo»
borowiec III «funkcjonariusz Biura Ochrony Rządu»
C III «cyfra rzymska oznaczająca liczbę 100»
cap III «wykrzyknik nazywający szybki ruch, polegający na chwyceniu czegoś lub kogoś za coś»
chi III «nazwa litery greckiej X, x, oznaczającej głoskę ch (kh
co III
1. «przysłówek używany w połączeniach komunikujących, że niektórym przedmiotom przysługuje jakaś cecha w większym stopniu niż innym, np. Wybierał co ciekawsze książki.»
2. «przysłówek używany w połączeniach charakteryzujących częstość, z jaką coś się powtarza, np. Pytano o to co drugiego przechodnia.»
cynk III «instrument dęty drewniany popularny w Europie do XVIII w.»
drugi III «ktoś inny»
dzięki III pot. «dziękuję»
fest III daw. «uroczystość, święto»
filo- III «pierwszy człon wyrazów złożonych oznaczających zamiłowanie do czegoś albo osobę przejawiającą te uczucia»
forte III «o leku: we wzmocnionej dawce»
gal III «symbol jednostki objętości galon»
garować III posp. «odbywać karę w więzieniu lub w zakładzie poprawczym»
git III pot.; zob. gitowiec.
golf III daw. «zatoka morska»
granat III «pocisk ręczny z zapalnikiem, wypełniony materiałem wybuchowym»
• granatowy
i III
1. «partykuła włączająca do danego zbioru wyróżniony przez nią element, np. Trzeba i jego zaprosić., lub wprowadzająca w zdanie wyrażenie wtrącone, np. Obrady, i tak spóźnione, odwlekały się.»
2. «partykuła wprowadzająca wypowiedź akceptującą czyjąś wcześniejszą wypowiedź, np. Idę spać. – I słusznie.»
3. «partykuła poprzedzająca składnik zdania, który komunikuje o jednym z możliwych zachowań w danej sytuacji, np. Mogę i sama to naprawić., lub określający minimalny zakres niespełnionych oczekiwań mówiącego, np. Wychodząc i słowa nie powiedział.»
indygo III «kolor niebieski, błękitny»
jak III
1. «zaimek wprowadzający pytanie dotyczące różnych kwestii, np. Jak wybrnąć z tej sytuacji?»
2. «zaimek wprowadzający zdanie wykrzyknikowe lub pytajne, za pomocą którego mówiący wyraża swój stosunek do ludzi i ich zachowań, np. Jak pan śmiał!»
3. «zaimek wprowadzający zdanie komunikujące, iż dana cecha lub dane zdarzenie charakteryzują się bardzo dużym stopniem intensywności, np. Jak tu duszno!»
4. «zaimek wprowadzający pytanie zależne i przyłączający je do zdania nadrzędnego, które dotyczy zwykle stanu umysłu jakiejś osoby, np. Zastanawiał się, jak żyć.»
jakkolwiek III «spójnik komunikujący, że wniosek wynikający z treści zdania podrzędnego jest niezgodny z treścią zdania nadrzędnego, np. Jakkolwiek sytuacja była dla niego krępująca, nie opuścił sali.»
jeden III «pewien, bliżej nieokreślony»
kipa III «armatorska jednostka ładunku bawełny (= 453,59 kg
kolacja III «przywilej przedstawiania zwierzchności kościelnej kandydatów na wakujące urzędy kościelne, przysługujący dawniej fundatorowi kościoła lub jego spadkobiercy»
kornet III
1. «w Rosji carskiej: najniższy stopień oficerski w kawalerii; też: oficer mający ten stopień»
2. «w XVII w.: jednostka lekkiej jazdy»
3. «we Francji w XVI w.: kwadratowy sztandar oddziału lekkiej jazdy»
L III «symbol jednostki luminacji lambert»
lada III «przyimek łączący się z nazwą jednostki czasu, komunikujący, iż coś stanie się w najbliższym czasie, np. Przyjadą lada godzina.»
lama III
1. «tkanina jedwabna przetykana złotymi lub srebrnymi nitkami»
2. daw. «złota lub srebrna blaszka do wysadzania pasów»
li III
1. «w konfucjanizmie: jedna z podstawowych cnót, polegająca na przyzwoitości i poprawnym zachowaniu»
2. «w neokonfucjanizmie: rozum pojmowany jako forma przeciwstawiana materii»
lokator III «osoba dokonująca lokacji wsi lub miasta»
marka III «w średniowieczu: germańska wspólnota sąsiedzka»
mat III «w szachach: posunięcie uniemożliwiające obronę króla i kończące partię»
metr III daw. «nauczyciel tańca, rzadziej muzyki, języków»
mina III «starożytna jednostka wagowo-pieniężna»
mora III «czas potrzebny do wymówienia sylaby krótkiej – podstawowy element w klasycznej metryce iloczasowej»
• morowy
N III «symbol jednostki siły niuton»
naciągać się III pot. «nachodzić się w jakieś sprawie»
nadziać się III pot. «o wielu sprawach, wydarzeniach: zdarzyć się»
napaść III
1. «pozwolić zwierzętom się najeść»
2. pot. «dać komuś dużo jeść»
nastawać III «zatrzymać się gdzieś w dużej liczbie»
nasuwać się III pot. «bić jeden drugiego»
ni III zob. ny.
niby III
1. «partykuła wyrażająca dystans mówiącego wobec sądu uważanego za nieprawdziwy, np. Niby cieszyła się dobrą opinią w swoim środowisku., lub wobec sądu kontrastującego z innym i dlatego tylko w pewnym zakresie kwestionowanego, np. Tak go niby lubi, a robi mu przykrości.»
2. «partykuła wyrażająca niedowierzanie mówiącego, a także jego zastrzeżenie lub dezaprobatę wobec czyjegoś postępowania, np. Za chwilę wychodzimy. – Niby dokąd?»
nit III «jednostka ilości informacji stosowana w badaniach teoretycznych»
niż III
1. «nizina obejmująca duże obszary»
2. «bardzo niski lub najniższy poziom czegoś»
3. «obszar niskiego ciśnienia atmosferycznego, w którym ciśnienie maleje ku środkowi obszaru»

