Polska. Historia. Pierwsza wojna światowa
 
Encyklopedia
Polska. Historia. Pierwsza wojna światowa.
Wybuch wojny w 1914, w której państwa zaborcze walczyły po przeciwnych stronach, wzmógł nadzieje Polaków na odzyskanie niepodległości. Najżywiej zareagowali zwolennicy opcji austro-węgierskiej. Powołali w Krakowie Naczelny Komitet Narodowy, który przystąpił do organizowania Legionów Polskich (I Brygada pod dowództwem J. Piłsudskiego). Zwolennicy opcji rosyjskiej utworzyli 1914 w Warszawie Komitet Narodowy Polski. Wobec niechęci państw centralnych do podjęcia sprawy polskiej Piłsudski rozbudował tajną Polską Organizację Wojskową, której celem była walka zbrojna przeciw Rosji. Władze państw centralnych, zainteresowane po zajęciu Królestwa Polskiego (1915) pozyskiwaniem poparcia Polaków, realizowały niektóre żądania społeczne (akt 5 listopada 1916), powołały namiastkę rządu i sejmu polskiego: Tymczasową Radę Stanu (1916), Radę Regencyjną (1917) i Radę Stanu Królestwa Polskiego (1918). Zmieniła swoje niechętne stanowisko w sprawie Polski także Rosja, której Rząd Tymczasowy, powstały w wyniku rewolucji lutowej 1917, zapowiedział stworzenie państwa polskiego w sojuszu z Rosją. Powołano Naczelny Polski Komitet Wojskowy i zaczęto tworzyć Korpusy Polskie w Rosji. W sprawie Polski uaktywniły się także mocarstwa zachodnie. W 1917 powstał w Paryżu Komitet Narodowy Polski, uznany przez ententę za przedstawicielstwo polskie. We Francji zaczęto formować armię polską. Po oddaniu Ukrainie części ziem Królestwa Polskiego przez państwa centralne (pokój brzeski 1918) walczący u boku ich armii Polski Korpus Posiłkowy generała J. Hallera przeszedł front i połączył się z II Korpusem Polskim w Rosji. 8 I 1918 prezydent USA W. Wilson ogłosił 14-punktową deklarację, której 13. punkt dotyczył niepodległości Polski. I wojna światowa zakończyła się klęską wszystkich trzech państw zaborczych, co umożliwiło wyzwolenie Polski. 7 X 1918 Rada Regencyjna proklamowała niepodległość Polski, 28 X w Krakowie powstała Polska Komisja Likwidacyjna.
Ilustracje
Kawaleria Legionów J. Piłsudskiego zimą 1914 r. w Karpatach. fot. Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Kawaleria obrońców Lwowa w listopadzie 1918. Oddział w alei placu powystawowego przed wyruszeniem na zwiadfot. Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Naczelny Komitet Narodowy (NKN), okładka kalendarza na rok 1916 — projektował Jan Bukowskifot. Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Pożegnanie Krakowskich Dzieci, modlitwa przed wyruszeniem z koszar, 1914 fot. Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Rada Regencyjna — od lewej: Józef Ostrowski, arcybiskup Kakowski, Zdzisław Lubomirski, sekretarz Rady ks. prałat Chełmickifot. Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Tymczasowa Rada Stanu. Inauguracyjne posiedzenie Tymczasowej Rady Stanu w styczniu 1917 w Pałacu Rzeczypospolitejfot. Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN
Wojna światowa I, akademicy i uczniowie po rozbrojeniu Niemców pełnią wartę przed Prezydium Rady Ministrów, listopad 1918fot. Archiwum Ilustracji WN PWN SA © Wydawnictwo Naukowe PWN

Spis tematów hasła

Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia


E-BOOK na DZIEŃ JĘZYKA OJCZYSTEGO

Poprawnej polszczyzny warto uczyć się przez całe życie!
Poznaj odpowiedzi językoznawców na najczęściej zadawane pytania.

18 najczęściej zadawanych pytań w internetowej poradni językowej PWN

Wyślij
Dzień Języka Ojczystego – pobierz darmowy e-book!