królewszczyzny, dobra państwowe dawnej Rzeczypospolitej;

emfiteutyczna reforma starostw i królewszczyzn, reforma skarbowa przeprowadzona w Polsce 1775 w celu zwiększenia dochodów skarbu;

urzędy w dawnej Polsce, urzędy dworskie, państw.-centralne i lokalne, ziemskie, miejskie i wiejskie w Polsce i W. Księstwie Litew. do 1795.

magnaci [łac. magnatus ‘dostojnik’], magnateria, najwyższa warstwa stanu szlacheckiego w państwie polsko-litewskim XVI–XVIII w., w Królestwie Węgier — XV–XIX w.

sądownictwo, ogół sądów jako odrębnych organów państwowych, sprawujących wymiar sprawiedliwości na podstawie przepisów tzw. prawa sądowego (prawo cywilne, karne, procesowe, o ustroju sądów);

starosta, w dawnej Polsce od końca XIII w. namiestnik król. w dzielnicy;

dobra królewskie, hist. → królewszczyzny.

dobra państwowe w Polsce, domeny, dobra narodowe, dobra rządowe, dobra kameralne, dobra skarbowe, dobra publiczne, dawne królewszczyzny, ekonomie i dobra pokościelne, które po rozbiorach Polski przeszły na rzecz państw zaborczych, a po 1918 stały się własnością państwa polskiego;

podstarości, hist. w dawnej Polsce zastępca starosty, zajmował się gł. sądownictwem; w XVI–XVIII w. zarządca królewszczyzny; w W. Księstwie Litew. urzędnik ziemski, równorzędny z podwojewodzim.

ekonomie, w dawnej Rzeczypospolitej część królewszczyzn, wydzielona 1589–90 na zaspokojenie potrzeb monarchy i jego dworu.

emfiteuza [gr. emphyteúein ‘sadzić rośliny’], dziedziczna i pozbywalna dzierżawa gruntu, nieprowadząca do nabycia jego własności; w dawnej Polsce za dobra emfiteutyczne płacono roczny niezmienny czynsz, niezależny od uzyskiwanych dochodów; powszechna szczególnie w XVIII w., od 1775 jedyna forma obejmowania królewszczyzn.

lustracja [łac.],

starostwo niegrodowe, w dawnej Polsce od XIV w. królewszczyzna w użytkowaniu (np. jako dzierżawa lub zastawie) starosty niegrodowego (tenutariusza), z którą nie było związane wykonywanie jurysdykcji starościńskiej w grodzie.