• niżowy
non stop III «typ lokalu rozrywkowego, zwłaszcza całonocna dyskoteka»
o III
1. «wykrzyknik wyrażający zdziwienie lub zaskoczenie, np. O! Co za miła wiadomość!»
2. «wykrzyknik używany w celu zwrócenia uwagi na coś, np. O, tu są świeże ślady.»
3. «wykrzyknik poprzedzający rzeczownik w wołaczu, użyty spontanicznie w funkcji czysto ekspresywnej, np. O mój Boże, co tu się dzieje?»
papa III posp. «twarz»
para III
1. «drobna moneta jugosłowiańska»
2. «dawna srebrna moneta turecka»
parować III pot. «dobierać do pary»
pas III
1. «w grze w karty: oświadczenie, że się chwilowo rezygnuje z dalszej licytacji lub gry»
2. «wycofanie się z czegoś»

• pasowy
pasować III
1. «w grze w karty: wycofywać się z licytacji lub chwilowo z dalszej gry przez powiedzenie słowa pas»
2. «dawać za wygraną, rezygnować z jakichś działań»
paść III «potrzask, sidła»
patron III daw. «nabój lub jego łuska»
pik III
1. «górny, najwyższy róg żagla gaflowego»
2. «wolny koniec rei, gafla lub bomu»
pika III środ. «pionowy gwałtowny lot samolotu w dół»
polo III «o bluzce lub koszuli: mająca kołnierzyk i krótkie zapięcie z przodu»
pop III «dotyczący muzyki pop»
porozsadzać III «posadzić większą liczbę roślin w pewnej odległości od siebie; też: przerzedzić to, co rosło zbyt gęsto»
pół III «przysłówek lub składnik przysłówka złożonego komunikujący, że czynność została wykonana lub że cecha przysługuje przedmiotowi w pewnym stopniu, np. Pół czytał, pół drzemał. Wyrzucił na pół uschnięte kwiaty.»
prawda III «partykuła używana jako wtrącenie, sygnalizująca, że mówiący zastanawia się nad dalszym ciągiem swojej wypowiedzi, np. Trzeba wreszcie znaleźć, prawda, rozwiązanie, prawda, tej kwestii.»
przebierać III pot. «poruszać czymś, np. palcami, na przemian, wykonywać nimi szybkie ruchy»
przepaść IIIprzepasać II «przekarmić»
przytknąć IIprzytykać III pot. «zrobić złośliwy przytyk»
pycha III, pychota II, pyszota II pot. «znakomity w smaku»
rad III «jednostka pochłoniętej dawki promieniowania jonizującego»
ranny III «zdarzający się rano lub właściwy dla tej pory dnia»
raz III
1. «w pewnej chwili, kiedyś»
2. «nareszcie, w końcu»
3. «ostatecznie, definitywnie»
ren III [wym. żen], żen «jedna z głównych cnót etyki konfucjańskiej polegająca na właściwym, humanitarnym, stosunku do bliźniego»
rep III
1. «lina używana do łączenia pławnic w zestawy»
2. «pomocnicza lina używana we wspinaczce»
rola III «duża rolka papieru, blachy itp.»
rondo III
1. daw. «ozdobne, okrągłe pismo o pogrubionych liniach»
2. zob. rondówka

• rondowy
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia