Encyklopedia PWN - rzetelne źródło informacji

Polska. Gospodarka. Przemysł

Polska. Gospodarka. Przemysł

Spis treści
Tabele
  • Polska. Produkcja wybranych artykułów przemysłowych (wg województw)
  • Polska. Ważniejsze przedsiębiorstwa przemysłowe
  • Polska. Struktura produkcji sprzedanej przemysłu (wg działów)
  • Polska. Zasoby kopalin
  • Polska. Struktura produkcji sprzedanej przemysłu (wg sektorów)
  • Polska. Produkcja niektórych wyrobów włókienniczych
  • Polska. Produkcja energii elektrycznej brutto
  • Polska. Produkcja wybranych wyrobów przemysłu
reklama

Polska. Gospodarka. Przemysł.

Przemysł pol. uległ w okresie I wojny świat. znacznym zniszczeniom (z wyjątkiem ziem zaboru pruskiego); bezpośrednio po odzyskaniu niepodległości przystąpiono do jego odbudowy, zakończonej w zasadzie 1923, rozpoczął się też proces integracji wytwórczości w skali całego kraju; produkcja globalna 1922–38 wzrosła o połowę, jednak jej wielkość (1938) nie przekroczyła poziomu 1913, a w przeliczeniu na 1 mieszkańca nawet zmalała o ok. 15%. Rozwój produkcji przem. przebiegał cyklicznie; najszybszy wzrost nastąpił 1926–29 i 1936–39, najgłębszy spadek — 1924–25 i 1930–32. Dokonywała się powolna zmiana struktury przemysłu: malało znaczenie tradycyjnych działów (górnictwo, włókiennictwo, hutnictwo) na rzecz stopniowo rozwijanych nowych gałęzi (przemysły: zbrojeniowy, elektrotechniczny, środków transportu, chemiczny). Dużą rolę w rozwoju przemysłu odgrywało państwo oraz kapitał zagr. (1935 stanowił 32% kapitałów spółek akcyjnych), co wynikało gł. ze słabości pol. kapitału prywatnego. W okresie II wojny świat. na ziemiach włączonych do Rzeszy cały przemysł należący do obywateli pol. został skonfiskowany; w GG część fabryk pozostała w rękach pol., jednak pod kontrolą niem. zarządców; na obszarach okupowanych IX 1939–VI 1941 przez ZSRR wielki i średni przemysł został przejęty przez władze sowieckie. Niemcy stopniowo przestawili produkcję pol. fabryk na potrzeby zbrojeniowe i włączyli je w ogólnoniem. system produkcji, a zakłady zbędne z punktu widzenia potrzeb wojennych zniszczyli. Globalna produkcja znacznie spadła, wzrosło jednak wydobycie surowców (zwł. węgla kam., ropy naftowej, gazu ziemnego) oraz produkcja zbrojeniowa. W końcowym okresie wojny Niemcy przystąpili do masowego wywożenia urządzeń produkcyjnych z ziem pol. i niszczenia zakładów przem.; w efekcie działań wojennych i okupacji przemysł poniósł ogromne straty. Na Ziemiach Zachodnich i Północnych, przyłączonych do Polski po wojnie, przemysł był znacznie bardziej rozwinięty niż na zabranych przez ZSRR terenach zabużańskich; uległ on jednak dużym zniszczeniom wskutek działań wojennych i demontowania fabryk przez wojska sowieckie. W rezultacie zdolności produkcyjne przemysłu ziem pol. były znacznie niższe niż 1938. Zakłady produkcyjne zostały już 1945 przejęte pod Tymczasowy Zarząd Państw., chociaż formalne upaństwowienie (nacjonalizacja) nastąpiło dopiero I 1946. Początkowo rząd koncentrował się na odbudowie najmniej zniszczonych fabryk, co pozwalało na wzrost produkcji przy stosunkowo niskich nakładach inwestycyjnych. Dopiero od 1949 przystąpiono do forsownej budowy nowych zakładów przem., dając pierwszeństwo fabrykom nastawionym na produkcję dóbr inwestycyjnych, a od 1950 również zakładom zbrojeniowym (co wiązało się z wybuchem wojny w Korei). Udział wydatków na rozbudowę przemysłu ciężkiego w wydatkach inwestycyjnych stopniowo powiększał się (tzw. industrializacja socjalist.); 1954–58 nacisk inwestycyjny w przemyśle ciężkim został zmniejszony, a część nakładów skierowano do przemysłu dóbr konsumpcyjnych; 1959 powrócono do programu industrializacji socjalist. i dopiero dojście do władzy ekipy E. Gierka 1970 przyniosło preferencje dla przemysłu dóbr konsumpcyjnych; ponowna forsowna rozbudowa przemysłu ciężkiego 1973–76 w znacznym stopniu opierała się na kredytach z państw kapitalistycznych. Wkrótce jednak trudności polit. i finansowe stały się przyczyną kolejnego zmniejszenia nakładów inwestycyjnych i bardziej równomiernego rozłożenia ich między wytwórczość inwestycyjną i konsumpcyjną. Polityka ta utrzymała się do 1989. O wyborze zasadniczych kierunków rozwoju produkcji przem. w Polsce przez cały okres powojenny decydowały władze ZSRR. W 1945–89 liczba fabryk i wielkość produkcji przem. znacznie wzrosły, jednak postęp dokonywał się gł. w zakresie ilości produkowanych towarów i rozszerzania ich asortymentu, a nie w dziedzinie jakości i nowoczesności. Dopiero reforma systemu gosp. (od 1990) i proces przechodzenia do gospodarki rynkowej wymusiły przekształcenia i zmiany w pol. przemyśle. Mimo że globalny spadek produkcji przem. występujący w 2. poł. 1989 pogłębił się 1990 (produkcja sprzedana była niższa o 24%), wzrosła (o ok. 8%) produkcja w sektorze prywatnym — jego udział w produkcji sprzedanej przemysłu wynosił 18,3% (16,2% w 1989). W tym czasie spadek produkcji był niższy w gałęziach surowcowo-zaopatrzeniowych (np. w przemyśle metalurgicznym o 19,7%, paliwowo-energ. o 22,1%) niż wytwarzających dobra konsumpcyjne (przemysł lekki — spadek o 33,8%, spoż. — o 23,7%), co było naturalną konsekwencją konkurencji towarów importowanych, początkowo gł. konsumpcyjnych. Nastąpił duży wzrost zapasów wyrobów gotowych. Powoli zaczęła zmieniać się struktura gałęziowa i branżowa przemysłu: zmniejszył się udział sprzedaży górnictwa węgla kam., przemysłu włók., zwiększył się udział hutnictwa żelaza oraz przemysłu maszyn. (przy istotnym spadku sprzedaży maszyn i urządzeń budowlanych), a także branż będących tzw. nośnikami postępu techn. (wzrost z 6,9% do 7,4%). Produkcja tylko nielicznych wyrobów była większa niż 1989, m.in. telewizorów kolorowych (o 42,6%), czekolady i wyrobów czekoladowych (o 30,4%), robotów kuchennych (o 22%), konserw mięsnych (o 18%), lodówek i zamrażarek (o 17%), papierosów (o 12%). Rentowność przedsiębiorstw kształtowała się na poziomie 31%. W 1991 nadal pogłębiał się spadek produkcji przem. (o 11,9%) i nakładów inwestycyjnych; do ok. 6% obniżyła się rentowność przedsiębiorstw zwłaszcza państw., m.in. wskutek wysokich stóp procentowych kredytów inwestycyjnych i dużych obciążeń podatkowych. Nadal zwiększał się udział sektora prywatnego w globalnej produkcji. Od 1992 następuje poprawa sytuacji gosp., przedsiębiorstwa powoli zaczynają dostosowywać jakość i asortyment towarów do wymogów rynku; wzrasta produkcja sprzedana przemysłu — o 3,9% w 1992, 6,4% w 1993, 12,1% w 1994, 1998–2002 w niższym tempie (ok. 3,1%), w 2003 o 8,4% oraz produkcja globalna (o 1,6% w 1992, o 8,1% w 1993, o 12,7% w 2000), przy czym w sektorze państw. i spółdz. nastąpił spadek produkcji (o 6,5% w 1992, o 5,5% w 1993, osiągając poziom 22,4% produkcji sprzedanej w 2002). Zwiększył się udział sektora prywatnego (do 36,6% w 1993, do 77,6% w 2002) w produkcji sprzedanej przemysłu. Nastąpiły dalsze zmiany strukturalne: z 10% (1992) do 17% (1993) wzrósł udział produkcji dóbr inwestycyjnych, spadł z 52% do 45% towarów zaopatrzeniowych, na poziomie 38% utrzymał się udział produkcji konsumpcyjnej. W strukturze produkcji sprzedanej przemysłu największą dynamikę wykazywał przemysł paliwowo-energ. (zwł. paliw płynnych i górnictwo gazu ziemnego) oraz spoż. (gł. cukr., spirytusowy, tytoniowy, olejarski i koncentratów spoż.). Zmniejszyła się rola przemysłu metalurgicznego, gł. wskutek spadku produkcji w przemyśle metalurgii żelaza i stali, wzrosła do 13,7% produkcji średnich przedsiębiorstw przem. (powyżej 49 pracowników) — branż będących tzw. nośnikami postępu technicznego.

W 2003 wyższy poziom produkcji niż w roku poprzednim zanotowano w 20 (z 29) działach przemysłu; dynamicznie rozwijała się produkcja pojazdów mech., przyczep i naczep (wzrost o 30,7% w porównaniu z 2002), maszyn i aparatury elektrycznej (22,6%), mebli i pozostałej działalności produkcyjnej (20,4%), wyrobów gumowych i z tworzyw sztucznych (20,3%); dalszy spadek wystąpił w górnictwie i kopalnictwie (3,6%, 2003), produkcji skór i wyrobów ze skóry (7,5%), pozostałego sprzętu transp. (6,9%), odzieży i wyrobów futrzarskich (5,1%). Wskaźnik rentowności obrotu brutto w 2003 wyniósł 2,9% (wzrost o 2,4% w porównaniu z 2002).

W nowych warunkach ekon. wystąpiła konieczność eliminacji nieefektywnych przedsiębiorstw. Za priorytetową uznano restrukturyzację przemysłu wydobywczego, gł. górnictwa węgla kam. (Górnośląski Okręg Przemysłowy, Dolnośląskie Zagłębie Węgla Kamiennego), hutnictwa, energetyki oraz znajdującego się w b. trudnej sytuacji, wobec braku zamówień rządowych, przemysłu zbrojeniowego.

W okresie transformacji nastąpiły także zmiany struktury przestrzennej przemysłu: 1989 największy udział w produkcji sprzedanej przemysłu miały woj.: katowickie, warsz. i łódzkie, 1998 — katowickie, warsz. i poznańskie, a 2001 prawie 1/2 krajowej produkcji sprzedanej przemysłu pochodziła z woj.: mazowieckiego, śląskiego i wielkopolskiego. Szczególnie istotne zmiany dotyczą obszarów najbardziej uprzemysłowionych, tj. okręgów przem., bowiem nastąpił przyspieszony proces odprzemysłowienia niektórych obszarów, wyrażający się zmniejszaniem przestrzeni przemysłowej. Stopniowa likwidacja nierentownych zakładów przem. oraz utrata rynków zbytu na surowce przyczyniły się do zaniku takich okręgów jak: tarnobrzeski, turoszowski, koniński czy sudecki. Trudności adaptacji do warunków gospodarki rynkowej oraz zmiany struktury funkcjonalnej dużych miast spowodowały zmniejszenie się powierzchni przem. m.in. okręgów: opolskiego, bydgoskiego, gdańskiego, wrocławskiego, łódzkiego i krakowskiego.

W rezultacie przez ostatnie dwudziestolecie XX w. liczba okręgów zmniejszyła się z 24 do 15 i zajmują one obecnie ok. 32 tys. km2 (82 tys. km2 na pocz. lat 80.), skupiając ok. 14 mln mieszk. (21,3 mln) i 1,7 mln osób pracujących w przemyśle (ok. 2,6 mln). Szybsza restrukturyzacja i modernizacja produkcji przem. (większa naukochłonność i nowoczesność) występuje w okręgu warsz. i okręgu poznańskim, co znajduje odzwierciedlenie ich w większej atrakcyjności inwestycyjnej dla inwestorów krajowych i zagranicznych. Wolniejsze przemiany zachodzą w okręgach położonych na południu kraju. W ostatnim dziesięcioleciu wystąpił również proces kształtowania się nowej przestrzeni przem., uzależnionej od działania czynników lokalizacji właściwych dla gospodarki rynkowej (tanie grunty, dostępność komunik., zaplecze kadrowe, stan środowiska). Pojawiły się również nowe czynniki lokalizacyjne: tworzenie specjalnych stref ekon. (SSE), różnorodne zachęty inwestycyjne ze strony gmin, w których występowało strukturalne bezrobocie, regionalne programy pomocowe, gł. Unii Europejskiej.

Rzemiosło. Rzemiosło odgrywało ważną rolę w gospodarce II RP. Po odzyskaniu niepodległości szybko wzrastała liczba warsztatów (wolniejsze tempo na wschodzie Polski — wojna pol.-bolszewicka 1919–20) i zatrudnionych w rzemiośle; 1928 istniało ok. 320–450 tys. warsztatów, w których pracowało ok. 1 mln osób (więcej niż w górnictwie, hutnictwie i zakładach przem. zatrudniających powyżej 20 pracowników); kryzys gosp. 1929–35 spowodował: likwidację części zakładów, zwłaszcza budowlanych, bednarskich, kowalskich, krawieckich, szewskich, w mniejszym stopniu spoż., zmniejszenie wartości obrotów o ok. 60%, spadek liczby zatrudnionych o ok. 80%. Ożywienie gosp. przyniosło otwarcie nowych zakładów (1937 było ich ponad 370 tys.) i wzrost produkcji (do ok. 3 mln zł); rozwijały się gł. rzemiosła spoż., odzież. i bud.; najwięcej zakładów rzemieślniczych (1937) było w woj. warsz. (62 tys., łącznie z Warszawą), kiel. (48 tys.), lubel. i poznańskim, najmniej (po 9 tys.) — w woj. tarnopol. i nowogródzkim. Rzemieślnicy byli zrzeszeni w cechach (4041 w 1935) lub izbach rzemieślniczych, podległych utworzonemu 1933 Związkowi Izb Rzemieślniczych. II wojna świat. i okupacja wyrządziły rzemiosłu ogromne szkody; straty personalne na terenach zajętych przez III Rzeszę wynosiły ok. 65%, a potencjału produkcyjnego — 50%. Odbudowę rzemiosła w Polsce rozpoczęto w miarę wyzwalania ziem pol. spod okupacji niem.; wznawiały działalność cechy i izby; organizowaniem rzemiosła kierował Departament Rzemiosł i Przemysłu Lud.; do zakończenia wojny uruchomiono kilkadziesiąt tysięcy warsztatów; ich liczba szybko rosła, jednak tzw. bitwa o handel i wprowadzenie w życie gospodarki nakazowo-rozdzielczej (plan 6-letni) oraz związane z tym działania, których celem było wyeliminowanie wszelkiej własności prywatnej z gospodarki, doprowadziły do zamknięcia znacznej części zakładów rzemieślniczych; po okresie represji pozostało ok. 80 tys. warsztatów (25%); od 1956, mimo ciągle zmieniającej się polityki wobec rzemiosła, liczba zakładów stale wzrastała (147 tys. — 1957, 227 tys. — 1980), szczególnie intensywnie 1985–89 (z 326 tys. do ok. 600 tys.). Zwiększyło się również zatrudnienie, z 208 tys. osób pracujących w zakładach rzemieślniczych 1960 do 1,2 mln osób 1989; w znacznie mniejszym tempie przybywało uczniów (państw. szkolnictwo zaw.); 1988 było ich 95 tys. (1960 — 44 tys.). Powoli zmieniała się struktura branżowa rzemiosła; 1988 przeważały rzemiosła przem. (58,6% wartości sprzedaży rzemiosła), zwłaszcza metal., spoż., drzewne, odzież. oraz rzemiosła budowlanego (38,0%). Rzemiosło jako element tzw. obcy ideologicznie nie miało dostępu do dobrych surowców i materiałów; zajmowało się gł. „zagospodarowaniem odpadów”, posługując się najczęściej maszynami wycofywanymi z produkcji z zakładów państw.; towary oferowane przez rzemiosło były na ogół słabej jakości, a duży popyt przy ciągłych niedoborach dóbr i usług na rynku nie wymuszał poprawy. Do 1990 rzemieślnicy mieli obowiązek zrzeszania się w cechach (1988 było ich 452) lub spółdzielniach (1988 — 562) podlegających 25 izbom rzemieślniczym lub bezpośrednio Związkowi Rzemiosła Pol.; działające hurtownie zaopatrzenia rzemiosła również podlegały izbom; kandydaci do poszczególnych zawodów, aby prowadzić samodzielnie warsztat, musieli mieć kwalifikacje potwierdzone dyplomem z cechu; w zakładach mogło pracować do 15 osób.

