zasada

Encyklopedia

zasada, pryncypium
[łac. principium],
w metafizyce byt samodzielny lub niesamodzielny, który wywołuje proporcjonalne do siebie skutki;
zasada wprowadzona do kosmologii w latach 60. XX w. przez amer. fizyka R.H. Dicke’a, potem rozwinięta gł. przez: B. Cartera, H. Everetta, B.S. De Vitta, J.A. Wheelera;
zasada procesu karnego stanowiąca, że oskarżonego nie uważa się za winnego, dopóki nie zostanie mu udowodniona wina.
biol. socjobiologiczna zasada dotycząca maksymalizowania dostosowania łącznego, tj. dbania nie tylko o interesy własne i potomstwa, lecz również o interesy innych krewnych, nawet za cenę pewnej osobistej ofiary (altruizm);
biol. ewolucyjna zasada przyjmująca, że dobór naturalny faworyzuje takie dziedziczne sposoby zachowania się osobnika, które dają największe korzyści (zyski) przy najmniejszych stratach (kosztach, ang. investment).
w metafizyce — to, co sprawia, że jakiś byt ma określone uszczegółowienie (wzór gatunkowy) i jako jednostkowy różni się od innych jednostek tego samego gatunku;
metodol., naukozn. postulat dotyczący rozwoju nauki, aby nowa teoria znajdowała się w określonej relacji (korespondencji) do starej teorii;
biol. ważny w metodologii etologii postulat uwzględniania w interpretacji wyników badań poziomu rozwoju ewolucyjnego danego zwierzęcia.
Zasada Sobiesław, ur. 27 I 1930, Dąbrowa Górnicza,
kierowca rajdowy, z zawodu ekonomista;
fiz. jedno z podstawowych praw fizyki: całkowita energia dowolnego izolowanego (tj. nie oddziałującego z otoczeniem) układu fizycznego ma wartość stałą;
fiz. obowiązująca w mechanice klas. zasada, wg której wszystkie układy inercjalne są równoprawne przy formułowaniu praw mechaniki;
Hamiltona zasada, zasada najmniejszego działania, zasada stacjonarnego (ekstremalnego) działania,
jedna z wariacyjnych zasad mechaniki;
zasada wyjaśniająca mechanizm rozchodzenia się fal;
pedag. jedna z najwcześniej sformułowanych i najbardziej elementarnych zasad dydaktycznych, postulująca, by uczniowie czerpali wiedzę nie tylko ze słów nauczyciela, ale także z obserwacji i doświadczenia;
jedna z gł. zasad społecznej nauki Kościoła, sformułowana w encyklice papieża Piusa XI Quadragesimo anno (1931);
d’Alemberta zasada, zasada d’Alemberta–Lagrange’a,
jedna z różniczkowych zasad wariacyjnych mechaniki klas. nierelatywistycznej, stanowiąca bardzo ogólne sformułowanie praw ruchu układów mechanicznych.
fiz. trzecia zasada dynamiki, → Newtona zasady dynamiki.
log. dążenie do celów myślenia z uwzględnieniem możliwie ograniczonej liczby czynników;
masy zachowania zasada, prawo zachowania masy,
prawo stwierdzające, że suma mas (spoczynkowych; masa) ciał biorących udział w procesie nie zmienia się;
prawo zasada, wg której dłużnik może się zwolnić od zobowiązania pieniężnego, przenosząc do majątku wierzyciela należną sumę w znakach pieniężnych przedstawiających nominalnie, tzn. wg przepisów walutowych danego państwa, tę samą wartość, co przy zaciągnięciu zobowiązania;

Słownik języka polskiego

zasada
1. «prawo rządzące jakimiś procesami, zjawiskami; też: formuła wyjaśniająca to prawo»
2. «norma postępowania»
3. «ustalony na mocy jakiegoś przepisu lub zwyczaju sposób postępowania w danych okolicznościach»
4. «podstawa funkcjonowania lub konstrukcji czegoś»
5.  «związek chemiczny o właściwościach przeciwnych do kwasów i w reakcjach z nimi tworzący sole»

• zasadowy
zasada akcji i reakcji «trzecia zasada dynamiki Newtona»
zasada dostatecznej racji «w logice: postulat uznawania za prawdziwe tylko twierdzeń należycie uzasadnionych»
zasada dwuwartościowości «zasada wyróżniania tylko dwu wartości logicznych: prawdy i fałszu»
zasada naczyń połączonych «prawo fizyczne mówiące o zachowaniu poziomu cieczy w naczyniach połączonych»
zasada proporcjonalności «zasada rozdzielania mandatów poselskich między listy kandydatów proporcjonalnie do liczby głosów oddanych na daną listę»
zasada wzajemności «zasada w prawie międzynarodowym, zgodnie z którą państwa przyznają sobie nawzajem lub swym obywatelom takie same prawa i przywileje»
zasady dynamiki Newtona «prawa uzasadniające ruch w przyrodzie działaniem siły»
zasady purynowe «związki będące naturalnymi pochodnymi puryny»
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia