• Na czasie
    termin, którego treść ulegała wielowiekowej ewolucji: w starożytnej Grecji określano nim rozmowy myślicieli z uczniami na dowolne tematy, a także miejsce nauczania; w czasach cesarstwa w starożytnym Rzymie termin ten (łac. schola) oznaczał już podstawową instytucję zajmującą się nauczaniem młodzieży. Współcześnie termin szkoła jest używany w wielu różnych znaczeniach, z których najpowszechniejsze to: 1) instytucja nauczająca, oświatowo-wychowawcza; 2) budynek, w którym się mieści taka instytucja; 3) wykształcenie osiągnięte w takiej instytucji; 4) system instytucji oświatowo-wychowawczych dających określone wykształcenie, szkolnictwo, ustrój szkolny w pewnym kraju; 5) kierunek w nauce, filozofii, literaturze itp., którego przedstawicieli łączą wspólne podstawowe poglądy i metody pracy twórczej (np. polska szkoła matematyczna, krakowska szkoła historyczna, szkoła kantowska w filozofii); 6) w sztuce szkoła artystyczna.
    Pierwsze instytucje nauczające powstały w starożytnej Grecji: państwowe w Sparcie, prywatne w Atenach (nauka u gramatyka i kitarysty, u pedotryby w palestrze, u gimnazjarchy w gimnazjonie itp.). Uporządkowana organizacja szkoły o określonych programach — szkółki początkowe, gimnazja — pojawiła się w czasach hellenistycznych, a publiczny system szkół (elementarnych, gramatykalnych, retorycznych) w cesarstwie rzymskim. Szkoły średniowieczne, ze względu na poziom i program nauczania, dzieliły się na: trywialne (trivium) i kwadrywialne (quadrivium), ze względu na organizatora — na szkoły klasztorne, katedralne i parafialne, szkoły miejskie oraz pałacowe (zakładane na dworach panujących). W średniowieczu powstał także podstawowy typ szkół wyższych, uniwersytet. W epoce renesansu, reformacji i kontrreformacji oprócz szkół parafialnych pojawiły się szkoły szczebla średniego: gimnazja i gimnazja akademickie, organizowane głównie przez innowierców, oraz kolegia, prowadzone zwłaszcza przez katolickie zakony nauczające (jezuitów, oratorianów, pijarów i in.). W XVII i XVIII w. powstawały szkoły świeckie stanowe: akademie rycerskie — dla szlachty (np. w Polsce Szkoła Rycerska w Warszawie) i szkoły realne — dla mieszczan. Dla XVIII w. charakterystyczne były także próby organizowania i realizowania narodowych według planów „edukacji i instrukcji” przez określony system szkół (np. we Francji według projektu L.R. de La Chalotais’go a w Polsce za sprawą Komisji Edukacji Narodowej).
    Nowoczesne systemy szkolne zaczęły się kształtować od czasów rewolucji francuskiej 1789–99; racje ideowe, polityczne, ekonomiczne, kulturalne i in. decydowały o konieczności upowszechniania oświaty, podnoszenia jej poziomu i większego różnicowania programów. W XIX w. rozwijało się ustawodawstwo szkolne, organizację szkół przejmowały w swoje ręce rządy poszczególnych państw; uformowała się charakterystyczna tzw. drabina oświatowa składająca się ze szkół elementarnych, średnich, zawodowych i wyższych.
    Współczesny system szkolny obejmuje ustrój wszelkich typów szkół w określonym kraju; o zasadach powiązania tych szkół ze sobą, o ich uprawnieniach i dostępie do nich decyduje polityka oświatowa danego państwa, która w coraz większym stopniu uwzględnia kwestię dostosowania organizacji szkolnictwa do potrzeb kształcenia kwalifikowanych kadr do pracy w różnych dziedzinach gospodarki i kultury danego kraju; służą temu liczne reformy szkolne. Prawdziwie demokratyczny, tzw. jednolity ustrój szkolny charakteryzuje powszechność dostępu do szkół różnych typów (równość startu i równość szans oświatowych), drożność programowa pomiędzy poszczególnymi typami i szczeblami szkół (brak tzw. ślepych ulic szkolnych, czyli szkół nieuprawniających do dalszego kształcenia w innych szkołach), prawo i możliwość — jeśli zdolności ucznia na to pozwalają — dochodzenia do najwyższych szczebli „drabiny oświatowej”. W wielu krajach systemy szkolne cechuje nadal wewnętrzna dwoistość (różne typy kształcenia o różnych uprawnieniach), często sprzeczność pomiędzy formalnym prawem a faktyczną możliwością dostępu do szkół (np. wysokie opłaty).
    Najważniejsze typy i rodzaje szkół we współczesnych ustrojach szkolnych można wyodrębniać według następujących kryteriów podziału: 1) ze względu na charakter programowy: szkoły ogólnokształcące, programowo jednolite lub sfurkowane (furkacja), oraz szkoły zawodowe; 2) ze względu na poziom (szczebel) wykształcenia: przedszkola (ogródki dziecięce, szkółki macierzyńskie), szkoły podstawowe (początkowe, elementarne, niższe, powszechne), obecnie, w zasadzie obowiązkowe, szkoły średnie (gimnazja, kolegia, licea, technika), szkoły wyższe, nadające stopnie i tytuły naukowe — uniwersytety, politechniki, akademie cywilne i wojskowe, wyższe szkoły specjalistyczne, instytuty, kolegia uniwersyteckie itp., oraz tzw. wyższe szkoły zawodowe — np. wyższe szkoły inżynierskie, wyższe szkoły nauczycielskie; 3) ze względu na wiek uczniów: szkoły dla dzieci i młodzieży oraz szkoły dla dorosłych; 4) ze względu na płeć uczniów: szkoły męskie, szkoły żeńskie oraz szkoły koedukacyjne; 5) ze względu na tryb nauczania: szkoły stacjonarne (dzienne), szkoły wieczorowe, szkoły zaoczne, szkoły korespondencyjne, szkoły eksternistyczne; 6) ze względu na organizatora i utrzymującego szkołę: szkoły państwowe, szkoły publiczne, szkoły miejskie (komunalne, municypalne), szkoły prywatne i in.; 7) ze względu na stosunek do religii: szkoły świeckie (laickie), szkoły wyznaniowe — nauczające w duchu określonego wyznania religijnego, lub szkoły międzywyznaniowe — z obowiązkową nauką religii dla każdego wyznania osobno; 8) ze względu na język wykładowy: szkoły narodowe, szkoły utrakwistyczne (utrakwizm).
    W czasach najnowszych z jednej strony występuje radykalna krytyka instytucji szkoły, wszelkiej szkoły (prądy kontrkultury i hasło deskolaryzacji społeczeństwa — I. Illich i in., antypedagogika) jako instytucji nieuzasadnionej represji i manipulacji społecznej (szkoła zagubiła „integralnego człowieka”), z drugiej strony — poszukiwanie „nowych strategii oświatowych”, czego wyrazem są zwłaszcza międzynarodowe i krajowe raporty o stanie i rozwoju oświaty, oraz ruch tzw. szkół alternatywnych. Współczesne tzw. szkoły alternatywne, odbiegające od powszechnie przyjętych wzorów, realizujące własne, różnorodne projekty i założenia (np. szkoły otwarte, szkoły środowiskowe, szkoły ekologiczne; w Polsce tzw. szkoły lub klasy autorskie), kontynuują poszukiwania pedagogów z 1. połowy XX w.; przeciwstawiając się pedagogice autorytarnej, pragnęli oni uczynić szkołę miejscem twórczej aktywności dziecka (nowe wychowanie). Jednocześnie coraz powszechniejsze staje się przekonanie, że w dzisiejszym świecie zmiennej cywilizacji jest niezbędne tzw. kształcenie ustawiczne (edukacja równoległa i permanentna przez całe życie).
  • Warto wiedzieć
    rodzaj — park narodowy
    nazwa — Bieszczadzki Park Narodowy
    państwo — Polska, woj. podkarpackie
    rok założenia — 1973
    powierzchnia — 29 201 ha
