Encyklopedia PWN - rzetelne źródło informacji

jednostka miary

jednostka miary

Tabele
  • Jednostki miar. Wybrane przykłady jednostek miar nienależących do Międzynarodowego Układu Jednostek Miar (SI) dopuszczonych do stosowania
  • Jednostki pochodne SI
  • Miary — legalne jednostki nienależące do układu SI
  • Jednostki miar. Nazwy i oznaczenia przedrostków mnożników dziesiętnych do wyrażania dziesiętnych wielokrotności i podwielokrotności jednostek SI
  • Jednostki miar — układ oparty na systemie metrycznym
Hasła powiązane
reklama

jednostka miary, wartość wielkości fizycznej, określona, zdefiniowana i przyjęta umownie, której przypisuje się wartość liczbową równą jeden, służąca do ilościowego porównywania różnych wartości tej samej wielkości;

np. 1 metr (1 m), 1 sekunda (1 s), 1 farad (1 F).

Polecamyksiążki w Księgarni PWNwszystkie książki

Jednostki miar. Wybrane przykłady jednostek miar nienależących do Międzynarodowego Układu Jednostek Miar (SI) dopuszczonych do stosowania

 


Wybrane przykłady jednostek miar nienależących do Międzynarodowego Układu Jednostek Miar (SI) dopuszczonych do stosowania
Wielkość Jednostka miary
nazwa ozna- czenie definicja lub relacja definiująca dziedzina stosowania
Długość, odległość mila morska n mile 1 n mile = 1 852 m żegluga morska i powietrzna
rok świetlny ly 1 ly ≈ 9,460 730 · 1015m astronomia
Powierzchnia, pole powierzchni ar a 1 a = 102 m2 do wyrażania powierzchni gruntów
hektar ha 1 ha = 104 m2
barn b 1 b = 10–28 m2 fizyka atomowa i jądrowa
Objętość, pojemność litr l, L 1 l = 10–3 m3 do wyrażania objętości płynów i ciał sypkich
Kąt płaski kąt płaski pełny (obrót) r r = 2π rad jednostka powszechnie stosowana
stopień ° 1°= (π/180) rad  
minuta 1’ = (π/10 800) rad  
sekunda " 1" = (π/648 000) rad  
gon (lub grad) gon 1 gon = (π/200) rad geodezja
Zdolność skupiająca układu optycznego dioptria dpt 1 dpt = 1 m–1 optyka
Masa tona t 1 t = 103 kg gospodarka
karat metryczny ct 1 ct = 2 ·10–4 kg jubilerstwo
jednostka masy atomowej u jednostka masy atomowej jest to masa równa 1/12 części masy atomowej izotopu węgla 12C chemia, fizyka
Masa liniowa teks tex 1 tex = 10–6 kg/m włókiennictwo
Czas minuta min 1 min = 60 s jednostka powszechnie stosowana
godzina h 1 h = 3 600 s
doba d 1 d = 86 400 s
rok (zwrotnikowy) a, r. 1 a ≈ 31 556 926 s
Prędkość liniowa węzeł kn 1 kn = (1 852/3 600) m/s żegluga morska i powietrzna
Jednostki pochodne SI

 


Jednostki pochodne SI
Wielkość Jednostka miary
nazwa oznaczenie relacja definiująca wyrażenie za pomocą jednostek podstawowych i pochodnych SI
Kąt płaski radian rad 1 rad = 1 m /1 m = 1
Kąt bryłowy steradian sr 1 sr = 1 m2 /1 m2 = 1
Częstotliwość herc Hz 1 Hz = 1 s–1  
Siła niuton N 1 N = 1 kg · m/s2 1 kg · m · s–2
Ciśnienie, naprężenie mechaniczne paskal Pa 1 Pa = 1 N/m2 1 m–1 · kg · s–2
Energia, praca, energia ciepła dżul J 1 J = 1 N · m 1 m2 · kg · s–2
Moc, moc promieniowania wat W 1 W = 1 J/s 1 m2 · kg · s–3
Ładunek elektryczny, ilość elektryczności kulomb C 1 C = 1 A · s  
Potencjał elektryczny, różnica potencjałów, napięcie elektryczne, siła elektromotoryczna wolt V 1 V = 1 W/A 1 m2 · kg · s–3 · A–1
Pojemność elektryczna farad F 1 F = 1 C/V 1 m–2 · kg–1 · s4 · A2
Rezystancja, opór elektryczny om Ω 1 Ω = 1 V/A 1 m2 · kg · s–3 · A–2
Konduktancja, przewodność elektryczna simens S 1 S = 1 Ω–1 1 m–2 · kg–1 · s3 · A2
Strumień magnetyczny weber Wb 1 Wb = 1 V · s 1 m2 · kg · s–2 · A–1
Indukcja magnetyczna tesla T 1 T = 1 Wb/m2 1 kg · s–2 · A–1
Indukcyjność henr H 1 H = 1 Wb/A 1 m2 · kg · s–2 A–2
Temperatura wg skali Celsjusza stopień Celsjusza °C 1 K  
Strumień świetlny lumen lm 1 lm = 1 cd · sr 1 m2 · m–2 · cd = cd
Natężenie oświetlenia luks lx 1 lx = 1 lm/m2 1 m2 · m–4 · cd = m–2 · cd
Aktywność ciała promieniotwórczego bekerel Bq 1 Bq = 1/s 1 s–1
Dawka pochłonięta, kerma grej Gy 1 Gy = 1 J/kg 1 m2 · s–2
Równoważnik dawki pochłoniętej, równoważnik dawki odniesienia siwert Sv 1 Sv = 1 J/kg 1 m2 · s–2
Aktywność katalityczna katal Kat 1 Kat = 1 mol/s  
Miary — legalne jednostki nienależące do układu SI

 

Legalne jednostki miar nienależące do układu SI
Wielkość Jednostka miary Zależność między jednostkami
nazwa oznaczenie
Masa tona t 1 t = 1 Mg = 103 kg
Czas minuta godzina doba dzień tydzień miesiąc kwartał rok min h d         a lub r. 1 min = 60 s 1 h = 60 min = 3600 s 1 d = 24 h = 86 400 s
Powierzchnia hektara ha 1 ha = 104 m2
Objętość litrb l 1 l = 1 dm3 = 10–3 m3
Temperatura stopień Celsjusza °C  
Kąt płaski stopień minuta sekunda grad ...° ...' ...'' ...g 1° = (π/180) rad 1' = (1°/60) = (π/10 800) rad 1'' = (1'/60) = (π/648 000) rad 1g = (π/200) rad
Energia elektronowolt eV 1 eV ≈ 1,60218 · 10–19 J
Masa atomowa jednostka masy atomowa u 1 u ≈ 1,66054 · 10–27 kg
Długość jednostka astronomiczna parsek UA, AU   pc 1 UA = 149 600 · 106 m   1 pc ≈ 206 265 UA ≈ 30 857 · 1012 m

a Do wyrażania powierzchni gruntów;

b do wyrażania objętości płynów i ciał sypkich; nie należy stosować do wyrażania wyników pomiarów o dużej dokładności.

Jednostki miar. Nazwy i oznaczenia przedrostków mnożników dziesiętnych do wyrażania dziesiętnych wielokrotności i podwielokrotności jednostek SI

 


Nazwy i oznaczenia przedrostków mnożników dziesiętnych do wyrażania dziesiętnych wielokrotności i podwielokrotności jednostek SI
Przedrostek Mnożnik
nazwa oznaczenie
jotta Y 1 000 000 000 000 000 000 000 000 = 1024
zetta Z 1 000 000 000 000 000 000 000 = 1021
eksa E 1 000 000 000 000 000 000 = 1018
peta P 1 000 000 000 000 000 = 1015
tera T 1 000 000 000 000 = 1012
giga G 1 000 000 000 = 109
mega M 1 000 000 = 106
kilo k 1 000 = 103
hekto h 100 = 102
deka da 10 = 101
decy d 0,1 = 10–1
centy c 0,01 = 10–2
mili m 0,001 = 10–3
mikro μ 0,000 001 = 10–6
nano n 0,000 000 001 = 10–9
piko p 0,000 000 000 001 = 10–12
femto f 0,000 000 000 000 001 = 10–15
atto a 0,000 000 000 000 000 001 = 10–18
zepto z 0,000 000 000 000 000 000 001 = 10–21
jokto y 0,000 000 000 000 000 000 000 001 = 10–24
Jednostki miar — układ oparty na systemie metrycznym

 

Układy jednostek miar oparte na systemie metrycznym
Układ wielkości Układ jednostek miar Dziedziny objęte układami
Oznaczenie Wielkości podstawowe Oznaczenie Jednostki podstawowe
L M T I Θ N J L M T I L M T długość (l), masa (m), czas (t) SI (współcz. postać systemu metry- cznego) M K S A M K S metr (m), kilogram (kg), sekunda (s) mecha- nika mecha- nika, elektry- czność, magne- tyzm układy uniwer- salne
  prąd elektr. (l)   amper (A) (µ0 = 4π · 10–7 H/m)  
  temperatura (T), liczność materii (n), światłość (J); dodatkowe: kąt płaski (α, β), kąt bryłowy (φ, ω)   kelwin (K), mol (mol), kandela (cd); uzupełniające: radian (rad), steradian (sr); postać zracjonalizowana równań pola elektromagne- tycznego  
LMT długość (l), masa (m), czas (t) MTS metr (m), tona (t), sekunda (s) mechanika
CGS centymetr (cm), gram (g), sekunda (s)
długość (l), masa (m), czas (t); przenikalność magnet. (µ) przyjęto jako wielkość bezwymiarową em CGS Łącznie układ symetry- czny CGS (Gaussa) centymetr (cm), gram (g), sekunda (s); µ0= 1 (przenikalność magnet. próżni); postać niezracjonalizo- wana równań pola elektromagne- tycznego mechanika, magnetyzm, elektromagnetyzm, elektrodynamika
długość (l), masa (m), czas (t), przenikalność elektr. (ε) przyjęto jako wielkość bezwymiarową es CGS centymetr (cm), gram (g), sekunda (s); ε0 = 1 (przenikalność elektr. próżni); postać niezracjonalizo- wana równań pola elektromagne- tycznego mechanika, elektrostatyka
LFT długość (l), siła (f), czas (t) MkGS lub MKpS metr (m), kilogram-siła (kG), sekunda (s) metr (m), kilopond (kp), sekunda (s); 1 kG = 1 kp mechanika
Wydawnictwo Naukowe PWN Księgarnia Internetowa PWN
Copyright © 2010 WN PWN