Wraz z wprowadzaniem reform systemowych w pol. gospodarce (1990) zniesiono obowiązek zrzeszania się, odstąpiono od wymogu posiadania potwierdzonych przez cech kwalifikacji, nie określono listy zawodów uznawanych za rzemieślnicze; zatarła się granica między rzemiosłem a innymi formami działalności gospodarczej. Jednocześnie drogi i trudno dostępny kredyt, brak możliwości skorzystania z preferencyjnych kredytów zagr. (zbyt duże minimalne kwoty — ok. 100 tys. dol. USA, skomplikowana procedura), niestabilność polityki celnej oraz brak wspomagania ekon. małych firm prywatnych spowodował zahamowanie rozwoju rzemiosła. Dodatkową przyczyną kryzysu była utrata więzi kooperacyjnych z wielkimi zakładami przem., z którymi część warsztatów współpracowała od lat, oraz utrata rynków zbytu w krajach byłego RWPG. W efekcie liczba zakładów rzemieślniczych gwałtownie spadła 1993 do ok. 270 tys. (najwięcej zakładów zamknięto w małych ośr.); nastąpiło znaczne ograniczenie potencjału produkcyjno-usługowego istniejących firm; zmalała liczba zatrudnionych w 1 zakładzie; wzrosła natomiast liczba uczniów (ok. 200 tys. osób uczyło się 126 zawodów, w 60 tys. warsztatów, 1993). Najwięcej rzemieślniczych zakładów produkcyjnych, przetwórczych i usługowych było w branży budowlanej (35%, 1992) oraz metal., drzewnej, odzież., chem., środków transportu (części samochodowe) i spożywczej. W 2003 Związek Rzemiosła Pol. (największa organizacja rzemieślnicza w kraju) zrzeszał ponad 300 tys. przedsiębiorstw, 490 cechów, 271 spółdzielni rzemieślniczych, 27 izb rzemiosła i przedsiębiorczości.

Polska. Produkcja wybranych artykułów przemysłowych (wg województw)

 