    Park wschodniokarpacki, obejmujący wysoką część Bieszczadów Zachodnich (rozciąga się na wysokości od 600 do 1346 m n.p.m. (Tarnica) i obejmuje najwyższe partie Bieszczadów Zachodnich), w ok. 80% pokrytą puszczą karpacką. Charakterystycznymi rysami krajobrazu są długie, niemal równoległe grzbiety górskie biegnące z pn. zachodu na pd. wschód, kratowy układ sieci rzecznej, odpowiadający rusztowej budowie grzbietów oraz swoisty trzypiętrowy układ roślinności; powyżej piętra pogórza (do 500 m), które dochodzi do granic parku, rozpościera się piętro regla dolnego (do ok. 1150 m, z naturalnym lasem bukowo-jodłowym, z udziałem jawora i świerka w niższych partiach, i czystymi drzewostanami bukowymi, z formami karłowatymi przy granicy lasu, w wyższych partiach, ponad granicą lasu rosną charakterystyczne dla Bieszczadów zarośla olchy kosej), powyżej ukształtowało się specyficzne piętro połonin, czyli zbiorowisk subalpejskich i alpejskich, sięgających po najwyższe szczyty (Tarnica, Halicz, Bukowe Berdo), w tej strefie znajdują się również szczytowe partie skaliste, zbudowane z piaskowców fliszowych. W wylesionych i zmienionych przez działalność gospodarczą dolnych partiach gór wydziela się tzw. kraina dolin. Teren odwadniają dopływy Sanu, m.in. Wołosaty, Prowcza, Wetlina; tworzą one głęboko wcięte, malownicze przełomy, koryta rzek przegradzają często progi skalne (tzw. porohy). W dolinach zachowały się kompleksy torfowisk wysokich (np. rezerwaty Wołosate i Tarnawa), wzdłuż cieków olszynka karpacka, w reglu dominuje buczyna karpacka z żywcem gruczołowatym, żywokostem sercowatym i sałatnicą leśną (gatunki wschodniokarpackie). Lokalnie występują lasy bukowo-jaworowe z miesiącznicą trwałą i języcznikiem zwyczajnym; w piętrze połonin rośnie kosa olcha. Flora liczy 760 gatunków roślin naczyniowych, ponad 250 gatunków mchów, 350 gatunków porostów i ok. 1000 gatunków grzybów (w tym endemit boczniak wetliński). Fauna jest szacowana na kilka tysięcy gatunków, w tym 220 gatunków przypada na kręgowce, głównie ptaki (144 gatunki, z tego 122 lęgowych). Wielką osobliwością są gatunki puszczańskie, w tym duże i średnie drapieżniki, jak niedźwiedź, wilk, ryś, żbik, wydra, orzeł przedni, orlik krzykliwy, pszczołojad, puszczyk uralski i włochatka. W „krainie dolin” częsty jest derkacz i dzięcioł białogrzbiety, w otulinie utrzymuje się wąż Eskulapa; ostoja restytucyjna żubra linii białowiesko-kaukaskiej. Wchodzi w skład Międzynarodowego Rezerwatu Biosfery Karpaty Wschodnie (1992).
  • To ciekawe
    Nie wiadomo dokładnie kto, ale wiadomo, że ten rodzaj makijażu stosowali bardzo chętnie Egipcjanie, zarówno kobiety jak mężczyźni, już 4000 lat temu.
Hasło dnia: wścieklizna

Cytat dnia

„System u nas panujący (...) żąda od nas pełnego oddania własnej duszy...”
Na wozwratie dychanija i soznanija

Rekordziści

Największa pustynia w Ameryce Północnej
Chihuahua — 455 tys. km2.

Imieniny

Sie 29

Erny, Ernestyny, Jana, Racibora, Sabiny

Dzień w historii

Sie 29

zdarzyło się
2004
zwycięstwo popieranego przez Rosję Ału Ałchanowa w wyborach prezydenckich w Czeczenii.
1936
deklaracja rządu polskiego o neutralności i nieinterwencji w hiszpańskiej wojnie domowej.
urodzili się
1619
Colbert Jean Baptiste, francuski polityk, reformator gospodarki.
1808
Schulze-Delitzsch Franz Hermann, prawnik niemiecki; pionier spółdzielczości kredytowej.
odeszli
1900
Abakanowicz-Abdank Bruno, inżynier, matematyk i wynalazca, gł. w dziedzinie elektrotechniki.
1982
Bergman Ingrid, aktorka szwedzka.
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia