Encyklopedia PWN - rzetelne źródło informacji

Polska. Warunki naturalne. Klimat

reklama

Polska. Warunki naturalne. Klimat.

Klimat Polski odznacza się dużą zmiennością pogody i znacznymi wahaniami przebiegu pór roku w następujących po sobie latach; przez Polskę przebiega granica między klimatem umiarkowanym ciepłym i dżdżystym a klimatem borealnym, śnieżno-leśnym (wg klasyfikacji Köppena–Geigera); przechodzą również izoamplitudy roczne 20° i 23°C, wyznaczające umowne granice między klimatem oceanicznym a kontynentalnym.

Położenie fizycznogeogr. kraju sprawia, że nad jego obszarem ścierają się różnorodne masy powietrza wpływające na kształtowanie się stanów pogody, a w rezultacie na klimat Polski. Najczęściej są to masy powietrza: polarno-mor. znad północnej części O. Atlantyckiego, polarno-kontynent. znad Europy Wschodniej i Azji, arktycznego znad M. Arktycznego, podzwrotnikowo-mor. z akwenów wokół Azorów i podzwrotnikowo-kontynent. znad Afryki. Wilgotne powietrze znad O. Atlantyckiego powoduje wzrost zachmurzenia i opady, zimą — odwilże, latem — ochłodzenia; stosunkowo suche powietrze polarno-kontynent. przynosi pogodę słoneczną, zimą — mróz, latem — upały; cyrkulacja południkowa sprzyja napływowi powietrza arktycznego z północy (pogoda zmienna, znaczne ochłodzenia, m.in. przymrozki w maju) lub rzadziej zwrotnikowego z południa (ocieplenie w zimie, upały latem). Na cyrkulację powietrza duży wpływ wywierają tzw. ośr. aktywności atmosferycznej — Wyż Azorski i Niż Islandzki, zimą formuje się trzeci ośr. — Wyż Eurazjatycki; przez większą część roku przeważa w Polsce cyrkulacja zachodnia związana z przesuwaniem się niżów barycznych znad O. Atlantyckiego na wschód.

Rozkład ciśnienia atmosferycznego powoduje, że Polska znajduje się w strefie przeważających wiatrów zachodnich (60% wszystkich dni wietrznych); występuje duży stopień zachmurzenia — średnio 65–70% pokrycia nieba przez chmury; największy (poza górami) późną jesienią i zimą, najmniejszy — we wrześniu, nad morzem w maju i czerwcu; średnia liczba dni pochmurnych (zachmurzenie większe niż 80%) wynosi 120–160 dni w roku, dni pogodnych (zachmurzenie mniejsze niż 20%) — 30–50 dni. Najwyższe średnie roczne temperatury powietrza występują na Niz. Śląskiej (ponad 8,5°C) i w zachodniej części Kotliny Sandomierskiej (ponad 8°C), najniższe — w północno-wschodniej Polsce (6,5°C) i w górach (Śnieżka 0,2°C, Kasprowy Wierch –0,8°C); izotermy stycznia mają przebieg południkowy i wynoszą od –1°C na zachodzie do –5°C i mniej na wschodzie (zwł. Pojezierze Suwalskie); w górach chłodniej (–8,4°C na Kasprowym Wierchu, –7,3°C na Śnieżce); izotermy lipca mają w zasadzie przebieg równoleżnikowy, ich wartości maleją z południa na północ, od powyżej 18,5°C na Nizinie Śląskiej, w południowej Wielkopolsce oraz Kotlinie Sandomierskiej do 16,5°C na Pojezierzu Kaszubskim; w górach o średniej temperaturze decyduje wyniesienie n.p.m. i rzeźba terenu. Średnie roczne amplitudy wahają się od 19°C na wybrzeżu i w zachodniej części kraju do 23°C na północnym wschodzie (wzrost kontynentalizmu klimatu ku wschodowi). Dni mroźne (temp. maks. poniżej 0°C) występują od listopada do marca (najwięcej w styczniu); średnia liczba dni mroźnych wzrasta z zachodu (poniżej 25 dni w roku nad dolną Odrą i wzdłuż wybrzeża mor.) na północny wschód (do 65 dni na Pojezierzu Suwalskim); w górach dochodzi do 132 na Śnieżce i 150 na Kasprowym Wierchu; najniższe w Polsce temperatury zanotowano w Siedlcach –41°C (1940) i w Kotlinie Żywieckiej –40,6°C (1929). Liczba dni z przymrozkami (zwykle późną wiosną i wczesną jesienią) waha się na nizinach od 90 (nad morzem) do 130, w górach przekracza 200. Dni gorące (temp. maks. co najmniej 25°C) występują w Polsce od maja do września; ich liczba wzrasta w miarę oddalania się od morza (5 dni — Rozewie, powyżej 40 — Kotlina Sandomierska, Wyż. Lubelska), w górach częstość ich występowania maleje wraz z wysokością (w Sudetach nie występują powyżej 1350 m n.p.m., w Tatrach — powyżej 1650 m); za najwyższą temperaturę zanotowaną w Polsce uważa się 40,2°C (Prószków koło Opola, 1921). Roczne wahania temperatury mają wpływ na długość trwania okresu wegetacyjnego — od 180 dni w górach i na Pojezierzu Suwalskim do 220 dni na zachodzie i południowym zachodzie kraju. Z rocznym przebiegiem średniej dobowej temperatury powietrza wiąże się następstwo termicznych pór roku; w Polsce wyróżnia się: przedwiośnie (średnia dobowa temp. 0–5°C), wiosnę (5–15°C), lato (powyżej 15°C), jesień (5–15°C), przedzimie (0–5°C), zimę (poniżej 0°C); czas trwania pór roku jest zróżnicowany regionalnie, np. lato w północnej części Polski trwa ok. 2,5 miesiąca, na południowym wschodzie, w części środkowej, zachodniej i południowo-zachodniej ponad 3 miesiące (ok. 100 dni), zima — od 2 miesięcy nad morzem i na zachodzie do 3–4 miesięcy na północnym wschodzie, a w Tatrach do 6 miesięcy; wiosna zaczyna się najwcześniej na zachodzie, najpóźniej w północno-wschodniej części kraju i w górach.

Opady atmosferyczne wykazują dużą zależność od ukształtowania powierzchni; średnia roczna suma opadów wynosi ok. 600 mm; w górach przekracza 1500–2000 mm (maks. zanotowana na Kasprowym Wierchu — 2396 mm, 1945), na nizinach i wyżynach waha się od 400 do 750 mm; najmniej opadów otrzymuje Wielkopolska (zwł. północna część) i Kujawy, leżące w cieniu opadowym Pojezierza Pomorskiego — w okolicach jez. Gopło w szczególnie suchych latach roczna suma opadów bywa niższa niż 300 mm. Maksimum opadów przypada na miesiące letnie — średnio 2–3 razy większe niż w zimowych, w Karpatach nawet 4 razy; najbardziej wyrównany rozkład opadów występuje na nizinach nadmorskich. Średnia roczna liczba dni z opadami śniegu wynosi w zachodniej i środkowej Polsce 30–40 dni w roku, ponad 50 dni na północnym wschodzie i do 120 dni w Karkonoszach, a 145 w Tatrach; na nizinach grubość pokrywy śnieżnej nie przekracza na ogół kilkunastu cm (w ciągu zimy kilkakrotnie tworzy się i zanika), w górach dochodzi do 2 m; średnia roczna liczba dni z pokrywą śnieżną wzrasta z zachodu (ok. 40 dni nad Odrą) i południowego zachodu ku północnemu wschodowi (100 dni na Pojezierzu Suwalskim); w górach od ok. 50–70 dni u podnóży do 175–230 w najwyższych partiach. Wieloletnie obserwacje pogody (podstawa wiedzy o klimacie) są prowadzone w Polsce w 64 stacjach synoptycznych, 260 posterunkach meteorol. i 2600 posterunkach opadowych.

Polecamyksiążki w Księgarni PWNwszystkie książki

  • Ptolemais
    Ptolemais
    cena rynkowa: 39,00 zł promocja: 36,30 zł
Pionowe gradienty temperatury powietrza w Polsce

 

Pionowe gradienty temperatury powietrza w Polsce
Góry I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII
Sudety 0,43 0,39 0,52 0,63 0,66 0,66 0,63 0,59 0,55 0,49 0,44 0,42
Karpaty 0,33 0,32 0,42 0,58 0,58 0,58 0,56 0,53 0,48 0,41 0,37 0,34
Spis treści

Polska, państwo w środkowej Europie, nad Morzem Bałtyckim

Polska. Wiadomości wstępne

Polska. Warunki naturalne

Polska. Warunki naturalne. Położenie geograficzne.

Polska. Warunki naturalne. Ukształtowanie powierzchni

Polska. Warunki naturalne. Budowa geologiczna.

Polska. Warunki naturalne. Zlodowacenia.

Polska. Warunki naturalne. Bogactwa mineralne.

Polska. Warunki naturalne. Gleby.

Polska. Warunki naturalne. Klimat.

Polska. Warunki naturalne. Wody.

Polska. Warunki naturalne. Świat roślinny.

Polska. Warunki naturalne. Świat zwierzęcy.

Polska. Ochrona przyrody i środowiska

Polska. Język

Polska. Ludność

Polska. Gospodarka.

Polska. Ustrój polityczny

Polska. Partie polityczne.

Polska. Polityka zagraniczna

Polska. Bezpieczeństwo i porządek publiczny

Polska. Siły zbrojne

Polska. Kościoły i związki wyznaniowe

Polska. Polityka społeczna

Polska. Środki przekazu

Polska. Nauka

Polska. Oświata

Polska. Historia

Polska. Literatura

Polska. Sztuka

Polska. Muzyka

Polska. Teatr

Polska. Film

Polska. Książka

Polska. Sport

Wydawnictwo Naukowe PWN Księgarnia Internetowa PWN
Copyright © 2010 WN PWN