Produkcja wybranych artykułów przemysłowych 1989–2001 (wg województw)
Artykuł przemysłowy Jednostka miary Rok Produkcja krajowa 1. producent 2. producent 3. producent
Województwo %a Województwo %a Województwo %a
Węgiel kamienny mln t 1989 177,6 katowickie 97,6 wałbrzyskie 1,3 lubelskie 1,1
2001 104,0 śląskie 91,4 lubelskie 4,3 małopolskie 4,2
Sól tys. t 2001 4 330,4 kujawsko- pomorskie 79,8 wielkopolskie 13,2 dolnośląskie 4,9
Produkty uboju bydła i cieląt tys. t 2001 133,2 mazowieckie 15,2 warmińsko- mazurskie 13,4 lubelskie 10,1
Produkty uboju trzody chlewnej tys. t 1989b 1 742,7 bydgoskie 5,7 poznańskie 5,2 olsztyńskie 5,1
2001 701,2 wielkopolskie 19,8 mazowieckie 16,5 kujawsko- pomorskie 10,5
Wędliny ze świń domowych tys. t 1989c 766,6 katowickie 11,3 warszawskie 5,7 poznańskie 4,5
2001 174,3 mazowieckie 22,0 śląskie 9,6 łódzkie 9,5
Tłuszcze roślinne konsumpcyjne tys. t 1989 354,2 katowickie 20,3 warszawskie 15,8 bydgoskie 15,4
2001 680,7 śląskie 26,1 kujawsko- pomorskie 25,0 mazowieckie 18,3
Masło oraz inne tłuszcze otrzymywane z mleka t 1989 290 202 siedleckie 5,6 białostockie 4,5 bydgoskie 3,9
2001 154 337 podlaskie 22,9 mazowieckie 17,0 wielkopolskie 12,4
Cukier tys. t 1989 1 715,7 zamojskie 8,0 bydgoskie 7,4 leszczyńskie 6,9
2001 1 543,3 wielkopolskie 17,9 kujawsko- pomorskie 17,6 lubelskie 13,7
Piwo ze słodu tys. hl 1989 12 082 katowickie 12,1 tarnowskie 7,4 poznańskie 6,6
2001 25 163 śląskie 29,6 wielkopolskie 14,0 mazowieckie 11,8
Papierosy z tytoniu mln sztuk 2001 81 697 małopolskie 43,3 mazowieckie 22,0 wielkopolskie 17,3
Rajstopy i rajtuzy tys. sztuk 2001 118 821 łódzkie 73,0 kujawsko- pomorskie 8,5 wielkopolskie 6,4
Obuwie z wierzchami ze skóry tys. par 1989d 160 579 toruńskie 8,5 łódzkie 6,5 bielskie 6,3
2001 18 906 małopolskie 19,8 pomorskie 16,9 mazowieckie 12,7
Tarcica iglasta dam3 1989e 5 159,1 olsztyńskie 6,0 gorzowskie 5,8 słupskie 4,9
2001 2 160,8 zachodnio- pomorskie 19,3 pomorskie 15,8 wielkopolskie 11,5
Tarcica liściasta dam3 2001 444,2 zachodnio- pomorskie 24,9 warmińsko- mazurskie 13,3 pomorskie 10,5
Płyty pilśniowe km3 1989 111,6 zielonogórskie 22,3 gdańskie 21,4 częstochowskie 16,5
2001 220,9 zachodnio- pomorskie 42,9 lubuskie 23,3 wielkopolskie 13,7
Koks i półkoks tys. t 1989 16 548,0 katowickie 38,0 opolskie 29,1 krakowskie 14,8
2001 8 954,3 śląskie 41,8 opolskie 39,5 małopolskie 11,8
Nawozy azotowe tys. t 1989f 2 724,6 szczecińskie 30,8 lubelskie 22,4 włocławskie 9,2
2001 1 509,8 lubelskie 37,6 kujawsko- pomorskie 17,7 opolskie 16,8
Nawozy fosforowe tys. t 2001 502,7 zachodnio- pomorskie 70,4 wielkopolskie 11,0 pomorskie 9,7
Preparaty do prania i preparaty do czyszczenia tys. t 2001 355,9 mazowieckie 48,9 dolnośląskie 18,5 śląskie 13,7
Włókna syntetyczne tys. t 2001 93 kujawsko- pomorskie 60,0 lubuskie 25,2 śląskie 7,1
Cement tys. t 1989 17 125 opolskie 25,0 chełmskie 16,8 kieleckie 13,7
2001 12 074 świętokrzyskie 32,0 opolskie 27,4 lubelskie 10,3
Wapno tys. t 2001 2 049,4 świętokrzyskie 38,1 opolskie 24,3 kujawsko- pomorskie 11,1
Papa km2 2001 73,8 łódzkie 44,3 świętokrzyskie 10,8 pomorskie 9,8
Stal surowa tys. t 1989 15 094 katowickie 53,5 krakowskie 29,6 kieleckie 6,1
2001 8 809,2 śląskie 68,7 małopolskie 20,1 mazowieckie 4,6
Wyroby walcowane na gorąco (bez półwyrobów) tys. t 1989 11 272 katowickie 48,4 krakowskie 31,1 częstochowskie 7,8
2001 6 375,9 śląskie 63,0 małopolskie 27,1 świętokrzyskie 4,5
Maszyny do obróbki plastycznej metali t 1989g 48 818 ostrołęckie 19,5 warszawskie 11,4 bydgoskie 8,1
2001 1 377 opolskie 23,5 warmińsko- mazurskie 18,9 zachodnio- pomorskie 14,2
Chłodziarki i zamrażarki typu domowego tys. sztuk 2001 589,0 dolnośląskie 60,5 wielkopolskie 38,4 pomorskie 1,1
Maszyny pralnicze typu domowego tys. sztuk 2001 759,3 mazowieckie 48,2 wielkopolskie 21,5 śląskie 20,5
Odbiorniki telewizji kolorowej tys. sztuk 2001 7 501,9 mazowieckie 52,1 pomorskie 46,2 kujawsko- pomorskie 0,9
Samochody osobowe ogólnego przeznaczenia tys. sztuk 2001 363,8 śląskie 82,0 wielkopolskie 10,1 mazowieckie 7,9
Samochody ciężarowe i ciągniki drogowe do ciągnięcia naczep tys. sztuk 2001 25,5 wielkopolskie 66,3 mazowieckie 17,3 opolskie 8,2
Energia elektryczna GWh 1989 145 472 katowickie 23,5 piotrkowskie 19,6 konińskie 9,4
2001 145 616 łódzkie 20,8 śląskie 20,5 mazowieckie 11,3
Ciepło w parze lub gorącej wodzie PJ 2001 577,7 mazowieckie 18,8 śląskie 14,5 kujawsko- pomorskie 9,3

a Procent produkcji krajowej; b mięso i tłuszcze ogółem bez dziczyzny, królików i drobiu (ubój przemysłowy); c bez końskich, drobiowych, z dziczyzny i królików; d łącznie z gumowym i tekstylno-gumowym; e tarcica ogółem; f nawozy sztuczne ogółem; g obrabiarki do metali.

Uwaga: Brak pozycji 1989 oznacza brak porównywalnych danych dla tego roku.

Źródło: „Przemysł” 1991, GUS, Warszawa 1991; „Rocznik Statystyczny Przemysłu” 2002, GUS, Warszawa 2002.

Polska. Ważniejsze przedsiębiorstwa przemysłowe

 

Ważniejsze przedsiębiorstwa przemysłowe w Polsce wg działów przemysłua
NAZWA PRZEDSIĘBIORSTWA SIEDZIBA MIEJSCEb
Produkcja artykułów spożywczych i napojów
Browary Żywiec SA Kompania Piwowarska SA Provimi Polska Holding sp. z o.o. Polmos Białystok SA Masterfoods Polska sp. z o.o. Żywiec Poznań Chełmno Białystok Sochaczew 38 40 88 107 117
Wytwarzanie energii elektrycznej , gazu, pary wodnej i gorącej wody i zaopatrywanie w nie
Południowy Koncern Energetyczny SA Górnośląski Zakład Elektroenergetyczny SA Elektrownia Bełchatów SA Elektrownia Opole SA Elektrownia Turów Jaworzno Gliwice Bełchatów Brzezie Bogatynia 22 41 43 78 80
Produkcja wyrobów chemicznych
Procter & Gamble Polska SA Unilever Polska SA Zakłady Azotowe Puławy SA Police Zakłady Chemiczne SA Anwil Zakłady Azotowe Warszawa Warszawa Puławy Police Włocławek 61 77 96 101 119
Produkcja pojazdów mechanicznych, przyczep i naczep
Fiat Auto Poland S.A Volkswagen Motor Polska sp. z o.o. Volkswagen Poznań sp. z o.o. Isuzu Motors Polska sp. z o.o. Volvo Poland sp. z o.o. Bielsko-Biała Polkowice Poznań Tychy Wrocław 16 24 48 68 124
Produkcja wyrobów z metali
Can Pack Grupa Kapitałowa S.A Gilette Poland S.A Kraków Warszawa 189 191
Produkcja maszyn i urządzeń
Amica Wronki SA Alstom Power sp. z o.o. ABB Alstom Power sp. z.o.o. H. Cegielski-Poznań SA Wronki Elbląg Elbląg Poznań 150 155 156 246
Produkcja wyrobów z surowców niemetalicznych pozostałych
Górażdże Cement SA, Lafarge Cement Polska SA Chorula Małogoszcz 212 247
Produkcja koksu i produktów rafinacji ropy naftowej
Polski Koncern Naftowy Orlen SA Rafineria Gdańska S.A.c Rafineria Trzebinia SA Rafineria Czechowice SA Rafineria Nafty Jedlicze SA Płock Gdańsk Trzebinia Czechowice-Dziedzice Jedlicze 1 10 95 114 127
Produkcja wyrobów gumowych i z tworzyw sztucznych
Stomil Olsztyn SA Dębica Firma Oponiarska SA, Olsztyn Dębica 109 139
Produkcja metali
Huta Katowice SAd Huta im. Tadeusza Sendzimira SAd Huta Częstochowa SA Huta Zawiercie SA Huta Aluminium Konin SA Dąbrowa Górnicza Kraków Częstochowa Zawiercie Konin 27 51 140 175 252
Górnictwo węgla kamiennego i brunatnego; wydobywanie torfu
Katowicki Holding Węglowy SA Jastrzębska Spółka Węglowa SA Nadwiślańska Spółka Węglowa SAe Gliwicka Spółka Węglowa SA Rybnicka Spółka Węglowa SAe Katowice Jastrzębie Zdrój Tychy Gliwice Rybnik 37 46 53 64 65
Działalność wydawnicza, poligrafia i reprodukcja zapisanych nośników informacji
Agora SA Warszawa 176
Produkcja mebli; pozostała działalność produkcyjna
Mazurskie Meble International sp. z o.o. Black Red White SA Olsztyn Biłgoraj 154 166
Produkcja drewna i wyrobów z drewna oraz ze słomy i wikliny
Kronospan Holdings Ltd sp. z o.o. Kronopol sp. z o.o. Swedwood Poland SA Szczecinek (grupa kapitałowa) Żary Szczecin 58 121 201
Produkcja maszyn i aparatury elektrycznej
Tele-Fonika Kable SA Philips Lighting Poland SA Myślenice Piła 84 93
Produkcja masy włóknistej oraz papieru
International Paper-Kwidzyn SA Frantschach Świecie SA Kostrzyn Paper SA Intercell SA Kwidzyn Świecie Kostrzyn n. Odrą n. Odrą Ostrołęka 73 122 262 283
Produkcja pozostałego sprzętu transportowego
Stocznia Gdynia SA Stocznia Szczecińska Porta Holding SAf Gdańska Stocznia Remontowa SA Gdynia Szczecin Gdańsk 63 112 256
Produkcja sprzętu i urządzeń radiowych, telewizyjnych i telekomunikacyjnych
Thomson Multimedia sp. z o.o. Philips CEI Poland sp. z o.o. Daewoo EM Poland sp. z o.o. Lucent Technologies Poland sp. z o.o. Piaseczno Kwidzyn Pruszków Bydgoszcz 34 54 169 244
Włókiennictwo
Toruńskie Zakłady Materiałów Opatrunkowych SA Toruń 143
Wydobywanie ropy naftowej, gazu ziemnego, rud uranu i toru. Kopalnictwo rud metali. Pozostałe górnictwo i kopalnictwo
KGHM Polska Miedź SA Lubin 13
Produkcja instrumentów medycznych, precyzyjnych i optycznych, zegarów i zegarków
Alcatel Polska SA Warszawa 149
Produkcja wyrobów tytoniowych
Reemtsma Polska SA British-American Tobacco Polska SA House of Prince Poland SA Altadis Polska SA Polski Tytoń PHP SA Tarnowo Podgórne Augustów Myślenice Radom Radom 60 75 118 120 132
Produkcja maszyn biurowych i komputerów
Optimus SA Nowy Sącz 263

a Działy przemysłu według wartości produkcji sprzedanej 2001; b miejsce 2001 na liście największych przedsiębiorstw (kolejność według przychodów ze sprzedaży); c od 2003 Grupa Lotos SA; d od V 2002 wraz z hutami Florian i Cedler tworzą Polski Huty Stali SA; e wraz ze spółkami Rudzką i Bytomską weszły w skład największego obecnie (2003) przedsiębiorstwa w dziale — Kompanii Węglowej SA; f od VII 2002 w upadłości; w miejsce Stoczni Szczecińskiej utworzono firmę Stocznia Szczecińska Nowa Sp. z o.o.

Źródło: Opracowanie własne autora na podstawie Polskie przedsiębiorstwa: duże i średnie, prywatne i państwowe, „Rzeczpospolita” z 3 października 2002.

Uwaga: W tabeli uwzględniono 5 największych przedsiębiorstw w danym dziale, ale tylko te, które 2001 osiągnęły przychody ze sprzedaży ponad 500 mln zł.

Polska. Struktura produkcji sprzedanej przemysłu (wg działów)

 

Struktura produkcji sprzedanej przemysłu (ceny bieżące, w odsetkach)
Sekcje 1995 1996 1997 1998 2000 2010
Ogółem (mld zł)
255,6 294,9 358,8 390,2 488,8 1010,3
Górnictwo i kopalnictwo 7,6 7,6 7,3 6,2 5,5 5,1
Działalność produkcyjna 82,8 82,8 83,6 84,7 84,3 83,5
Zaopatrzenie w energię elektryczną, gaz i wodę 9,6 9,6 9,1 9,1 10,1 11,4a

aW tym gospodarowanie ściekami i odpadami, rekultywacja

Źródło: „Rocznik Statystyczny” 2000, 2001, 2010, Warszawa 2000, 2001, 2010.

Polska. Zasoby kopalin

 

Zasoby ważniejszych kopalin w Polsce
    Surowce Liczba złóż Zasoby złóż udokumentowanych geologicznie w mln t
ogółem w tym zagospodarowane ogółem w tym zagospodarowane
1989 2010 1989 2010 1989 2010 1989 2010
Surowce energetyczne
Ropa naftowa 69 84 50 68 5 26 4 25
Gaz ziemny 220 279 143 189 169a 147a 130a 120a
Metan w pokładach węgla 51 23 90a 26a
Węgiel kamienny 121 141 73 47 65 838 44 229 30 620 16 948
Węgiel brunatny 77 78 16 11 12 861 14 859 2 608 1749
Surowce metaliczne
Rudy cynku i ołowiu 23 18 6 3 343 90 133 21
Rudy miedzi 17 14 6 6 3379 1782 1969 1470
Surowce chemiczne
Siarka rodzima 11 18 5 5 897 515 531 29
Sól kamienna 22 19 8 4 74 639 85 365 3454 12 536
Surowce skalne
Wapienie i margle dla przemysłu cementowego i wapienniczego 182 180 48 34 17 838 18 265 6187 6053
Kamienie łamane i boczne 440 685 176 292 8153 9784 3642 4720
Piaski kwarcowe do produkcji cegły i betonów 147 159 62 43 727 750 198 152
Piaski podsadzkowe 36 34 13 8 5961 4554 2166 831
Piaski formierskie 83 79 19 9 338 341 139 95
Gliny ogniotrwałe 18 17 6 3 70 55 19 5
Gliny ceramiczne 28 5 142 14
Dolomity 10 12 6 4 585 351 285 153
Piaski i żwiry 1980 7323 958 2669 11 762 16 245 2845 4038
Surowce ilaste ceramiki budowlanej 1232 269 4044 536
aW km3.

Źródło: „Mały Rocznik Statystyczny” 1991, Warszawa 1991; „Rocznik Statystyczny” 2001, Warszawa 2001; „Mały Rocznik Statystyczny” 2011, Warszawa 2011.

Polska. Struktura produkcji sprzedanej przemysłu (wg sektorów)

 

Struktura produkcji sprzedanej przemysłu wg sektorów gospodarki
Lata Sektor publiczny Sektor prywatny
KGN a EKD b KGN a EKD b
1989 83,8 16,2
1990 81,7 18,3
1991 73,0 75,2 27,0 24,8
1992 69,2 71,8 30,8 28,2
1993 63,4 64,9 33,6 35,1
1994 61,7 38,3
1995 53,1 46,9
1996 48,4 51,6
1997 35,8 64,2
1998 31,0 69,0
1999 29,9 70,1
2000 28,0 72,0
2010 14,4 85,6

a Klasyfikacja Gospodarki Narodowej;

b Europejska Klasyfikacja Działalności.

Źródło: „Rocznik Statystyczny” 1994, 1997, 1999, 2000, 2001, 2010, Warszawa 1994, 1997, 1999, 2000, 2001, 2010.

Polska. Produkcja niektórych wyrobów włókienniczych

 

Produkcja niektórych wyrobów włókienniczych w Polsce
Wyrób Jednostka 1937 1960 1990 1999
Przędza bawełniana tys. t 77,5 153,0 127,0 67,3
Przędza wełniana tys. t 34,2 58,5 55,0 18,2
Przędza lniano-konopna tys. t 8,1 34,4
Tkaniny bawełniane mln m 325,0 665,0 428,0 179,0
Tkaniny wełniane mln m 37,6 78,9 64,7 22,4
Tkaniny jedwabne mln m 23,0 112,0 88,3 51,8
Tkaniny lniano-konopne mln m 21,5 81,0
Wyroby dziewiarskie mln sztuk 7,2 122,0 71,6 60,4
Wyroby pończosznicze mln par 31,5 93,4 262,0 167,0
Źródło: „Rocznik Statystyczny” 1947, 1999, 2000, Warszawa 1947, 1999, 2000.
Polska. Produkcja energii elektrycznej brutto

 

Produkcja energii elektrycznej brutto w Polsce a ( TW · h)
Rodzaj elektrowni 1990 2000
Elektrownie zawodowe w tym: cieplne wodne 128,2   124,9 3,3 137,9   133,8 4,1
Elektrownie przemysłowe 8,1 7,1
Łącznie 136,3 145,0
a Włącznie z energią zużywaną na potrzeby własne elektrowni.

Źródło: „Mały rocznik statystyczny” 2001, Warszawa 2001.

Polska. Produkcja wybranych wyrobów przemysłu

 

Produkcja wybranych wyrobów przemysłu w Polsce
Wyroby Jednostka miary 1990 2004 2010
Węgiel kamienny mln t 148 101 77
Węgiel brunatny mln t 67,6 61,2 56,4
Gaz ziemny hm3 3 867 5 630 5 759
Energia elektryczna TWh 136 154 157
Energia cieplna PJ 631 560 500
Benzyna mln t 2,4 4,1 4,2
Stal surowa tys. t 13 625 10 578 7 993
Wyroby walcowane tys. t 9 836 7 507 6 658
Miedź rafinowana tys. t 346 571 568
Łożyska mln szt. 96,0 221,0 209
Chłodziarki i zamrażarki tys. szt. 604 1 280 1 867
Samochody osobowe tys. szt. 266 522 785
Ciągniki rolnicze tys. szt. 35,4 8,5 3,4
Statki morskie wodowane szt. 39 21 8
Siarka w przeliczeniu na 100% tys. t 4 660 1 003 517
Sól kamienna tys. t 4 055 1 099 1 232
Nawozy azotowe w przeliczeniu na czysty składnik tys. t 1 303 1 644 1 630
Nawozy fosforowe w przeliczeniu na czysty składnik tys. t 467 594 478
Cement mln t 12,5 12,6 15,4
Tarcica dam3 3 995 3 164 2 404
Papier i tektura tys. t 924 2 635 3 662
Obuwie mln par 105 46,6 30,4
Mleko płynne przetworzone mln l 2 037 2 087 2 588
Masło tys. t 272 177 175
Cukier (w przeliczeniu na cukier biały) tys. t 1 971 1 999 1 615
Papierosy mld szt. 91,5 86,6 143

Źródło: „Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej” 1995, 1999, 2001, 2005, 2010 Warszawa 1995, 1999, 2001, 2005, 2010.

Spis treści

Polska, państwo w środkowej Europie, nad Morzem Bałtyckim

Polska. Wiadomości wstępne

Polska. Warunki naturalne

Polska. Ochrona przyrody i środowiska

Polska. Język

Polska. Ludność

Polska. Gospodarka.

Polska. Gospodarka. Budżet państwa.

Polska. Gospodarka. Bilans płatniczy.

Polska. Gospodarka. System bankowy.

Polska. Gospodarka. Przemysł.

Polska. Gospodarka. Budownictwo.

Polska. Gospodarka. Rolnictwo.

Polska. Gospodarka. Rybołówstwo.

Polska. Gospodarka. Leśnictwo.

Polska. Gospodarka. Transport i łączność.

Polska. Gospodarka. Handel wewnętrzny.

Polska. Gospodarka. Handel zagraniczny.

Polska. Gospodarka. Turystyka.

Polska. Ustrój polityczny

Polska. Partie polityczne.

Polska. Polityka zagraniczna

Polska. Bezpieczeństwo i porządek publiczny

Polska. Siły zbrojne

Polska. Kościoły i związki wyznaniowe

Polska. Polityka społeczna

Polska. Środki przekazu

Polska. Nauka

Polska. Oświata

Polska. Historia

Polska. Literatura

Polska. Sztuka

Polska. Muzyka

Polska. Teatr

Polska. Film

Polska. Książka

Polska. Sport

Wydawnictwo Naukowe PWN Księgarnia Internetowa PWN
Copyright © 2010 WN PWN